Кіріспе

Италиялық велосипедші (1919–1960)

Анжело Фаусто Коппи (15 қыркүйек 1919 – 2 қаңтар 1960) – италиялық велосипедші, Екінші дүниежүзілік соғыстан кейінгі жылдардағы ең басым халықаралық велосипедші. Оның жетістіктері оған Il Campionissimo ("Чемпиондардың чемпионы") деген атақ алып келді. Ол жан-жақты жарыс велосипедшісі болды: тауға көтерілуде де, уақытқа қарсы жарыста да өте жақсы нәтижелер көрсетті, сонымен қатар қарқынды жүгіруде де шеберлік танытты. Ол Giro d'Italia жарысын бес рет (1940, 1947, 1949, 1952, 1953), Tour de France жарысын екі рет (1949 және 1952) жеңіп алды, ал 1953 жылы әлем чемпионатына ие болды. Басқа да маңызды нәтижелеріне бес рет Ломбардия турының (Giro di Lombardia) жеңімпазы атанғандығы, үш рет Милан-Сан-Ремода жеңіске жеткендігі, сондай-ақ Париж-Рубай және Ла Флеш Валонн жарыстарында жеңіп, 1942 жылы сағаттық рекордты (45.798 км) орнату кіреді.

Ерте өмір және әуесқойлық мансабы

Коппи Кастелланияда (қазіргі Кастеллания Коппи) Алессандрияға жақын жерде дүниеге келді. Ол 1914 жылғы 29 шілдеде үйленген Доменико Коппи мен Анджолина Боверидің бес баласының бірі еді. Фаусто 1919 жылғы 15 қыркүйекте сағат 17:00-де дүниеге келген төртінші бала болды. Анасы оны Анджело деп атағысы келді, бірақ әкесі Фаусто деп атауды жөн көрді. Ол Анджело Фаусто деп тіркелді, бірақ өмірінің көп бөлігінде Фаусто деп танылды. Коппи бала кезінде денсаулығы нашар болды және мектепке қызығушылық танытпады. 1927 жылы ол "Мен мектепте болуым керек, велосипедпен емес" деп жазды, сабақтан қашып, үйдің жертөлесінен тапқан, тот басқан, тежегіштері жоқ велосипедпен күнін өткізгеннен кейін. Ол 13 жасында мектепті тастап, Нови-Лигуредегі ет сатушы Доменико Мерланиде, көбінесе Синьор Этторе деп танылатын, жұмыс істеуге барыпты. Дүкенге велосипедпен барып-келіп, сонда келетін велосипедшілермен кездесіп, жарысқа деген қызығушылық туды. Велосипед сатып алуға ақшаны оның ағасы, Фаусто Коппи және әкесі берді. Коппи былай деді:

" [Менің ағайым] мұнай танкеріндегі теңіз флотының офицері және велосипедті жақсы көретін адам еді. Мен велосипедке деген құштарлығымды естігенде ол қатты сезімталдық танытты және менің жүрегімді жұмыстаған жұмыс үшін, ескі, тот басқан велосипедпен жүріп жүргенімнің орнына, шынайы құралға лайық екенімді ұқты. Менің арманым орындалатын 600 лираны мейірімді ағайым бергенде, қуаныштан жылап жібердім. Жергілікті газеттердегі жарнамалардан 600 лираға Генуяда менің өлшемдерім бойынша жасалған рама ала алатынымызды білдім. Мен аздап жинаған ақшамды Генуяға барып-келу үшін пойызға төлеп, өлшемін беріп, 600 лираны тапсырдым. Мен арматура мен дөңгелектерді ерікті жұмысшының жалақысынан сатып алуым керек. Күндіз-түні сол баспалдақтардан көтерілгенімде аяғым қатты ауырып кететін. Бірақ мен мұны істегеніме қуаныштымын, өйткені бұл менің аяғымды нығайтты". Коппи 15 жасында алғашқы жарысына қатысты, велосипед клубына жатақтамаған басқа балалармен бірге, және бірінші жүлдеге ие болды: 20 лира және саламнан жасалған сэндвич. Коппи 1938 жылдың басында жарысқа қатысуға лицензия алды және өзінің алғашқы жарысында, Кастельето д'Орбада, қасапхананың жанында жеңіп алды. Ол жалғыз өзі ойнатқан, сағатты жеңіп алды. Нови-Лигуре қаласындағы ет дүкеніне 1938 жылы көзі көрмей қалғаннан кейін массаж жасай алатын жұмысшы, бұрынғы боксшы, жиі келіп тұратын. Джузеппе Каванна достарына Биажио деген атпен танымал болды. Сол жылы Коппи онымен танысты, оны Каваннаның басқа салт аттылары ұсынған. 1939 жылы Каванна Коппиді тәуелсіз, жартылай кәсіби саяхатшылар класына айналдыруды ұсынды. Ол Коппиді сәуір айында Тоскана турына: "Джино Барталиді еңкейтіңіз!" деген кеңеспен жіберді. Ол дөңгелектің сынуынан тоқтауға мәжбүр болды. Бірақ 1939 жылы 7 мамырда Варзиде ол маусым бойы ұлттық тәуелсіз чемпионатқа есептелетін жарыстардың бірін жеңіп алды. Ол жарысты жеті минут бұрын аяқтап, келесі жарыста алты минут айырмашылықпен жеңіске жетті.

Барталимен бәсекелестік

Коппидің жарыс күндері велосипед спортының алтын дәуірінің бастауы деп есептеледі. Бұл фактор Коппи мен Джино Бартали арасындағы бәсекелестік. Италиялық тифоси (жанкүйерлер) коппиани және барталиани деп екі топқа бөлінді. Бартали мен Коппидің арасындағы бәсеке Италияны екіге жарып жіберді. Бартали консервативті, діншіл, ауылдық, аграрлық оңтүстікте құрметпен қаралатын болса, Коппи әлемге көз тастаған, зайырлы, тамақтану және жаттығулар бойынша жаңашыл, өнеркәсіптік солтүстіктің батыры еді. Жазушы Курцио Малапарте былай деді:

"Бартали дәстүрге сенетін адамдардың қатарынан, ол қасиеттілердің қорғауындағы метафизикалық тұлға. Коппидің жұмақта оны күтіп тұрған ешкім жоқ. Оның менеджерінің, массажистің қанаты жоқ. Ол жалғыз, велосипедте жалғыз. Бартали педаль айналдырғанда дұға етеді: ал рационалды картезиандық және күмәнді Коппи күмәнге толы, тек денесіне, оның қозғалтқышына ғана сенеді". Олардың жолдары 1940 жылдың 7 қаңтарында Легнано командасының басшысы Эберадо Павеси Барталиге көмектесу үшін Коппиді қабылдағанда қиылысты. Олардың бәсекелестігі Коппи, көмекші қол, "Джиро" жеңісіне қол жеткізгенде, ал Бартали, жұлдыз, команданы оны қууға бастағанда басталды. 1948 жылғы Нидерландыдағы Лимбургте өткен әлем чемпионатына келгенде, екеуі де бір-біріне көмектесудің орнына жарыстан бас тартты. Италия велосипед федерациясы: "Олар өкілдік ететін итальяндық беделін құрметтеуді ұмытып қалды. Жеке бәсекелестіктерін ғана ойлап, жарыстан шығып, барлық спортшылардың мақтауына ие болды" деді. Олар үш айға жарыстан шеттетілді. 1952 жылғы Тур кезінде Col d'Izoard тауында бірге су бөтелкесін бөліскенде жағдай біршама жақсарды, бірақ оны кім ұсынғаны туралы дауласты. "Мен ұсындым", - деп талап етті Бартали. "Ол маған ештеңе берген емес". Олардың бәсекелестігі кеңінен жарияланды және тарихи жарыстарға әкелді.

Жеке өмір

Коппидің сүйіктісі, "Ақ киімдегі әйел" Джулия Очкини болды, француз теледидарының комментаторы Жан Пол Ольвье оны "қалың, қаштаң шашы үлкен өрімдерге бөлінген, керемет әдемі" деп сипаттады. Ол армия капитаны Энрико Локателлиге үйленген. Коппи Бруна Чамполиниге үйленген. Локателли велосипед спортын жақсы көретін. Оның әйелі жақсы көретін емес, бірақ ол 1948 жылдың 8 тамызында Тре Валли Варезине жарысын көруге онымен бірге келді. Олардың машинасы Коппидің машинасымен бірге жол аясында тоқтап қалды. Сол кешкі Очкини Коппидің қонақ үйіне барып, суретке түсуді сұрады. Ол "Достықпен" деп жазып, оның есімін сұрап, сосын қосты. Осыдан бастап екеуі көбірек уақыт бірге өткізді. Италия - адалдыққа қатаң талап қойылатын ел болды, зинақорлық жаман көрілетін. 1954 жылы Луиджи Боккачини "La Stampa" газетінде оны Сент-Морицте жарыс аяқталған соң Коппиді күтіп отырғанын көрді. Олар құшақтасып, "La Stampa" газетінде оны "Фаусто Коппидің ақ киген әйелі" – "la dama in bianco di Fausto Coppi" деп сипаттап сурет жарияланды. Оның кім екенін анықтауға көп уақыт кетпеді. Олар Коппимен бірге тұрды, бірақ олардың пәтерінің иесі Тортонадан көшіп кетулерін талап етті. Журналистер оларды Кастелетто-д'Орбадағы қонақ үйге дейін қуып жете берді, сосын олар тағы да көшіп, Нови Лигуреге жақын орналасқан Вилла Карла үйін сатып алды. Полиция сол жерде түнде олардың бір төсекке жатқан-жатпағанын тексеру үшін шабуыл жасады. Папа Пий XII Коппиді әйеліне қайта оралуға шақырды. Ол Коппи Италия айналымын (Giro d'Italia) баталаудан бас тартты. Папа содан кейін Италия велосипед федерациясына жүгінді. Оның президенті Бартоло Пашетта 1954 жылдың 8 шілдесінде былай деп жазды: "Құрметті Фаусто, кеше кешке Әулие Петр маған [зиянат туралы] жаңалықтың оған қатты ауыр тигенін жеткізді". Бруна Чамполини ажырасуға келіспеді. Неке бұзу ұятты әрі елде әлі де заңсыз болды. Коппи жұрттан сытырылып, көрермендер оған түкіріп тастады. Коппи мен Джулия Очкинидің Фаустино есімді ұлы болды.

Өлім

1959 жылдың желтоқсанында Жоғарғы Вольта Республикасының (қазіргі Буркина-Фасо) президенті Морис Ямеого Коппиді, Рафаэль Геминианиді, Жак Анкетильді, Луисон Бобетті, Роджер Хассенфорді және Генри Англадты жергілікті велошабандыларға қарсы жарысуға шақырды, содан кейін аң аулауға шықты. Геминиани еске алады: "Мен Коппимен бір бөлмеде, масаларға толы үйде тұрдым. Мен оларға үйреніп кеткен едім, ал Коппи жоқ. "Түнгі уақытта ұйықтадық" десем, шындықты айтпаған болармын. Сафари бірнеше сағатқа ертерек басталып кеткендей болды, бірақ әзірге біз масаларды аулап жатырмыз. Коппи оларды сүлгімен қуып шапты. Әрине, сол түні болатын қайғылы оқиғаның салдары туралы мен еш ойламадым. Он рет, жиырма рет Фаустоға: "Менің істегеніміңді істе, жамылғының астына жат, олар сені онда шаға алмайды" дедім". Екеуі де безгекке шалдығып, үйге келген соң ауырып қалды. Геминиани былай деді: "Менің дене температурам 41,6 °C-қа жетті. Мен есімнен жаңылып, тоқтамай сөйлей бердім. Мен айналамда адамдарды көріп тұрдым, бірақ ешкімді танымадым. Дәрігерлер алдымен гепатитке, содан кейін сары қызуға, соңында тифке емдеді". Коппи дінге сенбеуші еді. 2002 жылдың қаңтар айында Буркина-Фасода 1964 жылға дейін тұрған Джованни есімді адам Коппи безгектен емес, кокаиннің көп мөлшерінен қайтыс болғанын айтты. Corriere dello Sport газеті хабарлағандай, Джованни бұл ақпаратты Анджело Бонацциден алған. Джованни былай деді: "Коппинің өлтірілгенін маған Анджело айтты. Мен Коппидің жақтасы едім, және ол маған Коппинің ауыл басшысы ұйымдастырған қабылдау кезінде Фада Гурмада уланғанын айтқанда қаншалықты күйрегенімді көріп-сезінесіздер. Анджело сондай-ақ, [Рафаэль] Геминиани де сол жерде болғанын айтты. Фаустоның тарелкасы түсіп кетті, оны ауыстырды, содан кейін..."

Оқиғаны 75 жастағы Бенедикт монахы, Адриан бауыр да айтқан. Ол Италия Ұлттық Олимпиада комитетінің өкілі Мино Каудуллоға: "Коппиді шөп қосылған умен өлтірді. Бұл Буркина-Фасода жиі болатын қорқынышты оқиға. Адамдар осылай өлтірілуде" деді. Коппидің дәрігері Этторе Аллегри бұл әңгімені "жалған сөздер" деп жоққа шығарды. Тортонадағы сот тергеу бастап, токсикологтардан Коппидің денесін қазуға және у іздеуге рұқсат сұрады. Бір жылдан кейін, дене қазылмай, іс тоқтатылды.

Мұра

"Жиро" тау кезеңдерінен өтетін кезде Коппи еске алынады. "Сима Коппи" деп аталатын таулық сыйлық – "Жиро" веложарысының ең биік нүктесіне бірінші болып жеткен велошабаншыға беріледі. 1999 жылы Коппи 20-шы ғасырдың ең ұлы итальян спортшысы үшін өткен дауыс беруде екінші орын алды. Коппидің өмірбаяны 1995 жылы Альберто Сирони жазған және түсірген "Il Grande Fausto" телефильмінде бейнеленді. Коппи рөлін Серджио Кастеллитто, ал Джулия ла "Дама Бьянка" ("Ақ киімдегі әйел") рөлін Орнелла Мути сомдады. Көпке тараған әңгіме бойынша, Коппиден чемпион болудың қалай жолы бар деген сұраққа: "Жай ғана жүр. Жай ғана жүр. Жай ғана жүр" деп жауап берген. Белфаст қаласындағы итальяндық мейрамхана, велосипед бөлшектерімен және суреттерімен безендіріліп, Coppi деп аталды. 2017 жылдың желтоқсан айында оның құрметіне 214820 Faustocoppi астероиді аталды. Оның туған ауылы, бұрын "Кастеллания" деп белгілі болған, 2019 жылы Пьемонт облыстық кеңесінің шешімімен оның туғанына 100 жыл толуына дайындық ретінде Кастеллания Коппи деп өзгертілді.