Жергілікті халықтар құқықтарын қорғау ұйымы

Кіріспе

Түпкілікті халықтардың адам құқықтарын қорғайтын үкіметтік емес ұйым – Survival International 1969 жылы құрылған, Лондон қаласында орналасқан қайырымдылық қоры. Ол түпкілікті және/немесе тайпалық халықтардың, сондай-ақ байланыссыз халықтардың құқықтары үшін күреседі. Ұйымның науқандары көбінесе тайпалардың атамекендерін сақтап қалу ниеттеріне бағытталған. Survival International осы халықтарды "жер бетіндегі ең осал халықтардың бірі" деп есептейді және адам құқықтарын бұзуды ақтау үшін қолданылатын "бұрыс түсініктерді" жоюға ұмтылады. Сонымен қатар, ол корпорациялар мен үкіметтердің тайпаларға келтіретін зиянын жария етуге мақсат қояды. Survival International тайпалық халықтардың өзін-өзі анықтау құқығын дамытуға көмектесуді мақсат етеді. Survival International БҰҰ-ның Ақпарат департаментімен ынтымақтаса жұмыс істейді және БҰҰ Экономикалық және әлеуметтік кеңесінің кеңесші мәртебесіне ие. Әрекет ету еркіндігін сақтау үшін Survival үкіметтен қаржы қабылдамайды. Ол Халықаралық үкіметтік емес ұйымдардың жауапкершілік хартасының (INGO Accountability Charter) негізін қалаушы мүшесі және қол қойған ұйым. Survival Амстердам, Берлин, Лондон, Мадрид, Милан, Париж және Сан-Францискода кеңселеріне ие.

Тарих

Survival International 1969 жылы (“Примитивті халықтар қоры” ретінде) құрылды. Бұл ұйымның құрылуына Норман Льюистің The Sunday Times Magazine журналында жариялаған мақаласы түрткі болды, онда Бразилияның Амазония аймағындағы жаппай қырғын, жерлерді тонау және геноцид жайлы айтылған болатын. 1971 жылы ұйым Бразилияға сапар шегіп, сол жердегі тайпалық халықтарға жауапты Фунаи (Fundação Nacional do Índio) мемлекеттік агенттігінің қызметін бақылады. Кейіннен атауын өзгерткен Survival International 1972 жылы ағылшын компаниясы ретінде тіркелді және 1974 жылы қайырымдылық ұйымы мәртебесін алды. Ұйымның алғашқы төрағасы, саяхатшы Робин Хэнбери Тенсонның автобиографиясында айтылғандай, 1968 жылы Амазонияда этноботаник Конрад Горинскиймен бірге саяхат кезінде:
"Біз осы көзсіз саясатқа қарсы тұру үшін ұйым құру керек деп шештік; ол біздің қоғамның әдепсіздіктеріне емес, үндістердің өз тілектері мен қажеттіліктерін ескеретін принциптерге негізделуі керек; ол үндістердің өз жерлеріне, мәдениеттеріне және өзіндік ерекшеліктеріне құқықтарын қорғауға ұмтылуы керек; олардың білімі мен тәжірибесіне құрметпен қарау және оны зерттеуді дамыту керек, осылайша олар сарапшылар ретінде танылып, өмір сүруге мүмкіндік алады, ал біз олардан үйреніп, өз өмір сүруімізге үлес қосуымыз керек. Осылайша Survival International тұжырымдамасы дүниеге келді. Бірнеше айдан кейін Еуропа баспасөзінде Бразилиядағы бразилиялық үндістерге қарсы жасалған қатыгездіктер туралы хабарлар тарады, оларды қорғауға міндеттенген агенттіктің өзі осы зұлымдықтарды жасады. Бұл жағдай қоғамдық пікірді оятты және біз ақша жинау және ұйым құру процесіне қатысуға дайын болдық." – Робин Хэнбери Тенсон, Survival International президенті және негізін қалаушы.

Survival – тайпалық халықтарды қолдайтын жалғыз халықаралық ұйым, ол "Тіршілік құқығы" сыйлығына, сондай-ақ испандық "Premio Léon Felipe" және итальяндық "Medaglia della Presidenza della Camera dei Deputati" сыйлықтарына ие болған.

Құрылымы мен мақсаттары

Survival International тайпалық халықтардың құқықтары үшін үш бір-біріне толықтыратын деңгейде жұмыс істейді: білім беру, жақтаушылық және науқандар. Сонымен қатар, ол тайпалық халықтарға әлемге үндеу жасау үшін платформа ұсынады, сыртқы әлеммен байланыс арқылы ең көп қауіп төніп тұрған тайпалық халықтарға назар аударады және жергілікті халықтар ұйымдарымен байланыс орнатады. Білім беру бағдарламалары Батыс әлеміндегі адамдарға бағытталған, мақсаты – "тайпалық халықтар өмірден өшіп бара жатқан мұра қалдықтары" деген мифті жою. Survival олардың мәдениетіне құрмет көрсетуді және олардың өмір салтын сақтаудағы маңыздылығын түсіндіруді мақсат етеді. Survival ұйымының 82 елде қолдаушылары бар. Оның материалдары әлемнің көптеген тілдерінде жарияланады. Ұлыбританияда тіркелген қайырымдылық ұйымы болып табылады, сондай-ақ Германия, Франция, Италия, Испания және АҚШ-та оған баламалы ұйымдар бар, ал Нидерландыда салықтан босатылған қайырымдық көмектерді қабылдай алады. Survival іс-қимыл еркіндігін сақтау үшін мемлекеттік қаржыландырудан бас тартады және тек қоғамдық қолдауға сенеді.

Ұрпақтар

Дүние жүзінде 150 миллионнан астам тайпалық халық бар, оның ішінде 60 елде кем дегенде 100 байланысқа шықпаған халықтар бар. Survival International осы құрылысқа жақын тұрған тайпаларды бүкіл әлем бойынша қолдап, Америка, Африка және Азияда науқандар ұйымдастырады. Көптеген тайпалар қудаланып, ауруларға байланысты геноцидке ұшырап, орман шаруашылығы мен кен өндіру арқылы үйлерінен көшіріліп, жаңа қоныстанғандармен жерлерінен қуылған. Survival жер иелігіндегі халықтардың құқықтары халықаралық заңмен мойындалса да, тиімді құрметтелмейді деп санайды. Тайпалар мұнай және минералдық кендерді өндіру, орман шаруашылығы, мал шаруашылығы, жеке немесе мемлекеттік «даму» жобалары (мысалы, жолдар мен тоғандар салу) немесе табиғат қорықтары мен аң ауру парктері сияқты әрекеттермен басып алынуда. Бұл экономикалық себептерге қоса, Survival тайпалық халықтарды артта қалған және жабайы деп санайтын білімсіздік пен нәсілшілдікке назар аударады. Survival ұзақ мерзімді перспективада қоғамдық пікір өзгерістерге ең тиімді күш болады деп сендіреді. Бразилияда – Survival ұйымының пікірінше, әлемдегі 50-ден астам байланысқа шықпаған тайпалар бар – 110 тілде шамамен 400 адам сөйлейді. Дэниел Эверетт сияқты авторлар үшін бұл құбылыс халықтардың өмір сүруіне қарсы күшті шабуылды білдіреді, себебі тіл – адамдар тобының шындықты қалай сезінуін көрсетеді және ол біздің ортақ мұрамыздың бір бөлігі. Тіл психологиясы бойынша оқытушы және маман Ранка Бжеляк Бабич биологиялық және мәдени әртүрлілік арасындағы тығыз және себептік байланысты атап көрсетеді. Жергілікті әдет-ғұрыптар мен дәстүрлерге жасалған шабуыл – өмірге жасалған үлкен шабуылдың бір бөлігі болып табылады, оның тарихи тамыры отарлауда жатыр. Survival International-дың «Прогресс өлімге алып келуі мүмкін» атты есебінде Америка мен Австралияға еуропалықтардың қоныс аударуы осы континенттердегі жергілікті халықтың 90%-ын жойғаны көрсетілген. Геноцид қаупі әлі де сақталуда. Ең бастысы, Survival олардың жерлерін сақтау құқығын құрметтеу олардың өмір сүруіне мүмкіндік береді деп санайды. Адам құқықтары мен бостандық мәселелері олардың өз мәдениеттеріне сәйкес өмір сүре алатын және дами алатын жерлеріне байланысты. Осы қажеттілікке араласу олардың тұрақты өмір сүру қабілетіне қауіп төндіреді. Survival International-дың мәлімдемесіне сәйкес, «Жергілікті халықтардың жерлерін белгілеу жауапкершілігін FUNAI-ден (үндістер ісі жөніндегі департамент) алып, Ауыл шаруашылығы министрлігіне беру – Бразилияның тайпалық халықтарына қарсы ашық соғыс жариялаумен тең».

There are more than 150 million tribal people worldwide, including at least 100 uncontacted peoples in 60 countries. Survival International supports these endangered tribes on a global level, with campaigns established in America, Africa and Asia. Most of them have been persecuted and face genocide by diseases, relocation from their homes by logging and mining, and eviction by settlers. Survival believes that Indigenous rights to land ownership, although recognised by international law, are not effectively respected, with tribes being invaded by activities such as oil and mineral mining, logging, cattle ranching, private or government "development" schemes such as building of roads and dams, or for nature reserves and game parks. Beyond these economic causes for exploitive invasions, Survival highlights ignorance and racism that sees tribal peoples as backward and primitive. Survival believes that in the long term, public opinion is the most effective force for change. In Brazil – where Survival believes most of the world's uncontacted tribes, probably more than 50, live – there are about 400 speakers for 110 languages. For authors such as Daniel Everett, this phenomenon represents a fundamental assault on the existence of peoples, as language expresses the way a group of people experience reality in a unique way, and it is a part of our common heritage. Ranka Bjeljac Babic, lecturer and specialist in the psychology of language, describes an intrinsic and causal link between the threat of biological diversity and cultural diversity. The assault on Indigenous customs and traditions is described as part of a larger assault on life, with its historical roots in colonization. Survival's report Progress can Kill highlights that the invasion of the Americas and Australia by Europeans eliminated 90% of the Indigenous population on these continents. The threat of genocide continues. Most fundamentally, Survival believes that it is the respect for the right to keep their land that may allow them to survive. The issues of human rights and freedom depend on the land on which they can subsist and develop according to their own culture. Interference with this basic need endangers their capacity to live sustainably. According to the Survival International, "Taking responsibility for Indigenous land demarcation away from FUNAI, the Indian affairs department, and giving it to the Agriculture Ministry is virtually a declaration of open warfare against Brazil's tribal peoples."

Үгіт-насихат

Survival International Перу аумағындағы байланыссыз тайпалар, Бразилия, Ресей, Батыс Папуадағы көптеген анықталмаған түпкі халықтар және Оңтүстік Америка, Африка және Азияның бірнеше еліндегі 30-ға жуық тайпалар үшін науқандар жүргізеді. Survival-дың үгіт-насихаттарына қатысқан тайпалар үшін ортақ қауіп – олардың жерлерін пайдалы қазбаларды іздеу үшін басып алу. Survival International инну, австралиялық аборигендер және гуарани сияқты тайпалық халықтар арасындағы өзіне-өзі қол жұмсаудың өсуіне назар аударды, бұл тайпалардың мәдениеттеріне сыртқы әсер ету мен тікелей қудалаудың салдары болып табылады. Зорлықпен көшірудің ауыртпалығын бастан өткерген көптеген тайпалық халықтар, бұрынғыдай өмірге бейімделмеген, пайдалы іс істей алмайтын және жаңа көршілерінен нәсілшілдік көретін бейтаныс ортада үмітсіздікке ұшырайды. Бұл көшірудің басқа да әлеуметтік салдары алкоголизм мен зорлық-зомбылыққа әкеліп соқты, осы мәселелер бойынша Іну, Мурси, Боди, Консо және Ваннияла Аето тайпаларының жағдайлары туралы хабарламалар тарады. Тайпалық халықтар жыныстық құмарлыққа да осал. Survival International ұйымымен бірлесе жұмыс істеген тайпалар арасында Пэнан, Батыс Папуа, Джуммас және Джарава тайпаларының қыздары мен әйелдеріне қаратылған зорлау оқиғалары тіркелді. Кейде үкіметтер "даму" деп сипатталатын, бірақ Survival пікірінше тайпалар үшін қажетсіз балама болып табылатын өтемақы ұсынады. 2012 жылдың сәуір айында Survival International актер Колин Ферттің қолдауымен Бразилияның Ава Гуажа халқын қорғау үшін бүкіл әлемдік науқан бастады, бұл тайпаны ұйым "жер бетіндегі ең қауіпті тайпа" деп санайды. 2015 жылдың соңында Survival International Stop the Con науқанын іске қосты, оның мақсаты – дәстүрлі табиғатты қорғау саясатының тайпалық халықтарға тигізетін теріс әсерлері туралы хабардар ету. Бұл науқан Survival International ұйымының табиғатты қорғау жөніндегі ірі науқанының бір бөлігі болып табылады.

БАҚ-тың назары

Survival International ұйымы көптеген жылдар бойы өз еріктілері мен қолдаушыларының жұмысы арқылы бұқаралық ақпарат құралдарында жиі жарияланды. Танымал тұлғалардың арасында Бангладештің Джумма халқы үшін сөйлеген Ричард Гир, Сібірдің Ханты халқы атынан Radio 4 радиосына үндеу жасаған Джули Кристи, Колумбияның Архуако халқының жағдайы туралы ескерткен Джуди Денч және Сан тайпасының жерінен қуылмауына қарсы шығып, Ава Гуажа халқының мүддесін қорғаған Колин Ферт бар. Жарнама The Box музыкалық арнасында және MTV спутниктік арнасы VH1-де көрсетілді. Онда Ричард Гир көрермендерді тайпалық халықтарды қырғынға ұшырату мен оларды қанауды тоқтатуға шақырды. "The Observer" газеті жариялаған мақала "Survival International" ұйымының Перудегі байланысқа шықпаған тайпа туралы хабарламасына күмән келтіргеннен кейін жаңа дау туды. Мақалада тайпа мүшелерінің ұшаққа қарсы жебе атқан суреті болған. Бірнеше айға созылған қызу пікір алмасып, "Survival International" ұйымын жамандау үшін сотқа беру туралы қорқытқаннан кейін, "The Observer" газеті 2008 жылдың тамызында оқиғаны дұрыс түсінбегенін мойындады. Газеттің түсіндірмесінде: "The Observer басқа БАҚ мазмұнына жауапты болмаса да, редакторлар кодексіне сәйкес "нақты емес, алдамшы немесе бұрмаланған ақпаратты" жарияламауға міндетті. Бұл жағдайда ол өз міндетін орындамады" делінген. Сан халқы өз жерінде кедергісіз тұру құқығы үшін бірнеше рет сотқа жүгінген. Ботсвана президенті Ян Хама "Survival International" ұйымының "оларды, әсіресе олардың балаларын, қазіргі қоғаммен бірге өсуге мүмкіндік бермейді" деп мәлімдеді, бұл жергілікті халықтарды "өте артта қалған өмір салтына" мәжбүр етеді. Ботсвана үкіметі мемлекеттік БАҚ ведомство басшыларына Орталық Калахари ойын қорығынан (ЦКОҚ) қоныс аудару туралы жағымсыз хабарларды жаңадан алынған үкіметтік мәлімдемелермен қатаң салыстыруды тапсырды деген хабар бар. Кейін "Survival International" ұйымы 28 мамырда Ботсвананың Жоғарғы соты маусымның ортасына дейін қоныс аударуды тоқтату туралы шешім қабылдады деп хабарлады. "Survival International" ұйымының өкілі: "Үкімет жағдай жоқ деп қалайша айта алады, және олар оларды қоныс аударуды жоспарламайды десе де, Ranyane Bushmen тайпасы үкіметке қоныс аударуды тоқтату үшін сотқа жүгініп жатыр" деді. Сан халқының атынан сотқа шағымдама берілді. (Орен Гинцбург) атты кітабында дамудың рулық қоғамға тигізген зияны көрсетілген. Кітаптың алғы сөзінде Стивен Корри былай деп жазды: "Тайпалық халықтардың тілегіне қарсы "дамуы" – шын мәнінде, басқаларға олардың жерлерін және ресурстарын алуға мүмкіндік беру – 19 ғасырлық отаршылдықтың ("Біз жақсы білеміз") 20 ғасырлық "саяси дұрыс" эвфемизмге киінген түрі. Тайпалық халықтар артта қалған емес: олар – тәуелсіз және жанды қоғамдар, баршамыз сияқты, әрқашан өзгеріп отыратын әлемге бейімделіп отырады. Тайпалық халықтар мен біздің арамыздағы басты айырмашылық – біз олардың жерлерін және ресурстарын тартып аламыз, және олардың игілігі үшін солай істегенімізге қатысты жалған, тіпті нәсілшілдік пікірге сенеміз. Бұл – жаулау, даму емес. Егер сіз не болып жатқанын шынымен түсінгіңіз келсе, осы кітапты оқыңыз". "Survival International" ұйымы қолдаушыларын жергілікті халықтардың құқықтары туралы ақпарат тарату үшін түрлі БАҚ құралдарын пайдалануға шақырады. "Сөзбен іс қосыңыз" атты нұсқаулықта ұйым үкіметке хат жазудан бастап, демеушілік, листовкалар тарату, демонстрациялар ұйымдастыру, кино көрсетулер өткізу және түрлі іс-шаралардан ақша жинау сияқты ақпарат тарату бойынша кеңестер береді.

Survival International has received attention in the media over the years with the campaigns and work of volunteer supporters. Celebrity endorsements include Richard Gere, who has spoken up for the Jumma of Bangladesh, Julie Christie, who gave a Radio 4 appeal on behalf of the Khanty of Siberia, Judi Dench, who warned of the events surrounding the Arhuaco of Colombia, and Colin Firth, who spoke out against the eviction of the San tribe, and in favour of the Awa Guajá people. The ad was broadcast on the music cable channel The Box and the MTV satellite offshoot VH 1. It featured Richard Gere urging viewers to help to stop the slaughter and exploitation of tribal people. Another controversy ensued after an article in The Observer cast doubt on Survival International's reporting of an uncontacted tribe in Peru, which included a picture with tribesmen firing arrows up at an aircraft. After a heated confrontation that dragged for a couple of months, with threats of taking Survival International to court for libel, The Observer ended up conceding in August 2008 that it had got the story wrong. In a clarification, the newspaper stated: "While The Observer cannot be responsible for content of other media it does have a duty under the Editors' Code not to publish 'inaccurate, misleading or distorted information'. It failed in that duty here." The San have challenged the government in court several times regarding their right to remain on their land without interference. Ian Khama, President of Botswana, stated that Survival International is "denying them and especially their children opportunities to grow with the mainstream", forcing Indigenous peoples into maintaining "a very backward form of life". It has been alleged that the Botswana government "has instructed all departmental heads in the state media to ensure that any negative reporting on the controversial relocations from the Central Kalahari Game Reserve (CKGR) should be contrasted strongly with freshly sought government statements." Survival International subsequently reported that on May 28, Botswana's High Court had ruled that the eviction be suspended until mid June. A Survival International campaigner was quoted as saying: "I don't know how the government can say there is no case, and that they are not planning to evict them when the Ranyane Bushmen are taking the government to court to stop from being removed." A case has been filed on the San's behalf. (Oren Ginzburg), which depicted a tribal society being harmed by development. In the book's foreword, Stephen Corry wrote: "The 'development' of tribal peoples against their wishes – really to let others get their land and resources – is rooted in 19th century colonialism ('We know best') dressed up in 20th century 'political correct' euphemism. Tribal peoples are not backward: they are independent and vibrant societies which, like all of us always, are constantly adapting to a changing world. The main difference between tribal peoples and us is that we take their land and resources, and believe the dishonest, even racist, claim that it's for their own good. It's conquest, not development. If you really want to understand what's going on, read this book." Survival International encourages supporters to use multiple media to spread awareness on Indigenous rights issues. In the guide Walk Your Talk, the organisation gives tips on a variety of actions, from writing letters to governments, to spreading the word through sponsorships, leaflets, demonstrations, film shows, and collecting money from a variety of events.