Кіріспе
Американдық саясаткер және ғалым (1941 жылы туған)
Донна Эдна Шалала (/ʃ//ə/'/l//eɪ//l//ə/ shəLAYlə; 1941 жылдың 14 ақпанында туған) – американдық саясаткер және ғалым. Ол Картер және Клинтон әкімшіліктерінде, сондай-ақ 2019 жылдан 2021 жылға дейін АҚШ Өкілдер палатасында қызмет етті. Шалала 2008 жылы табысталған Президенттік бостандық медалінің иегері. 2023 жылдың 16 тамызында ол Нью-Йорк қаласындағы The New School университетінің уақытша президенті лауазымын атқара бастады. Шалала 1962 жылы Батыс әйелдер колледжінде бакалавр дәрежесін алып, Бейбітшілік корпусында қызмет етті. 1970 жылы Сиракуз университетінің Максвелл азаматтық және қоғамдық істер мектебінде докторлық диссертациясын қорғады. Кейін Шалала Барух колледжінде және Колумбия университетінің Педагогикалық колледжінде профессор болып жұмыс істеді. Президент Джимми Картер оны АҚШ Тұрғын үй және қала құрылысы департаментінде саясатты дамыту және зерттеу жөніндегі хатшының көмекшісі етіп тағайындады. 1980 жылы Шалала Хантер колледжінің президенті болып, 1988 жылға дейін қызмет етті, содан кейін Висконсин университетінің (Мэдисон) канцлері болды. 1993 жылдан 2001 жылға дейін Шалала президент Билл Клинтонтың кезінде АҚШ Денсаулық сақтау және әлеуметтік қызметтер жөніндегі 18-ші хатшысы болды. Шалала Клинтон әкімшілігінің барлық сегіз жылында Денсаулық сақтау және әлеуметтік қызметтер жөніндегі хатшы болып қызмет етті, бұл елдегі Денсаулық сақтау және әлеуметтік қызметтер жөніндегі ең ұзақ қызмет еткен хатшы болды. Ол – Кабинеттік лауазымда қызмет еткен алғашқы ливандық-американ. Шалала 2001 жылдан 2015 жылға дейін Майами университетінің президенті болды және сол кезеңде университетте оқытумен айналысты. 2015 жылдан 2017 жылға дейін ол Клинтон қорының президенті болды. Демократиялық партияның мүшесі Шалала 2018 жылы АҚШ Өкілдер палатасына сайланды. Ол 2020 жылғы сайлауда Мария Эльвира Салазардан жеңілгенге дейін палатада бір мерзім қызмет етті.
Ерте өмір және білім
Шалала Огайо штатының Кливленд қаласында дүниеге келді. Оның әкесі жылжымайтын мүлікті сатқан, екі жұмыс істеген мұғалім және кешкі уақытта заң мектебіне қатысқан. 1962-1964 жылдары ол Бейбітшілік корпусында қызмет еткен алғашқы еріктілердің қатарында болды. Оның орналасқан жері Иранның оңтүстігіндегі шалғайдағы ауыл шаруашылығымен айналысатын елді мекенге түсті, онда ол басқа еріктілермен бірге ауыл шаруашылығы колледжін салуға қатысты. 1970 жылы ол философия докторы (Ph.D.) дәрежесін алды. Ол Клинтонның Мемлекеттік жолдауы кезінде тағайындалған аман қалған адам болды. Ол - кабинеттік лауазымда қызмет еткен тұңғыш ливандық-американ.
Корпоративтік кеңестер (2001-2012 жж.)
2001 жылы Шалала UnitedHealth және Lennar компанияларының директорлар кеңесіне қосылды, және келесі он жылда миллиондаған доллар табыс тапты. 2010 жылы Шалала үш компанияның директорлар кеңесіндегі қызметі үшін шамамен жарты миллион доллар алды, олардың екеуі Майами университетінің қамқоршылары басқарды. 2012 жылы ол Lennar компаниясынан кеткенде, компания «мүдделер қақтығысының» алдын алу мақсатында осылай жасағанын мәлімдеді. Lennar компаниясының бас директоры Стюарт Миллер 2002 жылы Майами университетінің қамқоршылар кеңесіне кірді. Шалала 2017 жылы университеттің президенті лауазымынан кеткеннен кейін Lennar компаниясына қайта оралды. Ол сондай-ақ Питер Г. Петерсон қорының кеңесшілер кеңесінің мүшесі болды.
Майами университетінің президенті (2001-2015 жж.)
2001 жылы Шалала Майами университетінің президенті болды. Ол Майами университеті үшін "Момент" атты қайырымдылық науқанын құрды, мақсаты университеттің эндаументін (қорларын) шамамен 750 миллион доллардан 1 миллиард долларға дейін жеткізу болды; кейіннен 2007 жылдың соңына дейін бұл мақсат 1,25 миллиард долларға дейін көтерілді. 2013 жылы Майами университеті 22 миллион долларға "Ram Realty Services" компаниясына Майами-Дейд округіндегі, Эверглейдс ұлттық паркінен тыс қалған, сирек қалған Пайн Роклендс жерінің 88 акрын сатты. "Miami New Times" газеті бұл соманы "жақын жердегі жылжымайтын мүліктің құнымен салыстырғанда, құрылысшы үшін толығымен тиімді баға" деп сипаттады. Сондай-ақ 2013 жылы "Ram Realty" және "Lennar Corp" компаниялары Солтүстік Каролина штатында кем дегенде бір жобада бірлесіп жұмыс істеді. Шалала кәсіби одақтарды ұйымдастырушылардың тактикасын, оның ішінде студенттердің сабаққа қатысуына бөгет болған наразылық акцияларын сынға алды.
Клинтон қоры (2015-2017 жж.)
2015 жылы Шалала Майами университетіндегі тұрақты профессорлық қызметінен демалыс алып, Клинтон қорына ерікті болып кірісті. Майами университетінің президенті қызметінен кейін ол 2015 жылдан 2017 жылға дейін Қордың бас атқарушы директоры болып тағайындалды және сол лауазымда қызмет етті. "Нью-Йорк Таймс" газетінің мәліметінше, Челси Клинтон Шалалаға Майами университетінен кетіп, Нью-Йоркке көшіп, Қорға жетекшілік етуге көмектескен. Шалала Майамиде үйін сақтап, Нью-Йоркте Қорды басқарып жүргенде Майами университетінде жартылай уақыт оқытты. Шалала бас директор болып қызмет еткен кезінде Клинтонның жаһандық бастамасын жабу процесін бақылады. Ол The Washington Post және USA Today басылымдарының Қорды толығымен жабу туралы талаптарына қарсы шығып, «осы шешімдер әлемдегі адамдарға әсер етеді» деп мәлімдеді. Шалала 2017 жылдың сәуірінде Клинтон қорынан кетіп, Майами университетіндегі толық уақытты оқытушылық қызметіне қайта оралды, бұрынғы HHS орынбасары Кевин Турмды алмастырды. 2018 жылдың басында ол толыққанды жазылғанын хабарлады.
2018 жыл
2018 жылдың наурыз айында Шалала Флорида штатының 27-ші округінен Демократиялық партияның ішкі сайлауында (праймеризде) өзінің үміткерлігін жариялады. Округқа Майами қаласының жартысынан астамы және оның шығыс жағындағы бірқатар қалашықтар кірді. 2016 жылғы президенттік сайлауда бұл округ Клинтонды қолдаған, бірақ Палатадағы орынды 30 жылдан бері республикашыл Илеана Рос Лехтинен иеленген еді. 2018 жылдың 28 тамызында Шалала демократиялық партияның бес үміткер арасында штаттық депутат Дэвид Ричардсонды жеңіп шықты. Бұл жарыстың нәтижесі сауалнамалар болжағаннан гөрі әлдеқайда тартысты болды, онда Шалала үнемі екі таңбалы үлдемемен көш бастаған еді. Ол дауыстардың 31,9 пайызын алды, ал Ричардсон 27,5 пайызды иеленді. Шалала жалпы сайлауда Майами Телемундо телеарнасының WSCV тілшісі, республикашыл кандидат Мария Эльвира Салазармен бақ сынасты. Шалаланың сайлауалды науқаны оның тәжірибесіне баса назар салды және Салазарды округте беделсіз президент Дональд Трамппен байланыстыруға тырысты. Дегенмен, Шалала 77 жасында сайлауда жеңіске жетіп, тарихтағы үшінші жасырақ жаңадан сайланған Палата депутаты болды – 1948 жылы 79 жасында сайланған Кентуккиден Уильям Льюис және 1953 жылы 78 жасында сайланған Иллинойс штатынан Джеймс Б. Боулер одан бұрын сайланған еді. Шалала 2019 жылдың 3 қаңтарында АҚШ Конгресінің 116-шы шақырылысының мүшесі ретінде ант берді.
2020 жыл
2020 жылғы жалпы сайлауда Шалала республикашыл Салазарға қарсы қайтадан сайланды. 2020 жылдың 3 қарашасында Шалала Салазардан жеңіліс тапты. Салазар 51,4% (176 141 дауыс) дауыс жинап, Шалала 48,6% (166 758 дауыс) дауыс алды.
Қызмет мерзімі
2019 жылдың 18 желтоқсанында Шалала президент Дональд Трампқа импичмент жариялауға дауыс берді. 2020 жылдың 17 сәуірінде Шалала Палата Төрағасы Нэнси Пелоси тарапынан CARES заңының іске асырылуын бақылау үшін COVID-19 Конгресс бақылау комиссиясына мүше етіп тағайындалды. Бұл тағайындау сынға ұшырады; «Майами Херальд» газеті Шалала 500-ден астам акция саудасын ашпау арқылы STOCK заңын бұзғанын хабарлады, бірақ Шалала комиссияда қалды және АҚШ Өкілдер палатасының Этика комитетіне 1200 доллар айып төледі. 2020 жылдың 28 қыркүйегінде «Майами Херальд» газеті Шалала STOCK заңының ақпарат беру ережелерін бұза отырып, тағы екі акция саудасын жарияламағанын хабарлады. Шалала 2020 жылғы Демократиялық ұлттық конвенцияның вице-төрағасы болып тағайындалды.
Жаңа мектепте президенттік
Дуайт А. Макбрайдтың кеткенінен кейін Шалала Нью-Скул университетінің уақытша президенті болып тағайындалды, бұл университеттің тарихындағы алғашқы әйел президент болды. Студенттердің талаптарына жауап ретінде Шалала әкімшілігі президентке тиесілі мүлікті 20 миллион долларға сатуға шығарды. 2023 жылдың 9 қазанында Шалала, 7 қазан күні болған шабуылдар туралы мәлімдеме жасағаннан кейін, Газада қаза болғандарды мойындамағаны үшін палестиналық профессорлар мен студенттер тобынан қатаң сынға ұшырады. Келесі күні таңертең ол жаңа мәлімдеме жасады, онда палестиналықтарды мойындады және бұрынғы қателігі үшін кешірім сұрады.
Басқарма мүшелігі
Шалала АҚШ Футбол Федерациясының директорлар кеңесінде қызмет етті. Шалала Леннардың директорлар кеңесінің мүшесі болды. Ол 2001 жылдан 2011 жылға дейін Gannett Company директорлар кеңесінде қызмет етті және жас шектеуіне жеткендіктен зейнетке шықты. 2012 жылдың қаңтар айында Chronicle of Higher Education басылымы Шалаланың жылжымайтын мүлік дамыту компанияларының директорлар кеңесіндегі қызметіне байланысты мүдделер қақтығысы мүмкіндігі туралы хабарлады.
Азаматтық іс-шаралар
1985 жылы Шалала демократиялық көзқарастағы әйелдерді сайлауға бағытталған EMILY тізімінің негізін қалаушы мүшесі болды. Шалала 2001 жылдан 2007 жылға дейін Америка мұғалімдер федерациясының бұрынғы төрағасы Альберт Шанкердің есімімен аталатын, үш адамнан тұратын шағын институттың басқармасында қызмет етті. Ол Иран-АҚШ қарым-қатынасын жақсартуға ұмтылатын Америка-Иран кеңесінің құрметті кеңес мүшесі. Шалала Екі партиялық саясат орталығындағы Тамақтану және физикалық белсенділік бастамасының тең төрағасы болып қызмет етеді. Ол Брукингс институтының Экономикалық зерттеулер бағдарламасында және Энгельберг денсаулық сақтау реформасы орталығында ерекше аға ғылыми қызметкер ретінде қызмет етеді. Ол сондай-ақ Вашингтон қаласындағы Интер-Америкалық диалог ой-пікірлер институтының мүшесі. Шалала биологиялық қауіп-қатерлерге қарсы АҚШ-тың қорғаныс қабілетін күшейту жөніндегі ұсынымдар жинағын дайындаған, бұрынғы жоғары лауазымды мемлекеттік қызметкерлер мен академиялық сарапшылардың жұмыс тобы – "Көк лента" биологиялық қорғаныс зерттеу тобының құрамында да болды.
Құрмет пен марапаттар
Майами университетінде Шалала Майами университетінің ең жоғары наградасы – "Темір жебе" құрмет қоғамына қабылданды. 2002 жылы ол Omicron Delta Kappa-ға мүше болып кірді. 2008 жылдың 19 маусымында президент Джордж Буш Шалалаға Президенттік бостандық медалін табыс етті. 2010 жылы ол денсаулық сақтау және адам құқықтары саласындағы Нельсон Мандела сыйлығымен марапатталды. 2011 жылы ол Нью-Йорк штатының Сенека-Фоллс қаласындағы Ұлттық әйелдер даңқы залына енгізілді. 2014 жылы Гарри С. Трумэн кітапханасы мен мұражайы оған Гарри С. Трумэннің көшбасшылық мұрасы сыйлығын берді. 2019 жылы Шалала Үкіметтік даңқ залының тұңғыш құрамының мүшесі ретінде жарияланды. Шалала 50-ден астам құрметті диплом алды.