Кіріспе
Барокко музыкалық формасы
Да-капо ариясы – барокко дәуірінде кең таралған ариялардың музыкалық формасы. Ол жеке орындаушымен, көбінесе шағын оркестрдің сүйемелдеуімен орындалады. Да-капо ариясы опера және оратория жанрларында жиі кездеседі. Ранделдің мәліметінше, барокко дәуірінің композиторлары (Скарлатти, Хассе, Гендель, Порпора, Лео және Винчи сияқты) өмірі бойында мыңнан астам да-капо ариясын жазған.
The da capo aria is a musical form for arias that was prevalent in the Baroque era. It is sung by a soloist with the accompaniment of instruments, often a small orchestra. The da capo aria is very common in the musical genres of opera and oratorio. According to Randel, a number of Baroque composers (he lists Scarlatti, Hasse, Handel, Porpora, Leo, and Vinci) composed more than a thousand da capo arias during their careers.
Нысан
Да-капо ариясы үш бөлімдік формада болады, яғни ол үш бөлімнен тұрады. Бірінші бөлім – толық ән, қосымша музыкамен, тоникалық тоналдықта аяқталады және принцип бойынша жеке орындалуы мүмкін. Екінші бөлім музыкалық тоналдығы, текстурасы, мінезі және кейде темпі жағынан бірінші бөлімнен өзгеше болады. Үшінші бөлімді композитор көбінесе жазбаған, оның орнына "da capo" (итальян тілінде "бастан") деген белгіні қалдырған, яғни бірінші бөлім қайтадан орындалуы керек. Да-капо ариясының мәтіні әдетте екі шумақтан тұратын өлең немесе өлеңдер жинағы болған, біріншісі А бөлімі үшін (кейін қайталанады), ал екіншісі В бөлімі үшін. Әр шумақ үштен алты жолға дейін құралып, еркектік ұйқаспен аяқталады.
Импровизация
Әнші үшінші бөлімде әртүрлі вариациялар мен әшекейлерді спонтанды түрде орындауы күтілді, бұл бірінші бөлімнің қарапайым қайталануынан сақтау үшін жасалған. Бұл әсіресе баяу темпте жазылған да-капо ариялар үшін маңыздырақ болды, онда импровизациялау мүмкіндігі де, жалықтыру қаупі де арта түсті. Вариациялар мен әшекейлерді спонтанды түрде орындау дағдысы – барлық жеке орындаушы әншілер үшін үйренілген және күтілген қабілет еді. Барокко дәуірінен кейін осы дағдының жоғалғаны, да-капо ариясының музыкалық жағынан жалықтыратын форма ретінде танылуына себеп болған болуы мүмкін. 20 ғасырдың ортасынан бастау алған шынайы орындаушылық қозғалысы да-капо арияларын орындауда импровизацияны қайта жандандырды, бірақ бұл тәжірибе тіпті шынайы орындаушылар арасында да кеңінен қолданылған жоқ.
Танымал мысалдар
Генделдің "Мессия" ораториясы (1742) екі белгілі да-капо арияны қамтиды, "Ол жеккөруге ұшырады" (альто дауысы үшін) және "Құбыр дауысы естіледі" (бас үшін). И. С. Бахтың "Жаухзет Готт ин аллен Ланден" кантатасы, BWV 51 (1730) сопрано, керней солисі және скрипкалар тобы үшін әсем да-капо ариясымен басталады.