Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Хоикхой әйелі (1789–1815 ж.ш.) Оңтүстік Африканың патрульдік кемесі
Khoikhoi woman (c. 1789–1815)
the South African patrol vessel
Еуропадағы көрініс
Хендрик Цезарс пен Александр Данлоп 1810 жылы Баартманды Лондонға әкелді. Олар Лондонның ең қымбат ауданы – Сент-Джеймс қаласындағы Дьюк-стритте бірге тұрды. Үй шаруасына Сара Баартман, Хендрик Цезарс, Александр Данлоп және екі африкалық бала кірді, оларды Дунлоп Кейптаундағы құл үйінен заңсыз әкелген болуы мүмкін. 1811 жылдың қаңтар айында Лондонда Баартманды көрген адамның көрме парақшасындағы қолмен жазылған жазба оның тегіне деген қызығушылықты білдіреді және көрменің тілінің бір бөлігін қайталайды; сондықтан төмендегі шығу тарихына күдіспен қарау керек: «Сартжи 22 жаста, бойы 4 фут 10 дюйм, және (хоттентот үшін) жақсы дене бітімі бар. Ол Жақсы Үміт мүйісінде аспаз болып жұмыс істеді. Оның елі кем дегенде 600 миль қашықтықта орналасқан, ондағы тұрғындар малға бай және оларды ұсақ-түйекке саудалайды. Брендидің бір бөтелкесі немесе тамағының кішкентай бөлігімен бірнеше қой сатып алуға болады. Олардың негізгі саудасы – мал терісі немесе май. Бұл халықтың артында кішкентай, өте ашкөз және қатыгез басқа халық бар; голландтар оларды бағындыра алмады және кездескенде атып өлтірді. 9 қаңтар, 1811 жыл. [Х. С.?]». Осы кезде Еуропада фрик-шоулар кеңінен таралған еді, және тарихшылар Баартманды алғашқыда осылай көрсеткенін айтады. 1810 жылы Лондонда оның сыртқы түрі туралы есеп оның тығыз киім кигенін көрсетеді. Ол ғылыми қызығушылықтың нысаны болды, бірақ көбінесе нәсілшілдік көзқарастармен және эротикалық қиялмен байланысты. Оның «адам мен жануар арасындағы жоғалған буын» ретінде сатылғаны айтылады. Британдық аболиционистік қоғам, Африка қауымдастығы, оның босатылуын талап ететін газеттік науқан жүргізді. Британдық аболиционист Закари Маколей наразылыққа жетекшілік етті, ал Хендрик Цезарс Баартманның өмір күнкөрісін табуға құқылы екенін айтып, оған қарсылық көрсетті: «Ирландиялық алып немесе карлик өзін көрсетуге одан артық құқылы емес пе?». Маколей мен Африка қауымдастығы мәселені сотқа жеткізді және 1810 жылдың 24 қарашасында Корольдік сотта Бас прокурор «оның өз еркімен көрсетілгенін айтуға мүмкіндік беру» үшін әрекет жасады. Ол сотқа қолдау ретінде екі куәлік ұсынды. Біріншісі, Ливерпуль мұражайының Уильям Буллоктан алынған, Баартманды меншік ретінде қарастыратын адамдар оны Ұлыбританияға әкелгенін көрсетуге арналған. Екіншісі, Африка қауымдастығының хатшысы, оның көрсетілу жағдайларының қорлаушылығын сипаттады және мәжбүрлеу туралы куәлік берді, бұл кейбір қазіргі заманғы сарапшылар заңдық айла-шарғы деп санайды.
Hendrik Cesars and Alexander Dunlop brought Baartman to London in 1810. The group lived together in Duke Street, St. James, the most expensive part of London. In the household were Sarah Baartman, Hendrik Cesars, Alexander Dunlop, and two African boys, possibly brought illegally by Dunlop from the slave lodge in Cape Town.). A handwritten note made on an exhibition flyer by someone who saw Baartman in London in January 1811 indicates curiosity about her origins and probably reproduced some of the language from the exhibition; thus the following origin story should be treated with skepticism: "Sartjee is 22 Years old is 4 feet 10 Inches high, and has (for a Hottentot) a good capacity. She lived in the occupation of a Cook at the Cape of Good Hope. Her Country is situated not less than 600 Miles from the Cape, the Inhabitants of which are rich in Cattle and sell them by barter for a mere trifle. A Bottle of Brandy, or small roll of Tobacco will purchase several Sheep – Their principal trade is in Cattle Skins or Tallow. – Beyond this Nation is an other, of small stature, very subtle & fierce; the Dutch could not bring them under subjection, and shot them whenever they found them. 9 Jany, 1811. [H. C.?]" The tradition of freak shows was well established in Europe at this time, and historians have argued that this is at first how Baartman was displayed. and an account of her appearance in London in 1810 makes it clear that she was wearing a garment, albeit a tight fitting one. She became a subject of scientific interest, albeit of racist bias frequently, as well as of erotic projection. It is alleged she was marketed as the "missing link between man and beast". A British abolitionist society, the African Association, conducted a newspaper campaign for her release. The British abolitionist Zachary Macaulay led the protest, with Hendrik Cesars protesting in response that Baartman was entitled to earn her living, stating: "has she not as good a right to exhibit herself as an Irish Giant or a Dwarf?" Macaulay and The African Association took the matter to court and on 24 November 1810 at the Court of King's Bench the Attorney General began the attempt "to give her liberty to say whether she was exhibited by her own consent." In support he produced two affidavits in court. The first, from a William Bullock of Liverpool Museum, was intended to show that Baartman had been brought to Britain by individuals who referred to her as if she were property. The second, by the Secretary of the African Association, described the degrading conditions under which she was exhibited and also gave evidence of coercion. which has been suggested by some interested modern commentators to be a legal subterfuge.
Кейінгі өмірі
Алайда, егер ол өз еркімен Англияға келген болса, Францияға сапар жасағаннан кейін оның жағдайы өзгерген сияқты. Генри Тейлор Бартманды 1814 жылдың қыркүйек айы шамасында Францияға алып барды. Содан кейін Тейлор оны кейде жануарларды оқытушы деп айтылатын С. Реоға сатты. Француз табиғаттанушылары, оның ішінде Жорж Кувье, Ұлттық табиғи тарих мұражайының бас сақтаушысы және салыстырмалы анатомия ғылымын қалаған адам, оны қарап шықты. Ол 1815 жылғы наурыз айында тексерілген Jardin du Roi-де бірнеше ғылыми суреттердің нысаны болды. Бірақ Крейс пен Скаллидің өмірбаянында бұл әлдебір болжам ретінде ғана көрсетілген (өйткені ол басқа орындармен қатар, Cours des Fontaines-тегі бұрынғы үйдің де көрмесі болған). Оның қабынуға шалдыққан ауруы, мүмкін шешек, ал басқа деректерде ол сифилис жұқтырғаны, өз елінің дәстүрлеріне сәйкес би билейтіні және көңілді мінезді болғаны айтылады. Осыған қарамастан, Кувье оның сүйектерін нәсілдік эволюция туралы теорияларына сәйкес, маймыл сипаттарын көрсететін дәлел ретінде түсіндірді. Ол оның кішкентай құлақтарын орангутанның құлақтарымен салыстырды және тірі кезіндегі оның белсенділігін маймылдың шапшаңдығымен теңеді. Олар 2002 жылдың 9 тамызында Ханкей қаласының жанындағы Вергадерингскоп төбесінде, оның туылған күнінен 200 жылдан астам соң жерленді.
However, if indeed she had come to England of her own free will, her situation appears to have changed when she later travelled to France. A man called Henry Taylor took Baartman there around September 1814. Taylor then sold her to a man sometimes reported as an animal trainer, S. Réaux, French naturalists, among them Georges Cuvier, head keeper of the menagerie at the Muséum national d'Histoire naturelle and founder of the discipline of comparative anatomy, visited her. She was the subject of several scientific paintings at the Jardin du Roi, where she was examined in March 1815. but the biography by Crais and Scully only notes that as an uncertain possibility (since she was exhibited, besides other places, at the brothel in Cours des Fontaines). inflammatory ailment, possibly smallpox, while other sources suggest she contracted syphilis, could dance according to the traditions of her country, and had a lively personality. Despite this, Cuvier interpreted her remains, in accordance with his theories on racial evolution, as evidencing ape like traits. He thought her small ears were similar to those of an orangutan and also compared her vivacity, when alive, to the quickness of a monkey. and they were buried on 9 August 2002 on Vergaderingskop, a hill in the town of Hankey over 200 years after her birth.
Символизм
Сара Баартман өз отанынан әкетілген жалғыз қойхой емес. Оның тарихы кейде әлеуметтік және саяси шиеленістерді көрсету үшін пайдаланылады, соның салдарынан кейбір фактілер жоғалып кеткен. Батыс Кейп университетінің әйелдер және гендерлік зерттеулер профессоры доктор Иветт Абрахамс: «Бізде Сара Баартманды символ емес, басқаша қарастыратын академиялық зерттеулер жетіспейді. Оның тарихы жиі басқа бір мәселені көрсету үшін қолданылатындықтан маңызсыз болып қалады». Баартман Африкалық дискриминация мен қасіреттің символы ретінде қолданылады, бірақ Еуропаға көптеген басқа қойхойлар да әкелінген. Тарихшы Нил Парсонс 1845 жылы Оңтүстік Африкадан алып кетілген және Пруссияның Эльберфельд қаласындағы мерекелік жәрмеңкеде көрсетілген 13 және 6 жасар екі қойхой баласы туралы жазады. Босжеманс – екі қойхой ер адам, әйелдер және сәбиі бар көшпелі шоу, 1846 жылдан 1855 жылға дейін Ұлыбритания, Ирландия және Францияны аралап шықты. П.Т. Барнумның «Кішкентай адамдар» шоуы 16 жасар Флора есімді қойхой қызын «жетіспей қалған буын» деп жарнамалады және кейін тағы алты қойхой баласын сатып алды. Баартманның тарихы оның отанынан әкетілген алғашқы қойхой болғандықтан немесе Жорж Кувье сияқты ғалымдардың оның денесін кеңінен зерттеуі мен пайдалануы, сондай-ақ оның өмірінде және одан кейін көрген зұлпыратындықтан жақсы белгілі болуы мүмкін. Ол батысқа ерекше әйел дене бітімі үшін әкелінді, ал еуропалық қоғам оның репродуктивті органдарына құмар болды. Оның дене мүшелері 150 жыл бойы Музей де Л’Омде көрсетіліп, қоғамда оны тануға және оған деген ықыласқа себеп болды. Баартман Еуропаға келген алғашқы қойхой болғанымен, оның тарихының көп бөлігі жоғалып кетті және ол батыстағы пайдалану арқылы сипатталады.
Sarah Baartman was not the only Khoikhoi to be taken from her homeland. Her story is sometimes used to illustrate social and political strains, and through this, some facts have been lost. Dr. Yvette Abrahams, professor of women and gender studies at the University of the Western Cape, writes, "we lack academic studies that view Sarah Baartman as anything other than a symbol. Her story becomes marginalized, as it is always used to illustrate some other topic." Baartman is used to represent African discrimination and suffering in the West although there were many other Khoikhoi people who were taken to Europe. Historian Neil Parsons writes of two Khoikhoi children 13 and six years old respectively, who were taken from South Africa and displayed at a holiday fair in Elberfeld, Prussia, in 1845. Bosjemans, a travelling show including two Khoikhoi men, women, and a baby, toured Britain, Ireland, and France from 1846 to 1855. P. T. Barnum's show "Little People" advertised a 16 year old Khoikhoi girl named Flora as the "missing link" and acquired six more Khoikhoi children later. Baartman's tale may be better known because she was the first Khoikhoi taken from her homeland, or because of the extensive exploitation and examination of her body by scientists such as Georges Cuvier, an anatomist, and the public as well as the mistreatment she received during and after her lifetime. She was brought to the West for her "exaggerated" female form, and the European public developed an obsession with her reproductive organs. Her body parts were on display at the Musée de l'Homme for 150 years, sparking awareness and sympathy in the public eye. Although Baartman was the first Khoikhoi to land in Europe, much of her story has been lost, and she is defined by her exploitation in the West.
Оның денесі ғылымның негізі ретінде
Джулиан Джозеф Вири типологияларды растау үшін Сара Бартманның жарияланған суретін пайдаланды. "Dictionnaire des sciences médicales" ("Медициналық ғылымдар сөздігі") атты мақаласында ол қабылданған медициналық дискурс шеңберінде қара әйелдің нағыз табиғатын сипаттайды. Вири оның жыныс мүшелерінің ақ әйелдердің жыныс мүшелерімен салыстырғанда көбірек дамыған және айқын екенін анықтауға баса назар аударды. Оның жыныстық примитивизмге қатысты барлық теориялары Жорж Кувье жасаған Сара Бартманның анатомиялық зерттеулерімен және иллюстрацияларымен негізделген және қолдауға алынған.
Julien Joseph Virey used Sarah Baartman's published image to validate typologies. In his essay "Dictionnaire des sciences medicales" (Dictionary of medical sciences), he summarizes the true nature of the black female within the framework of accepted medical discourse. Virey focused on identifying her sexual organs as more developed and distinct in comparison to white female organs. All of his theories regarding sexual primitivism are influenced and supported by the anatomical studies and illustrations of Sarah Baartman which were created by Georges Cuvier.
Сексизм
1814 жылдан 1870 жылға дейін салыстырмалы анатомия саласында қара нәсілді әйелдердің денелеріне қатысты кем дегенде жеті ғылыми сипаттама жасалған. Кювьердің Баартманды диссекциялауы еуропалық ғылымның қалыптасуына ықпал етті. Баартман, сондай-ақ тағы бірнеше африкалық әйелдер, "готтентоттар" немесе кейде "бұта әйелдері" деп аталды. "Жабайы әйел" Еуропаның "цивилизацияланған әйелінен" өте ерекше деп есептелді, сондықтан 19 ғасыр ғалымдары "Хоттентот Венерасына" қызығушылық танытты. 1800 жылдары лондондықтар оның денесін көру үшін әрқайсысына екі шиллинг төлей алатын. Баартман табиғаттың аномалиясы саналды. Қосымша төлем жасау арқылы оны таяқ немесе саусақпен тегіп көруге рұқсат етілді.
From 1814 to 1870, there were at least seven scientific descriptions of the bodies of black women done in comparative anatomy. Cuvier's dissection of Baartman helped shape European science. Baartman, along with several other African women who were dissected, were referred to as Hottentots, or sometimes Bushwoman. The "savage woman" was seen as very distinct from the "civilised female" of Europe, thus 19th century scientists were fascinated by "the Hottentot Venus". In the 1800s, people in London were able to pay two shillings apiece to gaze upon her body. Baartman was considered a freak of nature. For extra pay, one could even poke her with a stick or finger.
Тарихты қайтару
Соңғы жылдары кейбір қара нәсілді әйелдер оның тарихын өзін-өзі күшейтудің көзі деп тапты, ол ақ нәсілді әдемілік стандарттарына қарсы тұрады, себебі қалың денелі бітімдер қазіргі танымал мәдениетте және бұқаралық ақпарат құралдарында жоғары бағаланады. Гаутенг кхои және сан кеңесінің төрағасы, Бас басшы Глен Таибош бүгін "біз оны Готтентот патшайымымыз деп атаймыз" және оны құрметтейміз дейді. 1999 жылы Кейптаунда отбасылық зорлық-зомбылықтан зардап шеккендерге арналған панажай ашылды. Оңтүстік Африканың алғашқы теңіздік экологиялық қорғау кемесі «Сара Баартман» да оның атымен аталады. 2015 жылы Оңтүстік Африканың бұрынғы Какаду аудандық муниципалитеті оның құрметіне Сара Баартман аудандық муниципалитеті болып қайта аталды. 2018 жылдың 8 желтоқсанында Кейптаун университеті кампустың ортасында орналасқан Мемориалдық залдың атын Сара Баартман залы деп өзгерту туралы шешім қабылдады. Бұл бұрын зал атауынан «Джеймсон» деген сөзді алып тастаудан кейін жасалды.
In recent years, some black women have found her story to be a source of empowerment, one that protests the ideals of white mainstream beauty, as curvaceous bodies are increasingly lauded in popular culture and mass media. Paramount Chief Glen Taaibosch, chair of the Gauteng Khoi and San Council, says that today "we call her our Hottentot Queen" and honour her. a refuge for survivors of domestic violence, opened in Cape Town in 1999. South Africa's first offshore environmental protection vessel, the Sarah Baartman, is also named after her. In 2015 South Africa's former Cacadu District Municipality was renamed Sarah Baartman District Municipality in her honor. On 8 December 2018, the University of Cape Town made the decision to rename Memorial Hall, at the centre of the campus, to Sarah Baartman Hall. This follows the earlier removal of "Jameson" from the hall's name.