Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
1884 жылы Гилберт пен Салливанның комедиялық операсы
Гилберт пен Салливанның операсы
1884 comic opera by Gilbert & Sullivan
the Gilbert & Sullivan opera
"Принцесса Ида", немесе "Адамант замкі" – Артур Салливанның музыкасымен және В. С. Гилберттің либреттосымен жазылған комедиялық опера. Бұл олардың он төрт опералық ынтымақтастығының сегізіншісі болды. "Принцесса Ида" 1884 жылғы 5 қаңтарда Савой театрында 246 қойылыммен ашылды. Бұл шығарма әйелдер университетін құрған және әйелдердің еркектерден артық екендігін, олардың орнына билік етуі керек екенін үйрететін ханшайым туралы. Ол кішкентай кезінде үйленген ханзада екі досымен бірге келінін алу мақсатымен университетке тығылып кіреді. Олар өздерін студент қыздар ретінде жасырады, бірақ олардың әрекеті ашылып, барлығы ерте не кеш жыныстар арасындағы нағыз соғысқа тап болады. Опера феминизм, әйелдердің білімі және Дарвиннің эволюциялық теориясын паш етеді, бұл консервативті Виктория Англиясында қырқыс дау тудырған мәселелер еді. "Принцесса Ида" Альфред Теннисонның 1847 жылы жарық көрген "Принцесса" атты поэмасына негізделген, ал Гилберт 1870 жылы осы поэмаға сүйене отырып, әзіл-қалжың музыкалық пьеса жазған. Ол "Принцесса Ида" операсының көптеген диалогтарын 1870 жылғы фарсынан тікелей алып келді. Бұл Гилберт пен Салливанның үш актіден тұратын жалғыз операсы және бос өлеңмен жазылған диалогтары бар жалғыз туындысы. Савой операсының стандарттары бойынша, "Принцесса Ида" 1884 жылы Лондондағы тым ыстық жаздың әсерінен толыққанды табысқа жете алмады және 1919 жылға дейін қайта қойылмады. Дегенмен, бұл шығарма кәсіби және әуесқой труппалармен бүгінгі күнге дейін үнемі қойылып келеді, бірақ Савой операларының ең танымал опералары сияқты жиі емес.
Princess Ida; or, Castle Adamant is a comic opera with music by Arthur Sullivan and libretto by W. S. Gilbert. It was their eighth operatic collaboration of fourteen. Princess Ida opened at the Savoy Theatre on 5 January 1884, for a run of 246 performances. The piece concerns a princess who founds a women's university and teaches that women are superior to men and should rule in their stead. The prince to whom she had been married in infancy sneaks into the university, together with two friends, with the aim of collecting his bride. They disguise themselves as women students, but are discovered, and all soon face a literal war between the sexes. The opera satirizes feminism, women's education and Darwinian evolution, which were controversial topics in conservative Victorian England. Princess Ida is based on a narrative poem by Alfred, Lord Tennyson called The Princess (1847), and Gilbert had written a farcical musical play, based on the poem, in 1870. He lifted much of the dialogue of Princess Ida directly from his 1870 farce. It is the only Gilbert and Sullivan opera in three acts and the only one with dialogue in blank verse. By Savoy Opera standards, Princess Ida was not considered a success due, in part, to a particularly hot summer in London in 1884, and it was not revived in London until 1919. Nevertheless, the piece is performed regularly today by both professional and amateur companies, although not as frequently as the most popular of the Savoy operas.
Жаратылыс
Принцесса Ида Теннисонның 1847 жылғы «Принцесса: Медли» атты әзіл-қалжың поэмасына негізделген. Гилберт осы материалды пародизациялап, 1870 жылы «Принцесса» деген бос өлеңмен музыкалық фарс жазған. Ол бұл бұрынғы пьесаның диалогтарын «Принцесса Ида» либреттосында қайта пайдаланды. Ол сондай-ақ Теннисонның бос өлең стилін және әйелдер колледжін басқаратын батыр ханшайым мен оған ғашық ханзаданың негізгі сюжет желісін сақтады. Ол екі досымен бірге қыз студенттер кейпінде колледжге кіріп, жасырынып ішкі әлемді зерттейді. Гилберт «Принцесса Ида» үшін мүлдем жаңа ән мәтіндерін жазды, өйткені оның 1870 жылғы фарсы үшін жазылған мәтіндер Оффенбах, Россини және басқалардың бұрыннан бар музыкасына жазылған болатын. Теннисонның поэмасы 1847 жылы Лондондағы әйелдердің жоғары білімі үшін алғашқы колледж – Квинс колледжінің құрылуына жауап ретінде жазылған. Осылайша, әйелдердің жоғары білімі туралы ақпарат Лондонда кең таралды, ал Вестфилд Гилберттің Касл Адамнтіне үлгі болды. Гилбертпен жұмысын маңызды емес, өзінің шеберлігіне сай емес және қайталанатын деп есептеген Салливан «Iolanthe»дан кейін Гилберт пен Ричард Д’Ойли Картпен серіктестіктен кетуді жоспарлаған, бірақ соңғы қаржылық шығыннан кейін, оның қаржылық қажеттіліктері Савой операларын жазуды жалғастыруды талап ететініне көз жеткізді. Ол сондай-ақ Гилбертке келесі операның негізі ретінде «Принцесса» әуенін бейімдеуді жалғастыруға келісім берді. Музыкалық орта және көптеген сыншылар Салливанның рыцарлық атағы оның комедиялық опера композиторы ретіндегі мансабына нүкте қоюы керек деп санайды – музыкалық рыцарь ораториядан немесе үлкен операдан төмендеуге тиіс емес. Бес жылдық келісімге қол қойғаннан кейін Салливан кенеттен қапазданғанын сезінді. 1883 жылдың шілде айының соңында Гилберт пен Салливан «Ида» либреттосының нұсқаларын қайта қарастырды. Салливан қыркүйек айының басында композицияның бір бөлігін аяқтады, содан кейін қазан айында өтетін үшжылдық Лидс фестивалінде дирижерлік міндеттерін орындауға дайындалуға кірісті. Қазан айының соңында Салливан қайтадан «Идаға» назар аударды, ал қараша айында репетициялар басталды. Гилберт сонымен қатар өзінің бір актілік драмасы «Комедия және трагедияны» қойып, Мэри Андерсон труппасымен «Лицей» театрында «Пигмалион және Галатеяны» қайта жандандыруды қадағалап отырды. Желтоқсанның ортасында Салливан өзінің жеңгесі Шарлоттамен қоштасты, ол оның ағасы Фредтің жесірі болды және жас отбасымен Америкаға кетіп, ешқашан қайтып оралмады. Салливанның үлкен жүрегі Герберт Англияда ағасының қамқоршысы ретінде қалды, ал Салливан «Принцесса Ида» партитурасын оркестрлеу жұмысына толыққанды берілді.
Princess Ida is based on Tennyson's serio comic narrative poem of 1847, The Princess: A Medley. Gilbert had written a blank verse musical farce burlesquing the same material in 1870 called The Princess. He reused a good deal of the dialogue from this earlier play in the libretto of Princess Ida. He also retained Tennyson's blank verse style and the basic story line about a heroic princess who runs a women's college and the prince who loves her. He and his two friends infiltrate the college disguised as female students. Gilbert wrote entirely new lyrics for Princess Ida, since the lyrics to his 1870 farce were written to previously existing music by Offenbach, Rossini and others. Tennyson's poem was written, in part, in response to the founding of Queen's College, London, the first college of women's higher education, in 1847. Thus, women's higher education was in the news in London, and Westfield is cited as a model for Gilbert's Castle Adamant. Increasingly viewing his work with Gilbert as unimportant, beneath his skills and repetitious, Sullivan had intended to resign from the partnership with Gilbert and Richard D'Oyly Carte after Iolanthe, but after a recent financial loss, he concluded that his financial needs required him to continue writing Savoy operas. He also gave his consent to Gilbert to continue with the adaptation of The Princess as the basis for their next opera. The musical establishment, and many critics, believed that Sullivan's knighthood should put an end to his career as a composer of comic opera – that a musical knight should not stoop below oratorio or grand opera. Having just signed the five year agreement, Sullivan suddenly felt trapped. By the end of July 1883, Gilbert and Sullivan were revising drafts of the libretto for Ida. Sullivan finished some of the composition by early September when he had to begin preparations for his conducting duties at the triennial Leeds Festival, held in October. In late October, Sullivan turned his attentions back to Ida, and rehearsals began in November. Gilbert was also producing his one act drama, Comedy and Tragedy, and keeping an eye on a revival of his Pygmalion and Galatea at the Lyceum Theatre by Mary Anderson's company. In mid December, Sullivan bade farewell to his sister in law Charlotte, the widow of his brother Fred, who departed with her young family to America, never to return. Sullivan's oldest nephew, Herbert, stayed behind in England as his uncle's ward, and Sullivan threw himself into the task of orchestrating the score of Princess Ida.
Өндіріс
Принцесса Ида – Гилберт пен Салливанның диалогтары толығымен бос өлеңмен жазылған жалғыз туындысы және олардың үш актілі жалғыз туындысы (сондай-ақ, сол кезге дейін ең ұзақ опера). Бұл туындыға үлкен актерлік құрам қажет, ал сопраноның басты рөлі бұрынғы туындыларға қарағанда күшті драмалық дауысты талап етеді. Американдық жұлдыз Лилиан Расселл Принцесса Иданың басты рөлін орындауға шақырылған, бірақ Гилберт оның жеткілікті деңгейде адал екеніне сенбеді, және ол репетицияны өткізіп алғанда, одан бас тартылды. D'Oyly Carte Opera Company компаниясының әдеттегі әйел басты рөлін ойнайтын Леонора Брахам, жеңіл лирикалық сопрано, леди Психея рөлінен Принцесса Ида рөліне көшті. Розина Брандрам үлкен мүмкіндікке ие болды, себебі Элис Барнетт ауырып, уақытша компаниядан кеткен кезде, ол леди Бланш рөлін алып, компанияның басты контральтосы атанды. Sunday Times газетінің рецензенты Иданың музыкасы "Сэр Артур Салливанның ең жақсы туындысы, оның мәдени туындыларынан басқа, Юмор Сэр Артурдың тапқыр серіктесі сияқты күшті жағы" деп жазды. Туындының юморы да "Гилберт пен Салливанның туындыларының ең үлкен артықшылығы – барлығын жақсы көңіл күйге келтіруі" деген пікірге ие болды. Салливанның еңбегі бірауызды түрде мақталды, ал Гилберттің жұмысы әртүрлі бағалаулар алды.
Princess Ida is the only Gilbert and Sullivan work with dialogue entirely in blank verse and the only one of their works in three acts (and the longest opera to that date). The piece calls for a larger cast, and the soprano title role requires a more dramatic voice than the earlier works. The American star Lillian Russell was engaged to create the title role of Princess Ida, but Gilbert did not believe that she was dedicated enough, and when she missed a rehearsal, she was dismissed. The D'Oyly Carte Opera Company's usual female lead, Leonora Braham, a light lyric soprano, nevertheless moved up from the part of Lady Psyche to assume the title role. Rosina Brandram got her big break when Alice Barnett became ill and left the company for a time, taking the role of Lady Blanche and becoming the company's principal contralto. The reviewer for the Sunday Times wrote that the score of Ida was "the best in every way that Sir Arthur Sullivan has produced, apart from his serious works Humour is almost as strong a point with Sir Arthur as with his clever collaborator " The humour of the piece also drew the comment that Gilbert and Sullivan's work "has the great merit of putting everyone in a good temper." The praise for Sullivan's effort was unanimous, though Gilbert's work received some mixed notices.
Салдары
Салливанның жақын досы, композитор Фредерик Клей 1883 жылдың желтоқсан айының басында ауыр инсульт кешіп, осымен мансабын аяқтады. Салливан осы жайтты, сондай-ақ өзінің денсаулығының нашарлығын және көбірек маңызды музыкаға берілу ниетін ойлап, 1884 жылдың 29 қаңтарында Ричард Д’Ойли Картке «енді ешқандай ‘Савой’ туындыларын жазбайтынына» бел буғанын хабарлады. Салливан Лондон қысынан қашып, Монте-Карлода денсаулығын қалпына келтірді. Осы уақытта жеті провинциялық гастроль (олардың бірінде 17 жасар Генри Литон хорда қатысты) және Ида операсының АҚШ-тағы қойылымы өтті. «Принцесса Ида» өнер көрсетулерінің әлсіздей бастағанын байқаған Карт 1884 жылдың 22 наурызында Гилберт пен Салливанға бес жылдық келісімшарт бойынша алты ай ішінде жаңа опера дайындау қажеттігін хабарлады. Салливан «Гилберт пен мен жазған туындылар сияқты тағы бір опера жазу мүмкін емес» деп жауап берді. Гилберт Салливанның тартынғанын естіп таңқалды және жаңа опера бойынша жұмыс бастады. Сюжет бойынша, адамдар сиқырлы таблетка ішкеннен кейін өз еріктеріне қарсы ғашық болатын еді – бұл сюжетті Салливан бұрын қабылдамаған болатын. Гилберт Салливанға қайта қарауын сұрап хат жазды, бірақ композитор 2 сәуірде опералармен «шегіне жеткенін» айтты:
Sullivan's close friend, composer Frederic Clay, had suffered a serious stroke in early December 1883 that ended his career. Sullivan, reflecting on this, his own precarious health and his desire to devote himself to more serious music, informed Richard D'Oyly Carte on 29 January 1884 that he had determined "not to write any more 'Savoy' pieces." Sullivan fled the London winter to convalesce in Monte Carlo as seven provincial tours (one with a 17 year old Henry Lytton in the chorus) and the U. S. production of Ida set out. As Princess Ida began to show signs of flagging early on, Carte sent notice, on 22 March 1884, to both Gilbert and Sullivan under the five year contract, that a new opera would be required in six months' time. Sullivan replied that "it is impossible for me to do another piece of the character of those already written by Gilbert and myself." Gilbert was surprised to hear of Sullivan's hesitation and had started work on a new opera involving a plot in which people fell in love against their wills after taking a magic lozenge – a plot that Sullivan had previously rejected. Gilbert wrote to Sullivan asking him to reconsider, but the composer replied on 2 April that he had "come to the end of my tether" with the operas:
Гилберт қатты ренжіді, бірақ Салливан «таблетка сюжетін» қоюға болатынын мойындамады. Оның «сенімсіздігіне» қоса, ол 1877 жылғы «Солдат» операсының сюжетіне тым ұқсас және сюжеті тым күрделі болды. Салливан Лондонға оралды, ал сәуір айының соңында Гилберт сюжетті қайта жазуға тырысты, бірақ Салливанды қанағаттандыра алмады. Тараптар келіспеушілікке ұшырады, ал Гилберт былай деп жазды: «Осылайша жеті жылдық музыкалық және әдеби байланыс аяқталды – ерекше беделді байланыс – ақшалай табысымен теңдессіз және бұрынға дейін ешқандай келіспеушілік элементтермен бұзылмаған байланыс». Алайда 1884 жылдың 8 мамырында Гилберт мойынсұнуға дайын болды, ол былай деп жазды: «Егер мен табиғаттан тыс элементтер жоқ сюжет құрастырсам, сіз оны музыкаға қоюға келісесіз бе? Анық сюжет, анахронизмдерден алыс, толық адалдықпен және менің бар күшіммен құрастырылған». Келіспеушілік бұзылды, ал 20 мамырда Гилберт Салливанға «Микадо» операсының сюжеттік сызбасын жіберді. «Принцесса Ида» 1919 жылға дейін Лондонда қайта қойылмады. Осы оқиғалардың кейбіреулері 1999 жылғы «Топси Турви» фильмінде бейнеленген.
Gilbert was much hurt, but Sullivan insisted that he could not set the "lozenge plot." In addition to the "improbability" of it, it was too similar to the plot of their 1877 opera, The Sorcerer, and was too complex a plot. Sullivan returned to London, and, as April wore on, Gilbert tried to rewrite his plot, but he could not satisfy Sullivan. The parties were at a stalemate, and Gilbert wrote, "And so ends a musical & literary association of seven years' standing – an association of exceptional reputation – an association unequalled in its monetary results, and hitherto undisturbed by a single jarring or discordant element." However, by 8 May 1884, Gilbert was ready to back down, writing, " am I to understand that if I construct another plot in which no supernatural element occurs, you will undertake to set it? a consistent plot, free from anachronisms, constructed in perfect good faith & to the best of my ability." The stalemate was broken, and on 20 May, Gilbert sent Sullivan a sketch of the plot to The Mikado. Princess Ida was not revived in London until 1919. Some of these events are dramatised in the 1999 film Topsy Turvy.
Музыкалық және мәтіндік талдау
Опера феминизмді, әйелдердің білім алуын және дарвиндік эволюцияны сатиралық тұрғыда бейнелейді, олардың барлығы консервативті Виктория Англиясында даулы тақырыптар болған. Гилберт «Принцессаны» жазғаннан бастап «Принцесса Иданың» премьерасына дейінгі 15 жыл ішінде әйелдер білімі үшін күрес Ұлыбританияда қарқын алып, Кембридж университетінде Гиртон колледжі (1869) және Ньюнхэм колледжі (1871), ал Оксфорд университетінде Сомервилл (1878) және Леди Маргарет Холл (1878) құрылды. Вестфилд колледжі, Лондонның Хэмпстед қаласындағы әйелдер колледжі 1882 жылы ашылды. Гилберт пен Салливанның бұрынғы екі операсы – «Сабырлық» және «Иоланта» сияқты, «Принцесса Ида» да жыныстар арасындағы соғысқа арналған. «Сабырлықта» эстетикалыққа құмар әйелдер мақтанқор әскерилерге қарсы қойылады; «Иолантада» жеңілтек және қиялдаушы феялар (әйелдер) тиімсіз, ақылы кем теңдестеріне (ерлерге) қарсы тұрады; ал «Идада» әйелдер университетінің тым қатал студенттері мен профессорлары (әйелдер) әскери патша мен оның тестостеронға толы сарайының (ерлердің) күшпен некеге тұру туралы талабына қарсы шығады. «Принцесса Ида» Гилберттің «Зұлым әлем», «Сынған жүректер», «Көшпенді феялар» және «Иоланта» сияқты бірнеше пьесаларының бірі, онда еркектердің әйелдердің тыныш әлеміне енуі «өлімге құштарлықты» тудырып, қалыпты жағдайды бұзады. Стетман мұны «Гилберттің шабуыл жоспары» деп атайды. Салливанның музыкасы әсем, ал екінші актідегі әндер тізбегі, кейде «мұржа жіп» деп аталатын, ерекше жақсы көріледі. Салливан партитураның барлық бөлігінде хроматикалық және скалярлық өрнектерді, сондай-ақ тональдық өзгерістерді қолданды, ал сыншылар «Әлем – бұзылған ойыншық» атты екінші акт квартетін Салливанның «ең әдемі, қайғылы әуендерінің» бірі деп атады. Гилберттің либреттосында көптеген қызықты сөздер бар болғанымен, Том Лерер осы әннің «Профессордың әні» деген пародиясын орындайды. «Иданың» увертюрасынан алынған музыка «Микки, Дональд, Гуфи: Үш мылтықшы» фильмінде естіледі.
The opera satirizes feminism, women's education and Darwinian evolution, all of which were controversial topics in conservative Victorian England. In the 15 years between the time that Gilbert wrote The Princess and the premiere of Princess Ida, the movement for women's education had gained momentum in Britain, with the founding of Girton College (1869) and Newnham College (1871) at the University of Cambridge; and Somerville (1878) and Lady Margaret Hall (1878) at the University of Oxford. Westfield College, a women's college in Hampstead, London, opened in 1882. As in Patience and Iolanthe, the two previous Gilbert and Sullivan operas, Princess Ida concerns the war between the sexes. In Patience, the aesthetic crazed women are contrasted with vain military men; in Iolanthe, the vague and flighty fairies (women) are pitted against the ineffective, dim witted peers (men); and in Ida, overly serious students and professors at a women's university (women) defy a marriage by force ultimatum by a militaristic king and his testosterone laden court (men). Princess Ida is one of several Gilbert plays, including The Wicked World, Broken Hearts, Fallen Fairies and Iolanthe, where the introduction of males into a tranquil world of women brings "mortal love" that wreaks havoc with the status quo. Stedman calls this a "Gilbertian invasion plot". Sullivan's score is majestic, and a sequence of songs in Act II, sometimes known as the "string of pearls", is particularly well loved. Sullivan used chromatic and scalar passages and key modulations throughout the score, and commenters have called the Act II quartet "The World Is But a Broken Toy" one of Sullivan's "most beautiful, plaintive melodies." Although Gilbert's libretto contains many funny lines, Tom Lehrer performs a parody of the same song called "The Professor's Song". Music from the overture of Ida is heard in Mickey, Donald, Goofy: The Three Musketeers.