Кіріспе

Құс түрі. Мармаралы құсқұрт (Limosa fedoa) – Scolopacidae тұқымдасына жататын ірі, көшпенді жағалау құсы. Орташа есепте, ол құсқұрттардың төрт түрінің ішіндегі ең ірісі болып табылады.

Таксономия

1750 жылы ағылшын табиғат зерттеушісі Джордж Эдвардс "Сирек кездесетін құстардың табиғи тарихы" атты еңбегінің үшінші томына марморлы құсқұстың суреті мен сипаттамасын қосты. Ол ағылшын тілінде "The Greater American Godwit" деген атауды пайдаланды. Эдвардс өзінің қолмен боялған гравюрасын Джеймс Ишамның Канаданың Гудзон шығанағынан Лондонға әкелген сақталған үлгісіне негіздеді. 1758 жылы швед табиғат зерттеушісі Карл Линней өзінің "Systema Naturae" еңбегінің оныншы басылымын жаңартқанда, марморлы құсқұсты құсқұрттар мен ибистерге жатқызып, Scolopax туысына қосты. Линней қысқаша сипаттама берді, Scolopax fedoa есімді екі атауын ойлап тапты және Эдвардстың еңбегін сілтеді. Қазіргі кезде марморлы құсқұстың Limosa туысына жататыны белгілі. Limosa туысының атауы латын тілінен шыққан және "балшықты" білдіреді, "limus" – "балшық" деген сөзден туындаған. fedoa сөзі ежелгі ағылшын тілінде құсқұстың атауы болған болуы мүмкін. Бұл сөзді 1544 жылы ағылшын табиғат зерттеушісі Уильям Тернер айтқан. Екі түрге бөлінеді: Дене салмағы әртүрлі болуы мүмкін, 40 еркектің орташа салмағы ал 45 ұрғашының салмағы болды. Мұражайлық үлгілердегі ересектердің ұзын көк сұр аяқтары және ұзын қызғылт түсті, ұшы сәл жоғары иілген және қара түсті мүсірлері бар. Ұзын мойны, кеудесі және құрсағы ашық қоңыр, кеудесі мен қабырғаларында қара жолақтары бар. Арқасы дақтанған және қараңғы. Ұшқанда қанаттарында қызыл қоңыр түсті қаптама көрінеді.

Таралуы және мекендейтін ортасы

Мармаралы құсбалықтар үш ерекше аймақта, әрқайсысының өзіндік жолымен көбейеді. Олардың көп бөлігі Солтүстік Американың орталық континенттік бөлігінде, одан кейін Канаданың шығысында және АҚШ-тың Аляска түбегінде кездеседі. Сонымен қатар, ең ірі қыстау аймақтары – АҚШ және Мексиканың Атлант мұхиты, Тынық мұхиты және Мексика шығанағы жағалаулары. АҚШ-тың батысында және Канадада көбейетін құсбалықтар Ютадағы тоқтау орны арқылы өтеді, содан кейін Мексика мен Кариб теңізінің қыстау жерлеріне жетеді. Канаданың шығысында көбейетін түрлер АҚШ арқылы көшіп, Калифорния шығанағы мен Мексикадағы жерлерде тоқтайды. Бұған қоса, Солтүстік және Оңтүстік Дакотада көбейетіндері Джорджияның жағалауында қыстайды.

Қорғау

XIX ғасырдың соңында аң аулау салдарынан олардың саны азайды. Одан бері олардың саны қалпына келгенмен, жақсы жаратылыс орталары егіс шаруашылығына пайдаланылуына байланысты соңғы кезде тағы да азайды.