Хесус Луис Оканья: Испан велосипедшісінің өмірі мен жетістіктері

Кіріспе

Испан велоспортшысы, кубалық Олимпиадалық күрескер.

Хесус Луис Оканья Перния (xeˈsus ˈlwis oˈkaɲa peɾˈnia; 9 маусым 1945 – 19 мамыр 1994) – 1973 жылғы «Тур де Франс» және 1970 жылғы «Вюелта а Испания» жарыстарында жеңіс одісқан испандық велосипедші. 1971 жылғы «Тур де Франс» кезінде ол таңғажайып жекелеген шабуылға шықты, ол оны сары жейдеге ие етті және Эдди Меркстің өзі сияқты барлық қарсыластарын таң қалдырды. Алайда, «Col de Menté» төбесінен түскендегі апат салдарынан 14-ші кезеңде жарыстан шығып қалды. Оканья қатысқан «Тур де Франс» жарыстарының көпшілігінде жарыстан бас тартты, бірақ «Вюелта а Испания» жарысына қатысқанда тек алғашқысында ғана аяқтамады, ал жеті рет қатарынан топ-5-ке кірді.

Алғашқы жылдар

Оканя Испанияның Куэнка провинциясындағы Приего қаласында дүниеге келген, бірақ оның отбасы 1957 жылы Мон-де-Марсанға (Ландес, Франция) көшіп барған. Оканя Мон-де-Марсандағы клубта жарысқа қатысып, 1968 жылы испандық Fagor командасымен кәсіби мансабын бастады, сол жылы Испания чемпионы атанды. Келесі жылы ол пролог пен екі уақыттық жарысты, тау классификациясын жеңіп, Вуэльта-а-Испанияда екінші орын алды. 1969 жылы Каталония велосипед апталығында жеңіске жетті. 1970 жылы Оканя француздық Bic командасымен келісім шарт жасады. 1970 жылғы Вуэльта-а-Испанияда Агустин Тамамеске қарсы күресіп, 13-ші кезеңде көшбасшының жейдесін жоғалтты. Оканя соңғы күні өткен уақыттық жарыста жақсы өнер көрсетіп, алтын жейдеге қайта қол жеткізіп, өзінің алғашқы Гранд Турын Тамаместен 1:18 секундқа басымдықпен жеңді. Испанияның Dicen газеті Оканьяны "испан велоспортының ең үздік уақыттық жарысшысы" деп атады. 1970 жылғы Тур де Франста Оканя Пю-де-Дом кезеңінде жеңіске жетіп, Турде 31-ші орынды иеленді.

1971 жылғы "Тур де Франс"

Тур де Франс жарысынан бұрын Оканя Париж-Ницца жарысында Эдди Меркстің артынан үшінші орынды, ал Критериум дю Дофине Либереде Меркстің артынан екінші орынды иеленді. Сегізінші кезеңнің соңғы төрт шақырымында көтеріліс бойында Оканя шешуші қимыл жасап, сол жылғы Турдың фавориттерінен, соның ішінде Меркстен бөлініп кетті. Ол Меркстен 15 секундтық басымдық алды, бірақ келесі күні оны одан да арттырды. Содан кейін 11-ші кезеңде Орсьер Мерлеттке келгенде, Оканя Меркстен сегіз минутқа бұрын сары жейдеге ие болды. Бір күндік демалыстан кейін Меркс бұл басымдықты 7 минутқа дейін қысқартты. Пиреней тауларында, Кол-де-Ментеде Меркс таудан түсіп келе жатқанда шабуыл жасады. Меркс басқаруын жоғалтып, төмендегі қабырғаға соқтығысты. Оканя Меркстен қашқанға тырыспады және өзі де құлап кетті. Меркс жылдам тұрып, қашып кетті. Оканя өкінішті түрде аяқ киімін аяқ тұтқасынан босатуға тырысты, сол кезде оны қуған Жооп Зоетемелк соқты. Жалпы есеп бойынша көшбасшы ауырсынудан айқайлап, жерге жатты. Ол тікұшақпен Сент-Годенс қаласындағы ауруханаға жеткізілді. Ол жазылып кетті, бірақ 1971 жылғы Турдегі арманы осымен аяқталды. Келесі күні Меркс Оканяға құрмет көрсету мақсатында сары жейде киюден бас тартты. Пиренейдегі Кол-де-Менте тауының батыс бетінде оқиға болған жерде ескерткіш орнатылған. Келесі жылы, 1972 жылы, Меркс алғаш рет Вуэльта а Эспанья жарысына қатысу үшін 1972 жылғы Тур де Франс жарысына қатыспауды жоспарлаған, бірақ сыншылар Меркс тек Оканяның құлауының арқасында Турды жеңгенін айтқандықтан, Меркс жарысқа қатысуға шешім қабылдады. Олардың арасында жекпе-жек болады деген болжамдар тарады. Оканя Критериум дю Дофине Либере және ұлттық чемпионатта жеңіске жетті. Пиренейде Оканя Меркстің үстіне бірнеше рет шабуыл жасады, бірақ сәттілікке жете алмады, содан кейін бронхиттен кейін жарыстан шықты. 1973 жылы Меркс Вуэльта а Эспанья және Джиро д'Италия жарыстарына қатысуға шешім қабылдады. Бұл Меркстің Вуэльта а Эспанья жарысына алғаш рет қатысқандығы және сол жылы ол Тур де Франс жарысына қатыспайтындығын білдірді. Оканя жарыста Бернар Тевенатпен бірге Меркске қарсы күресті. Нәтижесінде Оканя Меркстен шамамен 4 минутқа қалып, екінші орынды иеленді.

Before the Tour de France, Ocaña finished third behind Eddy Merckx in Paris–Nice and second behind Merckx in the Critérium du Dauphiné Libéré. On the uphill finish of stage eight with four kilometres to go, Ocaña launched the decisive move and broke away from the favourites for that year's Tour, which included Merckx. He succeeded in a 15 second gain on Merckx but built on that the following day. Then on stage 11 to Orcières Merlette, Ocaña rode himself into the yellow jersey with eight minutes over Merckx. After a rest day, Merckx cut that lead to 7 minutes and in the Pyrenees, on the Col de Menté, Merckx attacked as he descended the mountain. Merckx lost control and skidded into a low wall. Ocaña could not avoid Merckx and fell himself. Merckx was up quickly and sped away. Ocaña struggled to release his cleats from the toe clips and was struck by the pursuing Joop Zoetemelk. The leader of the general classification lay on the ground screaming with pain. He was taken by helicopter to the hospital in Saint Gaudens. He recovered but his 1971 Tour dreams had come to an end. The following day Merckx refused to wear the yellow jersey, in tribute to Ocaña. There is a memorial at the scene of the accident on the western side of the Col de Menté in the Pyrenees (at ). The following year, 1972, Merckx had intended on not participating in the 1972 Tour de France in order to ride the Vuelta a España for the first time, but due to critics saying that Merckx only won the Tour because of Ocaña's fall, Merckx decided to ride. There was speculation of a duel. Ocaña had won the Critérium du Dauphiné Libéré and the national championship. In the Pyrenees, Ocaña repeatedly attacked Merckx without success, before withdrawing with bronchitis. In 1973, Merckx decided to ride the Vuelta a España and Giro d'Italia. It was the first time that Merckx contested the Vuelta a España and that year he would not be contesting the Tour de France. Ocaña battled Merckx in the race with Bernard Thévenet also present. In the end Ocaña finished second, almost 4 minutes behind Merckx.

1973 жылы "Тур де Франс" жеңімпазы

Оканя бастаған төрт "Тур де Франс" жарысының тек біреуін ғана аяқтағандықтан, ол жалпы жеңіске үміткер деп есептелмеді. Жарысқа қатыспаған Меркс Жозе Мануэль Фуэнте, Жооп Зоетемелк және Реймонд Пулидорды үштікке енуге лайық деп атады. Шындығында, Зоетемелк пен Пулидор прологтан кейін бірінші және екінші орындарды иеленді, ал Оканя бірінші кезеңде иттің пелотонға шабуыл жасауынан апатқа ұшырады. Бірақ үшінші кезеңде Оканя және оның командасы қарсыластарын оқшаулады. Кезең Рубеде басталды, ал пелотон Кверенайнгтегі тас жолдардан өтетін кезде Оканя және төрт командаласымен бірге тағы алты велошабандоз шабуыл жасап, бір сәтте бес минутке көшбасшылықты алды, бірақ қуушы топ финиш сызығында осы үлдемелілікті екі жарым минутқа дейін қысқартты. Дегенмен, Фуэнте жеті минуттан кейін финишқа жетті. Оканя алғашқы тау кезеңінде жеңіске жетіп, сары жейдеге ие болды, ал Тевенет екінші тау кезеңінде жеңіске жетті. "L'Équipe" газеті екеудің арасында бәсеке күтілетінін болжады. Алайда, үшінші тау кезеңінде Оканя қарсыластарына күшті соққы берді. Фуэнте Коль-дю-Телеграфта ерте шабуыл жасады, соның нәтижесінде фавориттердің тобы қалыптасты. Коль-дю-Галибиерге көтерілгенде Оканя көшбасшы болды. Төмен түскеннен кейін Оканя мен Фуэнте Тевенеттен бір минутқа алда болды, ал келесі топ бес минут 30 секундқа артта қалды. Фуэнте дөңгелегі тесіліп қалды, ал Оканя Фуэнтеден 52 секундқа, Тевенет пен Мартинестен жеті минутқа, Зоетемелк, Ван Импе және Пулидордан 20 минут 24 секундқа жеңіске жетті. Оканя жалпы есепте Фуэнтеден тоғыз минутқа, Тевенеттен он минутқа алда болды, Зоетемелк бесінші орында, 23 минуттан асып түсті. Оканя соңғы жеке уақытты сынақта және Пю-де-Домға тау кезеңінде жеңіске жетті, нәтижесінде Бернард Тевенеттен 15 минутқа басымдықпен жарысты жеңіп алды. Ол сонымен қатар "жауынгерлік" сыйлығына да ие болды. Жеңісінен кейін Оканя 1974 жылғы "Тур де Франс" жарысынан кейін сағаттық рекордты сынап көргісі келетінін мәлімдеді.

Турдан кейінгі мансап

Тур де Франста жеңіске жеткеннен кейін Оканья үшінші орын алды және әлем чемпионатының жол жарысында қола медальді жеңіп алды. Ол сондай-ақ 1973 жылы Vuelta Ciclista al País Vasco жарысын жеңіп алды және 1974 жылы Vuelta a España жарысында төртінші орынды иеленді, осы жарысты Фуэнте жеңіп алды. 1974 жылы Midi Libre кезінде алған жарақатының салдарынан Оканья Тур де Франстағы жеңісін сақтап қала алмады. 1975 жылы Vuelta a España жарысында ол қайтадан төртінші орынды алды. 1976 жылы ол қайтадан жақсы формаға еніп, Париж-Ницца жарысында үшінші орынды, ал Vuelta a España жарысында Жозе Песарродонадан бір минут қалып, жалпы есепте екінші орынды иеленді. Оканья 1977 жылдың соңында 1975 жылғы Тур де Франста 25-ші орын алғаннан кейін карьерасын аяқтады. Ол 110 жарыста жеңіске жетті, оның ішінде Тур де Франстың 9 кезеңінде. 1977 жылы ол жүзім шаруашылығына зейнетке шықты. Айтуынша, бәсекелестікке қарамастан, Мерккс Бельгиялық дистрибьютор арқылы Оканьяның қиын жағдайдағы жүзімдігінен көп мөлшерде шарап тапсырыс беруге көмектескен.