Жапониядағы Симабара көтерілісі

Кіріспе

1630-шы жылдардағы Жапониядағы көтеріліс

Христиан дініне қатаң тыйым салу
Португалиялық саудагерлерді елден қуу
| жауынгер1 = Токугава шогунаты, қолдаушы: 🇳🇱 Голландиялық Шығыс Үндістан компаниясы
| жауынгер2 = Жапон католиктері және ронин шаруалары
| басшы1 =
| басшы2 = Амакуса Сиро, Мори Сойкен, Арие Кенмоцу, Масуда Ёсицугу, Асидзуга Чуэмон, Ямада Эмосаку
| күш1 = 200 000+
| күш2 = 37 000–40 000

Симабара көтерілісі – Эдо кезеңінде Жапонияда болған ең ірі азаматтық қақтығыс. Бұл Токугава шогунатының билігінің салыстырмалы түрде бейбіт кезеңіндегі аз ғана маңызды көтерілістердің бірі болды.

Ілеспе және індет

1630 жылдардың ортасында Шимабара түбегі мен Амакусаның шаруалары, жоғары салықтардан және ашаршылықтың салдарынан наразы болып, өз феодалдарына қарсы көтерілді. Бұл көтеріліс екі феодалдың билік еткен аймақтарында болды: Шимабара доменінің Мацукура Кацуесі және Каратсу доменінің Тэрасава Кататакасы. Зардап шеккендердің ішінде балықшылар, қолөнершілер және саудагерлер де болды. Көтеріліс кеңіне тарағанда, бұрын жойылған жергілікті кландарға, мысалы Амакуса мен Шикиге, сондай-ақ бұрынғы Арима кланы мен Конишиге қызмет еткен рониндер (бастығы жоқ самурайлар) қосылды. Шимабара бұрын христиан дінін ұстанған Арима кланының иелігі болғандықтан, жергілікті халықтың көп бөлігі де христиан болды. Арима 1614 жылы көшіріліп, оның орнына Мацукура келді. Жаңа феодал Мацукура Шигемаса, шогунаттың билік тізбегінде жоғарылау үшін қымбат құрылыс жобаларын демеуді жоспарлады, соның ішінде Эдо қамалын салу және кеңейту, сондай-ақ испандық Шығыс Үндістандағы Лузонға жоспарланған жорықты қаржыландыруға көмектесуді көздеді (қазіргі Филиппиннің бір бөлігі). Ол Шимабарада жаңа қамал да салды. Ол осы саясатты қаржыландыру үшін жаңа иелігіндегі халыққа пропорционалсыз салық жүктеді және христиан дінін қатаң қуғынға алып, оларды одан да ашуландырды. Аймақтағы басқа да бастығы жоқ самурайлардың арасында Като Тадахиро мен Сасса Наримасаның бұрынғы қызметшілері болды, олардың екеуі де бір кезде Хиго провинциясының бір бөлігін басқарған.

Бастау

Өңірдегі қанағаттанбаған рониндер кедей шаруалармен бірігіп, Юсимада (сонымен қатар "кездесу аралы" деп аталады) жасырын түрде кездесіп, көтеріліс жоспарлай бастады. 1637 жылдың 17 желтоқсанында жергілікті дайкан (әкім) Хаяши Хёзаэмон өлтірілген кезде көтеріліс басталды. Сол уақытта Амакуза аралдарында да көтеріліс көтерілді. Көтерілісшілер басып алған аумақтардағы барлық адамдарды көтеріліске қатысуға мәжбүрлеп, қатарын жылдам арттырды. 16 жастағы харизматикалық жас, Амакуса Широ, көп ұзамай көтерілістің жетекшісіне айналды. Көтерілісшілер Терсава кланының Томиока және Хондо қамалдарын қоршады, бірақ қамалдар құлауға азық қалғанда, Кюсюдегі көршілес домендерден келген әскерлер оларды шегінуге мәжбүр етті. Содан кейін көтерілісшілер Ариаке теңізінен өтіп, Мацукура Кацуидің Шимабара қамалын қысқа мерзімге қоршады, бірақ қайтадан ығыстырылды. Осы кезде олар Нобеока доменіне көшіп кеткенге дейін Арима кланының үйі болған және кейіннен бұзылған Хара қамалының қираған жерлеріне жиналды. Олар судан өтіп келген қайықтардан ағаштарды пайдаланып, қоршаулар тұрғызды және Мацукура кланының қоймаларынан тонаған қару-жарақтарымен, оқ-дәрілерімен және азық-түліктерімен дайындықтарына көмектесті.

Соңғы түрткі және құлау

Итакура Шигемаса сәтсіз шабуыл кезінде қаза тапты. Көп ұзамай Итакураның орнын басқан Мацудайра Нобуцунаның басқаруындағы шоғындық әскерлер келді. Дегенмен, жақсы оқытылған бұрынғы самурайлар жетекшілік еткен Хара қамалындағы көтерілісшілер айлар бойы қоршауға қарсы тұрып, шоғындық әскерге ауыр шығын келтірді. Екі тарапқа да қысқы жағдайда күресу қиын болды. 1638 жылдың 3 ақпанында көтерілісшілер маңызды жеңіске жетіп, Хизен доменінен 2000 жауынгерді өлтірді. Бірақ олардың позициясы қоршалып, жабдықтау желісін құру мүмкіндігі болмағандықтан, азық-түліктері мен оқ-дәрілері тез таусылды. 1638 жылдың 4 сәуірінде 27 000-нан астам көтерілісші, шамамен 125 000 шоғындық әскерге қарсы соңғы шабуылға шықты, бірақ көп ұзамай кері шегінуге мәжбүр болды. Тірі қалғандардан (соның ішінде көтерілісшілерге ерікті түрде сатқан деп есептелген Ямада Эмосакудан) шоғындық әскерлер көтерілісшілердің нашар жағдайы және олардың тағы бір тікелей шабуылға төтеп бере алмайтыны туралы білді. 1638 жылдың 12 сәуірінде Хизеннің Курода кланының басқаруындағы әскерлер қамалға шабуыл жасап, сыртқы қорғанысты басып алды.

Шимабарадағы әскерлер

Шимабара көтерілісі Осака қоршауынан бергі алғашқы ірі әскери операция болды, онда шоғунат түрлі домендерден құралған одақтас әскерді бақылауға тиіс болды. Алғашқы бас қолбасшы Итакура Шигемасаның тікелей бағынысында 800 сарбаз болды, ал оны алмастырған Мацудайра Нобуцунаның 1500 сарбазы болды. Бас қолбасшының орынбасары Тода Уджикане өзінің 2500 сарбазымен қатар Шимабара доменінің 2500 самурайын да алып келді. Шоғунат әскерінің көп бөлігі Шимабараның көршілес домендерінен жиналды. Ең ірі бөлігі, 35 000-нан астам адам Сага доменінен келді және Набесима Кацусиге басшылық етті. Екінші орында Кумамото және Фукуока домендерінің күштері тұрды: 23 500 сарбаз Хосокава Тадатосидің, ал 18 000 сарбаз Курода Тадаюкидің басшылығында болды. Куруме доменінен Арима Тойуджидің басшылығында 8300 сарбаз, Янагава доменінен Тачибана Мунесигедің басшылығында 5500 сарбаз, Карацу доменінен Терасава Кататаканың басшылығында 7570 сарбаз, Нобеокадан Арима Наозумидің басшылығында 3300 сарбаз, Кокурадан Огасавара Тадазане және оның сенімді серігі Такада Матабейдің басшылығында 6000 сарбаз, Накацудан Огасавара Нагацугудың басшылығында 2500 сарбаз, Бунго Такададан Мацудайра Шигенаоның басшылығында 1500 сарбаз, ал Кагосимадан Шимазу кланының сенімді серігі Ямада Аринаганың басшылығында 1000 сарбаз келді. Командирлердің жеке әскерлерін есептемегенде, Кюсюден келмеген жалғыз күш – Мизуно Кацунари, Кацутоси және Кацусада басшылығындағы Фукуяма доменінен келген 5600 сарбаз болды. Басқа жерлерден келген шағын әскер тобы 800-ге жуық адамды құрады. Барлығы шоғунат әскерінің құрамында 125 800-ден астам адам болғандығы белгілі. Көтерілісшілердің күші нақты белгісіз, бірақ жауынгерлердің саны 14 000-нан асып түсетіні, ал қоршау кезінде қамалға сиынған бейбіт тұрғындардың саны 13 000-нан асып түсетіні естілді. Бір дерек көзі көтерілісшілердің саны 27 000-нан 37 000-ға дейін жететінін, ал ең жақсы жағдайда шоғунат әскерінің төрттен бір бөлігін құрайтынын көрсетеді. Осы кезде христиан дініне тыйым салынды және христиандық Жапонияда жасырын түрде ғана сақталды. Көтерілістен кейін шоғунаттың тағы бір қадамы – әскери тұрғыдан оған көмектескен кландарды әр түрлі домендерден жиналатын құрылыс салымынан босату болды. Алайда, Мацукура Кацуие иелігі басқа билеуші, Корики Тадафусаға берілді, ал Мацукура шоғунат тарапынан құрметті ритуалдық өзін-өзі өлтіруге (сеппуку) қысым көре бастады. Шимабара түбегіндегі көптеген қалалар көтерілістің салдарынан халықтың қатты азаюына ұшырады. Күріш егістіктерін және басқа да дақылдарды сақтау үшін, жерді қоныстандыру үшін Жапонияның басқа аймақтарынан көшіп келгендер әкелінді. Барлық тұрғындар жергілікті храмдарда тіркелді, ал дін қызметкерлері өз мүшелерінің діни еңбегін растауға міндетті болды. Көтерілістен кейін аймақта буддизм күшті дамыды. Кейбір әдет-ғұрыптар енгізілді, олар бүгінгі күнге дейін осы аймаққа тән. Шимабара түбегіндегі қалаларда Жапонияның басқа бөліктерінен жаппай көшіп келудің нәтижесінде диалекттердің алуан түрлілігі сақталды. Жекелеген шаруалар көтерілісін есептемегенде, Шимабара көтерілісі Бошин соғысына дейін Жапониядағы соңғы ірі қарулы қақтығыс болды.

The Shimabara rebellion was the first massive military effort since the Siege of Osaka where the shogunate had to supervise an allied army made up of troops from various domains. The first overall commander, Itakura Shigemasa, had 800 men under his direct command; his replacement, Matsudaira Nobutsuna, had 1,500. Vice commander Toda Ujikane had 2,500 of his own troops and 2,500 samurai of the Shimabara Domain were also present. The bulk of the shogunate's army was drawn from Shimabara's neighboring domains. The largest component, numbering over 35,000 men, came from the Saga Domain, and was under the command of Nabeshima Katsushige. Second in numbers were the forces of the Kumamoto and Fukuoka domains; 23,500 men under Hosokawa Tadatoshi and 18,000 men under Kuroda Tadayuki, respectively. From the Kurume Domain came 8,300 men under Arima Toyouji; from the Yanagawa Domain 5,500 men under Tachibana Muneshige; from the Karatsu Domain, 7,570 under Terasawa Katataka; from Nobeoka, 3,300 under Arima Naozumi; from Kokura, 6,000 under Ogasawara Tadazane and his senior retainer Takada Matabei; from Nakatsu, 2,500 under Ogasawara Nagatsugu; from Bungo Takada, 1,500 under Matsudaira Shigenao, and from Kagoshima, 1,000 under Yamada Arinaga, a senior retainer of the Shimazu clan. The only non Kyushu forces, apart from the commanders' personal troops, were 5,600 men from the Fukuyama Domain, under the command of Mizuno Katsunari, Katsutoshi, and Katsusada. A small number of troops from various other locations amounted to 800 additional men. In total, the shogunate's army is known to have comprised over 125,800 men. The strength of the rebel forces is not precisely known, but combatants are estimated to have numbered over 14,000, while noncombatants who sheltered in the castle during the siege were over 13,000. One source estimates the total size of the rebel force as somewhere between 27,000 and 37,000, at best a quarter fraction of the size of the force sent by the shogunate. An existing ban on the Christian religion was then enforced stringently, and Christianity in Japan survived only by going underground. Another part of the shogunate's actions after the rebellion was to excuse the clans which had aided its efforts militarily from the building contributions which it routinely required from various domains. However, Matsukura Katsuie's domain was given to another lord, Kōriki Tadafusa, and Matsukura began to be pressured by the shogunate to commit honourable ritual suicide (seppuku). On the Shimabara peninsula, most towns experienced a severe to total loss of population as a result of the rebellion. In order to maintain the rice fields and other crops, immigrants were brought from other areas across Japan to resettle the land. All inhabitants were registered with local temples, whose priests were required to vouch for their members' religious affiliation. Following the rebellion, Buddhism was strongly promoted in the area. Certain customs were introduced which remain unique to the area today. Towns on the Shimabara peninsula also continue to have a varied mix of dialects due to the mass immigration from other parts of Japan. With the exception of periodic, localized peasant uprisings, the Shimabara Rebellion was the last large scale armed clash in Japan until the Boshin War.

Ағылшынша

Беллах, Роберт Н. (1957). Токугава діні. (Нью-Йорк: The Free Press). Болито, Гарольд. (1974). Адамдар арасындағы қазыналар: Токугава Жапониясындағы Фудай Даймио. Нью-Хейвен: Йель университетінің баспасы. ; OCLC 185685588
Бортон, Хью (1955). Жапонияның қазіргі ғасыры. (Нью-Йорк: Рональд Пресс Компаниясы). ДеБари, Уильям Т. және басқалар. (2001). Жапон дәстүрінің көздері: ең ерте заманнан 1600 жылға дейін. Нью-Йорк: Колумбия университетінің баспасы. Дофф, Хендрик (2003). Жапония туралы естеліктер. Анник М. Дофф аудармасы және түсіндірмелерімен. (Виктория, Британдық Колумбия: Trafford). Харботтл, Томас Бенфилд (1904). Ең ерте кезден бүгінгі күнге дейінгі шайқастар сөздігі. (Лондон: Swan Sonnenschein & Co. Ltd.)
Харрис, Виктор (1974). Бес сақина кітабына кіріспе. (Нью-Йорк: The Overlook Press). Мейсон, Р. Х. П. (1997). Жапония тарихы. Солтүстік Кларендон: Tuttle Publishing. Мортон, Уильям С. (2005). Жапония: оның тарихы мен мәдениеті. (Нью-Йорк: McGraw Hill Professional). Мюррей, Дэвид (1905). Жапония. (Нью-Йорк: G. P. Putnam's Sons). Перрин, Ноэль (1979). Қарудан бас тарту: Жапонияның 1543–1879 жылдары семсерге қайта оралуы. (Бостон: Дэвид Р. Годин баспасы)

Жапон тілі

Нарамото Татсуя (1994). Нихон но кассен: моношири житен. (Токио: Шуфу то Сейкацуша). Нарамото Татсуя (2001). Нихон мейдзёшу. (Токио: Гаккен).