Кіріспе

Формби – Англияның Мерсисайд графтығындағы Сефтон қалалық ауданындағы қала және азаматтық округ. Тарихи тұрғыдан Ланкаширге қарасты, 1086 жылғы "Домсдей кітабында" "Форнебей", Халсалл, Уолтон және Пойнтон атауларымен үш поместье тіркелген. Формби Ирландия теңізінің жағалауына жақын, Кросби арнасының солтүстігіне қарай бірнеше шақырым жердегі жазықта салынған. Формби сонымен қатар туристерді тартатын мақсат, олар жағажайларына, құм төбелеріне және жануарлар дүниесіне, әсіресе қызыл сүрегі мен жалпақ денелі бақаға қызығушылық танытады. Аймақ Ұлттық сенім қорымен сақталады және ғылыми маңызы бар ерекше орын ретінде белгіленген.

Тарих

Формби жағалауындағы құмның эрозиясы шамамен 8000–5000 жыл бұрынғы кеш мезолиттен кеш неолитке дейін қалыптасқан, және ерте қола дәуірінде жабылған саз және шөгінді қабаттарын ашып көрсетеді. Бұл шөгінділерде сол кезеңдегі адамдар мен жануарлардың (қызыл бұғы, қара бұғы, жабайы шошқа, қасқыр, аурок) және құстардың (остеркацтер, кран және басқа да су құстары) іздері жиі табылады. 2016 жылдың маусым айында жағалауда 7000 жыл бұрынғы 50-ден астам адам аяқ іздері табылды. «By» деген жалпы жер атауының қосымшасы скандинавиялық «byr» сөзінен шыққан, ол «үй», «қоныс» немесе «ауыл» деген мағынаны білдіреді. Формби ауылы бастапқыда «Форнебей» деп аталып, «ескі қоныс» немесе «Форниге тиесілі ауыл» деген мағынаны білдірген. Олар бастапқыда Ланкаширдің батыс жағалауына сауда жасау немесе шабуылдау үшін келген, содан кейін қоныстанған. Дәстүр бойынша, викингтер Формби жағалауындағы англосаксондықтарды жеңе алмағандықтан, Альт өзенімен ішкі аймаққа жүзіп, арт жағынан шабуыл жасаған. Ауылдың шығыс жағындағы Дангус-лейн жергілікті дәстүрлер бойынша осы шабуылмен байланысты болғандықтан кейде «Данесгейт жері» деп аталады. Формби залы 1223 жылы салынған және II дәрежелі тізімделген ғимарат. Бұл ғимарат дәстүрлі түрде елорда иелерінің резиденциясы болған. Оның айналасындағы жердің көп бөлігі қазір гольф алаңына айналдырылған. Формби жағажайы Ұлыбританиядағы алғашқы құтқару қайық станциясының орналасқан жері. Ол 1776 жылы Ливерпуль қалалық кеңесінің док шебері Уильям Хатчинсон құрған деп есептеледі. Нақты жазба табылмаса да, қолданылған қайық «Мерси Гиг» болған деп саналады. Станциядан соңғы рет 1916 жылы қайық шығарылған. Қызықтысы, осы оқиғаның түсірілімі сақталған. Құтқару қайық станциясының соңғы ғимаратының негізі бүгінгі күнге дейін жағажайда сақталған. 2016 жылы қалада жаңадан ашылған Wetherspoons пабы алғашқы құтқару қайық станциясының құрметіне «The Lifeboat» деп аталды. Формбиде RAF Вудвейл орналасқан, ол қаланың солтүстігіндегі шағын RAF базасы. Әуежай 1941 жылы ашылды және үш ұшу-қону жолағы бар, олардың бірі – Екінші дүниежүзілік соғыс кезеңіндегі истребительдерге арналған, ал негізгі жолақтың ұзындығы шамамен 1.6 километрді құрайды. Бүгінде ол RAF-тың жеңіл ұшақтар мен истребительдерді даярлауына, сондай-ақ бірнеше азаматтық ұшақтарға пайдаланылады. Станцияда сонымен қатар Мерсисайд полициясының тікұшағы, «Майк Оун» деп белгілі, орналасқан. RAF базасы сонымен қатар Екінші дүниежүзілік соғыстың соңғы операциялық истребителі Supermarine Spitfire-тің соңғы қызметіне таңдалып алынған. 1957 жылы британдық әскери таңбаларымен соңғы рет операциялық түрде ұшқан Spitfire ұшағы RAF Вудвейлден көтерілді.

Басқару

1974 жылға дейін Формби Ланкашир әкімшілік округіне кіретін қалалық округ (Формби қалалық округі) болды. 1974 жылдың 1 сәуірінен бастап ол Мерсисайдтегі Сефтон метрополитендік округінің құрамына кірді. 1983 жылға дейін Формби Ормскирк парламенттік сайлау округіне қарасты, ал Ормскирк жойылғаннан кейін Кросби сайлау округінің бөлігі болды. Кросби округінен 1997 жылдан 2010 жылға дейін парламент мүшесі болған Клэр Кертис Томас – Лейбористік партияның мүшесі. Ол сайлауға түруіне дейін бұл орын әдетте Консервативтік партияның берік бекінісі саналды, тек 1981 жылғы Кросби сайлауында Әлеуметтік-демократиялық партиядан Ширли Уильямс сайланғаннан басқа, әр сайлауда консерватор депутаттар сайланды. 2010 жылғы жалпы сайлауда Кросби сайлау округі таратылғандықтан Формби жаңа құрылған Сефтон Орталық сайлау округінің құрамына кірді, оны Лейбористік партияның мүшесі Билл Эстерсон өкілдік етеді. Сефтон Орталық округі қазіргі таңда Лейбористік партияның берік орыны саналады. Сефтон кеңесіне сайлауда Формби екі сайлау округіне бөлінген, әрқайсысында үш кеңесші бар. 2023 жылдың мамыр айына қарай, Харингтон округінде Питер Харви (Лейборист), Кэрол Ричардс (Лейборист) және Джо Райли (Консервативті) кеңесшілер жұмыс істейді; ал Рейвенмеолс округінде Кэти Пейдж (Лейборист), Кристофер Пейдж (Лейборист) және Нина Киллен (Лейборист) кеңесшілер болып табылады. Жергілікті деңгейде Формбиді Формби еншілес кеңесі басқарады.

География

Формби – Сефтон ауданында орналасқан, шамамен 7 шаршы миль (17 км²) аумақты жағалау қаласы. Қала Батыс Ланкашир жағалау жазығы деп аталатын үлкен, жазық жердің батыс жағында салынған. Формбидің ең биік нүктесі Ирландия теңізін Формбиден бөліп тұратын құм төбелерінде орналасқан. Дегенмен, бұл құм төбелерінің пішіні мен құрылымы үнемі өзгеретін болғандықтан, нақты бір нүктесі жоқ. Алт өзені Формбидің оңтүстігіндегі Хайтаун тұсында Ирландия теңізіне құяды. Қала ауылдық жерлермен шектеседі; Формби мен Саутпорт, Ормскирк және Ливерпуль арасындағы жерлер жасыл белдеу болып саналады және егіс шаруашылығына пайдаланылады. Қала шетіндегі аймақтар суару каналдары арқылы дренаждалады, ал ашық жерлер қыс айларында батпақты болып қалады. Қалалық жерлердегі топырақ жақсы дренаждалған, өте жұмсақ және құмды. Формби мен жағалау арасындағы жер учаскесі өсімдіктер, жануарлар дүниесі және жер бедері жағынан әртүрлі. Бұл аймаққа қарағай ормандары (табиғи және жасанды), құм төбелер, маррам шөбі, жапырақты ормандар, маусымдық көлдер мен тоғандар кіреді. Бұл жердің көп бөлігі Ұлттық сенім қорының қорғауында. Формби қоңыржай климат аймағында орналасқан, қыстары жұмсақ, жаздары жылы болады. Формбидің жағалауы су эрозиясының қаупіне тап болып отыр, биік толқындар құм төбелерін шайып алып кетеді. Бұл процесті тоқтатуға тырысу үшін кейбір жылдары орманшылар мен еріктілер жиналған, пайдаланылған шыршаларды жинап, оларды отырғызып, бұл әсерді баяулатуға көмектеседі.

Экономика

Негізгі сауда аймағы жергілікті тұрғындар арасында "Ауыл" деп белгілі, онда қалада Boots, Card Factory және Savers дүкендерімен қатар, тәуелсіз сауда орындары да бар. Бұл дүкендердің көпшілігі Chapel Lane және Brows Lane көшелерінде орналасқан, сонымен қатар Costa Coffee және Cafe Nero сияқты кофеханалар, банктер, саяхат агенттері, жылжымайтын мүлік агенттері және қайырымдылық дүкендері де бар. Бұл ағаштармен көмкерілген даңғылдың ұзындығы шамамен жарты мильге жетеді және екі жағында дүкендер орналасқан. "Ауыл" Elbow Lane, Three Tuns Lane, Halsall Lane және School Lane көшелеріне қарай тарайды, онда тағы да көп дүкендер орналасқан. Формби және Freshfield айналасында бірнеше кішкентай сауда аймақтары бар, көбінесе ыңғайлы дүкендер мен мамандандырылған сауда орындары, мысалы, оптикалық дүкендер мен модельдер дүкендері. Формбиде сонымен қатар бас пошта бөлімі және екі кішкентай пошта бөлімі бар. Қалада Tesco, Marks & Spencer's SimplyFood, Waitrose және Iceland сияқты бірнеше супермаркеттер бар. Формбиде ірі өнеркәсіптер жоқ, бірақ қаланың шетінде шағын өнеркәсіптік аймақ бар, онда McDonald's орналасқан. Қала бойынша жүргізілген соңғы зерттеу көрсеткендей, тұрғындардың 10-30% жұмыс істеу үшін Ливерпульге немесе Саутпортқа қатынайды. Бұл аймақ, әсіресе Солтүстік-Батыс аймағынан келген күндізгі саяхатшылар үшін танымал. Формби жағалауында көпшілікке ерекше ұнайтын екі негізгі орын бар. Lifeboat Road орны қала орталығынан шамамен 1,5 миль қашықтықта орналасқан; құмды төбелер мен орманға қарай бірнеше бағыттармен байланысқан үш топырақты тұрақ бар. Тұрақтар жағажайдан шамамен 900 метр қашықтықта орналасқан және тұрақ үшін ақы төлеу қажет. Victoria Road, Lifeboat Road-тан солтүстікке қарай орналасқан және қызыл қоян қорығының орналасқан жеріне және аспаржа бағының басталу нүктесі болғандықтан, көбірек қызығушылық тудырады. Қорық Larkhill Lane және Victoria Road көшелерінің қиылысында басталады. Lifeboat Road сияқты, осы жерден бастап тұрақ үшін ақы төлеу қажет. Тұрақ қорыққа жақын және жолдың соңында, жағажайға оңай қол жеткізу үшін үлкен топырақты тұрақ бар. Жағажай тұрақтан шамамен 100 метр қашықтықта орналасқан. Lifeboat Road-та наурыз және қазан айлары аралығында ашық болатын Formby Point Caravan Park деп аталатын жекеменшік керуендік тұрақ бар. Тұрақта шамамен 300 керуен және 20 тұрақ орны бар. Бұл жерде телефон кабинасы, қоғамдық дәретхана және ойын алаңы бар, ал 1995 жылға дейін шағын дүкен де болған. Сонымен қатар, Freshfield Caravan Park деп аталатын кішкентай керуендік тұрақ та бар.

Көлік

Формби айналма жолы (A565) 1936-37 жылдары салынды, ол Формбиден Ливерпуль-Саутпорт бағытындағы негізгі трафикті шығарып, қаланың шетімен өтеді. Айналма жол екі айналымы және үш светоформен жабдықталған қос жол. Бұл жерде көптеген апаттар болды, соның ішінде қайғылы оқиғалар да орын алды, нәтижесінде кейбір адамдар жоспарланған автожолдың құрылысын тоқтатуды талап етуде. B5195 Формбиді Ормскирк және Магхалл қалаларымен байланыстырады. M58 және M57 автожолдарына қол жеткізу оңай, екеуі де Формбиден 6 миль қашықтықта. Қаланың 20-ғасырдың басында қарқынды өсу кезеңі болды және Формбиде ірі өнеркәсіп болған емес, сондықтан жол жүйесі американдық үлгідегі жол салу әдісін қабылдады. Қаладағы басты жолдар кең және дерлік блоктардан тұрады, ал тұрғын үйлер осы блоктардың ішіне салынған. Екі теміржол станциясы бар: Формби теміржол станциясы және солтүстікке қарай бір мильден аспайтын жерде орналасқан Фрешфилд теміржол станциясы. Екеуі де Мерсирейл желісінің Солтүстік желісіне жатады, ол Хантс-Кросттан Саутпортқа дейін созылады. Пойыздар жиі кетеді (әдетте 15 минут сайын) және Ливерпуль қаласының орталығына жетудің ыңғайлы тәсілі болып табылады. Қаладағы автобус қызметтерін Arriva North West, Stagecoach Merseyside & South Lancashire (Престон депосынан) және Merseytravel ұсынады. Олар Саутпорт, Инс Блунделл, Ливерпуль, Формби аудандық ауруханасы және Merseytravel-дің Формби айналма маршруттарына бағытталған қызметтерді қамтиды. Ең жақын коммерциялық әуежай Ливерпульде, ол 17 миль қашықтықта орналасқан. Манчестер әуежайы да қол жетімді, ол 36 миль қашықтықта. Ливерпуль әуежайына Ливерпульдің қала маңындағы теміржол желісі – Merseyrail арқылы, Ливерпуль Саут Паркуэй станциясы арқылы жетуге болады. Лондонға Ранкорн теміржол станциясынан пойызбен екі сағаттан кем уақытта жетуге болады, ол Формбиден 25 миль / 45 минуттық сапарда, ал Ливерпуль Лайм-стрит теміржол станциясынан 11 миль / 30 минуттық сапарда орналасқан. Моторлық көліктерден басқа, Формбиде жағалау бойындағы қарағай ормандарынан өтетін және Саутпорт пен Ливерпульге жететін тамаша велосипед жолдары бар. Сонымен қатар, үлкен қалаларға апаратын жолдарда көптеген велосипед жолақтары да бар.

Білім

Формбиде жеті бастауыш мектеп бар, атап айтқанда Вудлендс, Редгейт КП, Мейірімді Ана RC, Сент-Джером RC, Троица Сент-Петерс C. Е., Фрешфилд КП және Сент-Люк C. Е. Формбидегі Троица Сент-Петерс C. Е. мектебі – бұрынғы Сент-Петерс және Киелі Троица бастауыш мектептерінің бірігуі, соңғысы 2006 жылдың шілдесінде жабылды. Мектеп Сефтон ауданындағы бастауыш білім беру жүйесін үлкен қайта ұйымдастырудың бір бөлігі ретінде құрылды. Raven Meols бастауыш мектебі де жабылып, қазір қоғамдық орталық ретінде пайдаланылуда. Формбиде екі ірі орта мектеп бар: Формби орта мектебі және Рейндж орта мектебі. Сонымен қатар, білім беру және мінез-құлық проблемаларына бағытталған тәуелсіз Кларенс Хаус орта мектебі де болды. Тәуелсіз мектеп 2018 жылдан бері тұрақты түрде жабылды және оның ғимараты бұзылды. Кларенс Хаусқа Формбидегі балалар үйі – Клумбер Лоджді де басқаратын, тіркелген қайырымдылық ұйымы – Нюгент Кэр ие болды.

Скаутинг

Формбидің 1909 жылдан бері скаутингтің ұзақ тарихы бар, бұл 1907 жылы Дорсеттегі Браунси аралында Баден-Пауэллдің аңызға толы тәжірибелік лагерінен кейін, бір жылдан астам соң болды. Қаладағы алғашқы скаут тобы, «1-ші Формби» деп аталды және оны Мюррей Спенс мырза Ыстық Тринити шіркеуінің залында құрды. Қазіргі таңда, соңғы ғасыр ішінде құрылған тоғыз топтың ішінде, әсіресе 1960 жылдардан бастап қаланың тұрғын үйлермен кеңеюіне байланысты, бірнеше белсенді топтар бар. Скауттарды әр жылғы Георгий күні ауыл көшелерімен марш жасап бара жатқанда көруге болады.

Жабайы табиғат

Қаланың батысында қарағайлы орман мен құм төбелері жатыр. Мұндағы жағалаудың барлығы Сефтон жағалау серіктестігімен маңызды жануарлар қорықтары үшін Арнайы қорғау аймағы (АҚА) ретінде басқарылады. Виктория жолындағы қарағайлы орман қызыл сүрегінің қорғалуы үшін Ұлттық сенім қорының қорығы болып құрылған, ол жойылу қаупі бар түрлер тізіміне енген. Формби – Ұлыбританияда қызыл сүректі кездестіруге болатын бірнеше орынның бірі, бірақ қазір оған сұр сүрегінен қауіп туып отыр. Формби сонымен қатар нұқатты бақаның болуымен де ерекшеленеді. Формби – олардың көбейетін Англиядағы санаулы орындардың бірі. Кешкі уақытта еркектің ерекше әні естіледі, ол жергілікті жерде "Бутл орган" деп аталады. Көктемде аталықтар құмды төбелердің арасындағы сайларда жиналып, жұптасу үшін ән салады.

Спорт

Бұл жағалау бөлігі Саутпорт және Эйнсдейл, Хиллсайд, Батыс Ланкашир, Хескет және Роял Биркдейл сияқты линк-гольф алаңдарымен әйгілі. Формбиде тағы бір чемпионат деңгейіндегі гольф алаңы – Формби гольф клубы орналасқан. Дегенмен, бұл клуб көршісі Роял Биркдейлден айырмашылығы, The Open Championship сияқты ірі шараларды қабылдауға мүмкіндігі жоқ. Формбиде Фрешфилдтегі Крикет жолында орналасқан, Ливерпуль және аудандық крикет лигасына қатысатын крикет клубы бар; сондай-ақ, мұнда сквош корты мен үлкен AstroTurf хоккей алаңы да бар. Қаланың Формби Ф.К. деп аталатын футбол командасы болған, ол Солтүстік-Батыс округтері футбол лигасының бірінші дивизионында ойнаған. Олар 2002 жылдың жазында қала орталығындағы Brows Lane-дегі үйлерінен көшіп, A565 Formby Bypass-тің жанындағы Tesco-ның артындағы Altcar Road-та ойнаған. Бұл жерді қазір 2007 жылдың 27 қаңтарында ашылған Формби бассейні алып жатыр. Клуб тарихындағы ең маңызды ойын 1973 жылдың қараша айында ФА кубогының бірінші турында Олдхэм Атлетикпен өткен кездесу болды. Сонымен қатар, Формбиде түрлі жастар спорттық ұйымдары жұмыс істейді. Олардың ішінде Формбидің кіші спорт клубы (FJSC) бар, ол жергілікті тұрғындар арасында Джим Рурк МБЕ (1912–2006) құрғандықтан «Рурк лигасы» деп белгілі. Рурк 90 жасқа дейін клубқа қатысып тұрды. Футбол маусымында сенбі күндері таңертең әртүрлі уақытта 600-дан астам 5-тен 16 жасқа дейінгі балалар Deansgate Lane ойын алаңында футбол ойнау үшін жиналады. Клуб барлық деңгейдегі балаларды қабылдайды, ешқандай сынақ немесе талаптар жоқ; әрбір мүше әр апта сайын ойнайды. Клуб сонымен қатар жергілікті жастар лигаларында (мысалы, Craven Minor League) көптеген командаларға қатысады. Формбиде Формби Донс футбол клубы да орналасқан, ол 3 команданы басқарады және үй ойындарын Duke Street Park-та өткізеді. 2007 жылы Формби Викингс регби одағы құрылды, оған түрлі жастағы ойыншылар, соның ішінде жастардан (colts) құралған бірінші 15 командасы кірді.