Кіріспе
Франц Кафканың 1927 жылғы романы «Америка» (неміс тіліндегі жұмыс атауы Der Verschollene, «Жоғалған») сонымен қатар «Жоғалған адам» («Америка»), «Америка: Жоғалған адам» және «Америкада жоғалған» аттарымен де белгілі. Бұл автор Франц Кафканың (1883–1924) 1911 және 1914 жылдар аралығында жазылған, 1927 жылы қайтыс болғаннан кейін жарияланған толық емес алғашқы романы. Роман бастапқыда «Стокер» атты әңгіме ретінде жоспарланған. Романда оның Америка Құрама Штаттарына эмиграциялаған туыстарының өмірінен алынған көптеген оқиғалар қамтылған. «Америка» деген атауды Кафканың жақын досы Макс Брод 1924 жылы Кафканың өлімінен кейін жинақтап, жариялаған мәтіннен алған. Роман ағылшын тілінде кем дегенде үш негізгі нұсқада жарық көрді: Эдвин мен Уилла Мьюр аударған «Amerika» (1938); Майкл Хоффман аударған «The Man Who Disappeared (Amerika)» (1996); және Марк Харман аударған «Amerika: The Missing Person» (2008).
Amerika, (German working title Der Verschollene, "The Missing") also known as The Man Who Disappeared (Amerika), Amerika: The Missing Person and Lost in America, is the incomplete first novel by author Franz Kafka (1883–1924), written between 1911 and 1914 and published posthumously in 1927. The novel originally began as a short story titled "The Stoker". The novel incorporates many details of the experiences of his relatives who had emigrated to the United States. The commonly used title Amerika is from the edition of the text put together by Kafka's close friend, Max Brod, after Kafka's death in 1924. It has been published in at least three major English language versions: as Amerika, translated by Edwin and Willa Muir (1938); as The Man Who Disappeared (Amerika), translated by Michael Hoffmann (1996); and as Amerika: The Missing Person, translated by Mark Harman (2008).
Сюжеттің қысқаша мазмұны
Романның бірінші тарауы "Стокер" атты қысқа әңгіме. Бұл әңгімеде он алты жасар еуропалық иммигрант Карл Россманның (Россман) үй қызметшісінен сексуалдық шабуылға ұшырағандықтан туған даудан қашу үшін Нью-Йоркке баруға мәжбүр болған ерекше саяхаты суреттеледі. Кеме АҚШ-қа жеткенде, ол жұмысынан босатылатын от жағушымен танысады. Карл от жағушыға деген сезімталдықпен байланыс орнатады және оған көмектесуді шешеді; екеуі кеме капитанына барады. Оқиғалар күтпеген бұрылысқа ұшырап, Карлдың әкесі, сенатор Джейкоб, капитанмен кездесуде болады. Карл сенатор Джейкобтың әкесі екенін білмейді, бірақ Джейкоб оны таниды және от жағушыдан алып кетеді. Карл әкесімен біраз уақыт бірге тұрады, бірақ кейін әкесінің досының үйіне рұқсатсыз барғаннан кейін одан бас тартылады. Мақсаты жоқ серуендеп жүргенде, ол Робинсон және Деламарш есімді екі қаңғыбаспен дос болады. Олар оған жұмыс табуға көмектесетінін уәде береді, бірақ олар оның костюмін рұқсатынсыз сатады, оның алдында тамақ жейді, тіпті оған ештеңе ұсынбайды және оның мүліктерін шашыратып тастайды. Соңында Карл Оксидентал қонақ үйінің басқарушысы жұмыс ұсынғаннан кейін олардан ашуланып кетеді. Ол онда лифтші болып жұмыс істейді. Бір күні Робинсон жұмысына мас күйінде келіп, одан ақша сұрайды. Лифтшілерге досымен сөйлесуге тыйым салынғандықтан, жұмысынан айырылып қалудан қорқып, Карл оған ақша беруге келіседі, содан кейін лифтшілердің жатақханасында мас және ауру Робинсонды тығырықтап қояды. Қызметінен алынған Карл Робинсонның таксисін төлеуге ғана емес, сонымен қатар оған бірге жолға шығуға келіседі. Олар Деламарштің үйіне барады. Деламарш қазір Брунельда есімді бай және ірі денелі әйелмен бірге тұрады. Ол Карлды қызметшісі ретінде алғысы келеді. Карл бас тартады, бірақ Деламарш оны күшпен қалуға мәжбүрлейді және оны өз пәтерінде қамап қояды. Ол қашып шығуға тырысады, бірақ Деламарш пен Робинсон оны сабап жібереді. Балконда ол студентпен әңгімелеседі, ол басқа жерде жұмыс табу қиын болғандықтан, қалуға кеңес береді. Ол қалуға шешім қабылдайды. Бір күні ол Оклахома штатындағы Табиғат театрының жарнамасын көріп, қызметкерлер іздеп жатқанын біледі. Театр барлығына жұмыс табуға уәде береді. Карл жұмысқа өтініш береді және "техникалық жұмысшы" болып жұмысқа орналасады. Содан кейін ол пойызбен Оклахомаға жіберіледі және кең далалармен қарсы алады, содан кейін өзіне "Негро" есімін қояды.
Атау
Әңгімелесу кезінде Кафка бұл кітапты өзінің "американдық романы" деп атайтын, кейіннен ол оны бірінші тарауының атауымен, "Стокер" деп атаған, бұл тарау 1913 жылы жеке басылымда шыққан. Кафканың жұмыс атауы "Жоғалған адам" (Der Verschollene) болған. "Америка" деген атауды Кафканың әдеби мұрагері Макс Брод таңдады, ол аяқталмаған қолжазбаны жинап, оны Кафканың өлімінен кейін жариялады.
Аяқталуы
Кафка бұл романды күтпеген жерден тоқтатты, және ол аяқталмай қалды. Досы және өмірбаяншысы Макс Бродқа айтқанынша, "Оклахома табиғи театры" деген аяқталмаған тарау (Кафканы ерекше қуантқан, сондықтан ол оны үлкен әсермен оқып көрсеткен тарау) осы туындының соңғы тарауы болуы тиіс еді және келісіммен аяқталуы жоспарланған. Кафка жұмбақ тілмен күлімсіреп, осы "шексенсіз" театрдың ішінде жас батыры кәсіп, тіреу, еркіндік, тіпті ескі үйі мен ата-анасын көктегі бір түрлі сиқырмен табатынын айтатын. Осы тарауға дейінгі повестің бөліктері де толық емес. Карлдың Брунельда қызметінде болғанын сипаттайтын екі үлкен сынық сақталған, бірақ ол олқылықтарды толтырмайды. Тек алғашқы алты тарау ғана Кафка таратылып, тақырыпталған.
Шабыт
Кафка саяхат кітаптары мен естеліктерді оқуды ұнататын. Бенджамин Франклиннің «Өмірбаян» кітабы оның ең сүйікті кітаптарының бірі болды, ондағы бөлімдерді дауыстап оқуға әуеленеді. Ол әрқашан еркін кеңістік пен алыс елдерді сағынғанмен, Франция мен Солтүстік Италиядан әрі саяхаттамаған деседі. Бірақ, сирек кездесетін фотосуретте Кафка Даниядағы Мариелист жағажайында белгісіз бір адаммен суретке түскенін көрсетеді. Сол кезде Кафка Чарльз Диккенстің бірнеше романдарын оқып, қайта оқып, күнделігіне былай деп жазды: «Менің ниетім, енді түсінгенімдей, қазіргі заманнан алған айқын жарықтармен және өз ішкі әлемімнен тапқан солғын түстермен байытылған Диккенс романын жазу еді».
Танымал мәдениетте
Федерико Феллинидің "Интервиста" фильмі осы романның бейімделуінің түсірілісін көрінетін ойдан шығарылған оқиғаны қамтиды. "Оклахома табиғаты" атты Нью-Йорк өнер тобы, Кафка романындағы бір тұлғаның атымен аталыпты. Даниялық режиссер Ларс фон Триердің 1991 жылғы "Еуропа" көркем фильміне роман үлкен ықпал еткен, тіпті атауы романның атауын "шағылыстыру" мақсатында таңдалған. Неміс суретшісі Мартин Киппенбергер "Франц Кафканың "Америкасының" бақытты соңы" атты инсталляциясында осы оқиғаны аяқтауға тырысты. 2016 жылы американдық "Young the Giant" рок-тобы Кафканың "Америкасынан" шабыттанған "Америка" синглын жариялады.