Төртінші әлем: әлеуметтік шеттеу және ұлттық егемендіксіздік
Fourth World
Төртінші әлем: әлеуметтік шеттеу, көшпелі халықтар, дамыс елдердегі кедейлік. Бірінші, екінші, үшінші әлемдерге қарама-қарсы тұр. Географиялық шектеусіз.
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Үш әлем моделінің кеңейтілуі
Extension of the three world model
Төртінші әлем – үш әлем моделінің кеңейтілуі болып табылады және жаһандық қоғамнан әлеуметтік тұрғыдан мүлдем шеттетілген топтарды, мысалы, байланыс орнатуға келмейтін халықтарды, аңшы-жинақшы, көшпелі, мал өсіруші және кейбір қарапайым шаруашылықпен айналысатын, қазіргі заманғы индустриалды нормадан тыс өмір сүретін халықтарды белгілеу үшін қолданылады. Сондай-ақ, бірінші әлем елдерінде тұрып, үшінші әлемге тән өмірлік деңгейде өмір сүретін топтар да осыған жатады. Бұл термин кеңінен қолданылмайды. "Төртінші әлем" термині үш әлем моделімен байланысты әлемнің басқа бөліктерін де сипаттау үшін қолданылуы мүмкін.
The Fourth World is an extension of the three world model, used variably to refer to
Sub populations socially excluded from global society, such as uncontacted peoples;
Hunter gatherer, nomadic, pastoral, and some subsistence farming peoples living beyond the modern industrial norm. Sub populations existing in a First World country, but with the living standards of those of a Third World. The term is not commonly used. "Fourth World" has also been used to refer to other parts of the world in relation to the three world model.
Этимология
Төртінші әлем – ұлттық мемлекеттердің мәртебесін жіктеудегі Бірінші әлем, Екінші әлем және Үшінші әлем жіктелулерінен кейін келеді; алайда, бұрынғы санаттардан өзгеше, Төртінші әлемге нақты географиялық шекаралар тән емес, және көбінесе нақты бір мемлекеттің азаматтығымен байланыстырылмаған өлшем мен сипаттаманы білдіру үшін қолданылады. Ол егеменді мемлекеті жоқ халықтарды, этникалық және діни белгілері бойынша анықталған халықтардың саяси-экономикалық әлемдік жүйеден танылмауы мен шеттетуін көрсете алады, мысалы Солтүстік, Орталық және Оңтүстік Америкадағы түпкі халықтар. Оңтүстік Калифорния университетінің коммуникация мектебінің испандық социологы Мануэль Кастельс бұл терминді жиі пайдаланған.
Fourth World follows the First World, Second World, and Third World classification of nation state status; however, unlike the former categories, Fourth World is not spatially bounded, and is usually used to refer to size and shape which does not map onto citizenship in a specific nation state. It can denote nations without a sovereign state, emphasizing the perceived non recognition and exclusion of ethnically and religiously defined peoples from the politico economic world system, such as the First Nations groups throughout North, Central and South America. Spanish sociologist Manuel Castells of the University of Southern California Annenberg School for Communication has made extensive use of the term fourth world.
Ақша шығару
Бұл термин 1969 жылы әке Джозеф Врезинский оның 1957 жылы Noisy le Grand (Франция) шатырлық қалашығынан шыққан отбасылармен құрған қайырымдылық ұйымын ATD Quart Monde деп атағанда пайда болды. Бұл термин 1970-ші жылдары Танзанияның жоғарғы комиссиясының бірінші хатшысы Мбуто Миландо Ұлттық үнді бауырластығының (қазіргі Алғашқы халықтар ассамблеясы) басшысы Джордж Мануэлмен сөйлескенде қайта қолданылды. Миландо: «Тұрғылық халықтар өз мәдениеттері мен дәстүрлерінің негізінде өзіне келіп, дамыған кезде, ол Төртінші әлем болады» деді. Мануэльдің «Төртінші әлем: Үндістердің шындығы» (1974) еңбегі жарияланғаннан бері Төртінші әлем термині мемлекетсіз, кедей және шетте қалған ұлттармен теңестіріле бастады. 1979 жылдан бері Дүниежүзілік Түпкі халықтарды зерттеу орталығы сияқты ой-сана орталықтары бұл терминді ежелгі, тайпалық және өнеркәсіптік емес ұлттар мен қазіргі өнеркәсіптік ұлттық мемлекеттер арасындағы қарым-қатынасты анықтау үшін пайдаланды. 2007 жылғы БҰҰ-ның Түпкі халықтардың құқықтары туралы декларациясынан кейін Төртінші әлем халықтары арасындағы байланыс және ұйымдастыру сауда, саяхат және қауіпсіздік мақсатында түпкі халықтар арасындағы халықаралық келісімдер арқылы күшейді. Үндістанның солшыл қозғалысында М. П. Парамесуарнның төртінші әлем туралы идеялары кең пікірталас тудырып, 2004 жылы Үндістанның Коммунистік партиясынан (марксистік) шығарылуына әкелді.
The term was coined in 1969 by Father Joseph Wresinski when he renamed the charity he had founded in 1957 with families from the Noisy le Grand (France) shanty town to ATD Quart Monde. The term was recycled in the 1970s by Mbuto Milando, first secretary of the Tanzanian High Commission, in conversation with George Manuel, Chief of the National Indian Brotherhood (now the Assembly of First Nations). Milando stated that "When Native peoples come into their own, on the basis of their own cultures and traditions, that will be the Fourth World." Since publication of Manuel's The Fourth World: An Indian Reality (1974), the term Fourth World became synonymous with stateless, poor, and marginal nations. Since 1979, think tanks such as the Center for World Indigenous Studies have used the term in defining the relationships between ancient, tribal, and non industrial nations and modern industrialised nation states. With the 2007 UN Declaration on the Rights of Indigenous Peoples, communications and organizing amongst Fourth World peoples have accelerated in the form of international treaties between aboriginal nations for the purposes of trade, travel, and security. In the Indian left movement, M. P. Parameswaran's ideas on the fourth world caused widespread debates, which eventually led to his expulsion from the Communist Party of India (Marxist) in 2004.