Кіріспе

Жапон саясаткері (1932–2022)
Жапон регби одағының ойыншысы

Шинтаро Исихара (石原 慎太郎) – 1999 жылдан 2012 жылға дейін Токионың губернаторы болған жапон саясаткері және жазушы. Бұрынғы радикалды оңшыл «Күншығыс партиясының» жетекшісі болған ол, кейін Тору Хашимотоның «Жапонияны жаңарту партиясымен» бірікті, одан өз фракциясын «Жапондық рух партиясына» бөліп шығарды. Ол қазіргі жапон саясатындағы ең белгілі ультраұлтшылдардың бірі болды. Ол әйелдерге қарсы пікірлерімен, нәсілшілдік мәлімдемелерімен, шетелге деген жат көзқарастарымен және қытайлар мен корейлерге деген жек көруімен, соның ішінде «сангокуджин» деген ескірген қарапайымдау терминді қолдануымен танымал болды. Ол сондай-ақ Нанкин қырғынын жоққа шығарды. 2014 жылдың қараша айында өткен жалпы сайлауда қайта сайлануға тырысты, бірақ сәтті болмады және келесі айда саясаттан ресми түрде кетті.

Ерте өмір және өнер жолы

Шынтаро Исихара 1932 жылы 30 қыркүйекте Кобе қаласындағы Сумаку ауданында дүниеге келген. Оның әкесі Киёши Исихара (1899–1951) – кеме компаниясының қызметкері, кейіннен бас менеджері болса, анасы Мицуко Исихара (1909–1992) – Санносуке Катоның қызы. Ол Үлкен Токио аймағының бір бөлігі – Канагава префектурасының Зуши қаласында өсті. 1952 жылы Исихара Хитоцубаси университетіне қабылданды және 1956 жылы бітірді. Бітіруге екі ай қалғанда, Исихара «Күннің маусымы» романы үшін Жапонияның ең беделді әдеби сыйлығы – Акутагава сыйлығын жеңіп алды. Оның ағасы Юдзиро романның киноға бейімделуіндегі көмекші рөлді ойнады (ал сценарийін Шынтаро жазды). Исихара ағасының қатысуымен бірнеше фильмдерді режиссерлік еткен. Кинорежиссерлік мансабының алғашқы жылдары туралы ол 1990 жылы «Плейбой» журналымен берген сұхбатында: «Егер мен кинорежиссер болып қалғанда, Акира Куросавадан да жақсы болатыныма сенемін» деді. 1960 жылдардың басында ол пьесалар, романдар және «Қазына аралы» музыкалық нұсқасы сияқты жазу жұмыстарына белсенді түрде кірісті. Оның кейінірек жазған «Жоғалған ел» (1982) романында Кеңес Одағының билігіндегі Жапония жайында ойлар келтірілген. Ол сонымен қатар театр труппасын басқарды, Солтүстік полюске сапар шегуге, «Контесса» яхтасымен жарысуға және Оңтүстік Американы мотоциклмен аралауға уақыт тапты. Ол өзінің саяхаты туралы «Нанбей Одан Ичиман Киро» атты естеліктер жинағын жазды. 1966 жылдан 1967 жылға дейін «Йомиури Шимбун» газетінің тапсырысымен Вьетнам соғысын жариялады, бұл тәжірибе оның саясатқа қатысу шешіміне әсер етті. Оған сонымен қатар ықпалды жазушы және саяси «шебер» Цусай Сугавара ұстаздық жасады.

Саяси мансап

1968 жылы Ишихара Либералды-демократиялық партияның (ЛДП) Ұлттық тізімі бойынша Қарулы кеңес палатасына кандидат ретінде түсті. Ол бұрын-соңды болмаған 3 миллион дауыс жинап, ЛДП тізімінде бірінші орынды иеленді. Жоғарғы палатада төрт жыл қызмет еткеннен кейін Ишихара Токионың екінші сайлау округінен Халық өкілдері палатасына сайлауға түсіп, қайтадан жеңіске жетті. 1973 жылы ол тағы да отыз ЛДП заң шығарушысымен бірге коммунизмге қарсы "Сейранкай" немесе "Көк дауыл" тобына қосылды; бұл топ өз қанымен бірлікке берген уәдесімен танымал болды. 1983 жылы оның сайлау штабының жетекшісі Токио қаласының түкпір-түкпіріне Ишихараның саяси қарсыласы Солтүстік Кореядан дезертир болған деген жарнамалық стикерлерді жаптырды. Ишихара мұны кемсітушілік деп мойындамай, халықтың бұл ақпаратты білуге құқығы бар екенін мәлімдеді. 1989 жылы партия төрағалығына өткізілген аса қатаң сайыстан жеңілгеннен кейін, Ишихара "Жоқ дей алатын Жапония" атты кітабы арқылы Батыс әлемінің назарына ілікті, бұл кітапты Sony компаниясының төрағасы Акио Моритамен бірлесіп жазған. Кітапта оның елдестері Америкаға қарсы тұруға шақырылған.

Токионың губернаторы

1999 жылы Токио губернаторы сайлауында ол тәуелсіз платформада қатысып, Токио губернаторы болып сайланды. Ишихара губернатор ретінде келесі шараларды жасады: Тоэй метросының жаңа желісін салу жоспарларын қоса алғанда, астананың шығындарын қысқарды және көптеген астаналық нысандарды сатуға немесе жалға беруге ұсынды. Қонақүйлерге жаңа салық енгізді, ол қонақтар санына байланысты есептелді. Дизельдік көліктердің жұмысына шектеулер қойды, бұл оқиғадан кейін, ол камералар мен журналистердің алдында дизельдің қара күйесін көрсеткен болатын. Энергияға салық салу және сауда жүйесін енгізді. Одайба ауданында казино ашуды ұсынды. Бірақ Токионың үміткерлігі Рио-де-Жанейроға ұтылып қалды. Токиодағы шағын және орта бизнесті қолдау үшін ShinGinko Tokyo банкін құрды. The Times газетінің хабарлауынша, банк клиенттердің тәуекелдерін дұрыс бағаламағандықтан салық төлеушілердің шамамен 1 миллиард долларын жоғалтты, бұл жобаға сын тудырды. Токионың 2020 жылғы жазғы Олимпиада ойындарын қабылдауға жасаған сәтті ұсынысының төрағасы болды. Токиодағы 37 мың қарғаны қырқып тастағаны үшін PETA ұйымының наразылығын тудырды. Ол 2003 жылы 70,2% дауыспен, ал 2007 жылы 50,52% дауыспен қайта сайланды. 2011 жылғы губернатор сайлауында оның дауыс жинауы 43,4%-ға төмендеді, оған комедияшы Хидео Хигасикокубару және кәсіпкер Мики Ватанабе қарсы шықты. 2012 жылдың 25 қазанында Ишихара Токио губернаторы лауазымынан кететінін және жақын арада өтетін жалпыұлттық сайлауға дайындық үшін жаңа саяси партия құратынын жариялады. Оның бұл хабарламасынан кейін Токио қалалық мәжілісі 2012 жылдың 31 қазанында оның отставкасын бекітті, осылайша ол Токио губернаторы ретінде 4941 күн қызмет еткен мерзімін аяқтады, бұл Шуничи Судзукиден кейінгі екінші ең ұзақ мерзім.

Күншығыс партиясы

Ишихараның жаңа ұлттық партиясы 2010 жылы оның құруына көмектескен Жапонияның оңшыл «Таң Шығысы» партиясының мүшелерімен құрылатыны күтілуде. 2012 жылдың 13 қарашасында Ишихара мен «Таң Шығысы» партиясының басшысы Такео Хиранума жариялағанда, «Таң Шығысы» партиясы «Таң Шығысы» партиясының барлық бес мүшесін қабылдады. SP Осака қаласының әкімі Тору Хашимотоның «Жапонияны жаңарту партиясымен» (Nippon Ishin no Kai) және басқа да шағын партиялармен коалиция құруға тырысады. 2012 жылдың қарашасында Ишихара және оның серіктесі Хиранума «Таң Шығысы» партиясының «тәуелсіз Конституция құруға, Жапонияның қорғаныс қабілеттерін күшейтуге және оларды ашық ету үшін мемлекеттік қаржы басқаруын және салық жүйесін түбегейлі реформалауға» ұмтылатынын мәлімдеді. Ядролық энергияның болашағы және жоспарланған тұтыну салығының өсуі – бұл мәселелерді әлеуетті коалициялық серіктестермен талқылау қажет болатын. 2012 жылдың желтоқсан айының басында «Асахи Шимбун» газеті «Таң Шығысын» «қарнына жұтқан» деп сипаттады. 16 желтоқсанда өтетін Төменгі палата сайлауы алдында жүргізілген сауалнамада, «Жапонияны жаңарту партиясының» биліктегі коалиция құру мүмкіндігіне «Таң Шығысымен» байланысы кедергі келтіруі мүмкін екені айтылды, тіпті «Жапонияны жаңарту партиясы» билеуші ДПЖ-дан күштірек болса да.

Болашақ ұрпақ үшін партия

2014 жылдың желтоқсанындағы жалпы сайлауда ол Болашақ Ұрпақтар Партиясының кандидаты болды, бұл өте оңшыл партия, бірақ жеңіліске ұшырады. Австралияның ABC телеарнасындағы бір бағдарламада оны "Жапонияның [Жан Мари] Ле Пені" деп атады. Ол ашық түрде ультраұлтшыл "Ниппон Кайги" ұйымымен байланысты болды.

Сыртқы қатынастар

Ишихара Филиппиндегі белгілі Акино отбасының көп жылдық досы болды. Ол болашақ президент Коразон Акиноны 1983 жылғы 21 тамызда оның күйеуі, сенатор Ниной Акиноның қаза тауып кеткені туралы ең бірінші хабарлады. Ишихара Жапонияның сыртқы саясатын белсенділік танытпауы үшін жиі сынаған. Жапонияның АҚШ-пен қарым-қатынасына қатысты ол: «АҚШ-Жапония қарым-қатынасы тұрғысынан ең ұнатпайтын елім – Жапония, себебі ол өзін қорғай алмайтын ел» деді. Ишихара сондай-ақ Қытай Халық Республикасының коммунистік үкіметін ұзақ жылдар бойы сынап келді. Ол Далай-лама мен Тайвань президенті Ли Тенг-хуиді Токиоға шақырды. Ишихараның 2016 жылғы жазғы Олимпиада ойындарын Токиода өткізу үшін атқарған күш-жігерінен кейін, ол ҚХР үкіметін сынауды азайтты. Ол 2008 жылғы Пекинде өткен жазғы Олимпиада ойындарына қатысуға шақырылды және 2008 жылғы жазғы Олимпиада ойындарының жапондық кезеңіндегі эстафетада шамды алып жүруге таңдалды.

Жапониядағы шетелдіктерге қатысты көзқарастар

2000 жылғы 9 сәуірде Өзін-өзі қорғау күштері алдында сөйлеген сөзінде Ишихара заңсыз кірген адамдар, сондай-ақ «саңкокуджин» деп қорлайтын терминді пайдалана отырып, шетелдіктердің қайта-қайта қылмыс жасағанын айтты. Ол сондай-ақ, егер Токио аймағына табиғи апат келсе, олардың тәртіпсіздік тудыруы мүмкін екенін болжады. Оның бұл сөзі оның отставкаға кетуін талап етуге, кешірім сұратуға және Жапониядағы корей тегіндес тұрғындардың арасында қорқыныш тудырды.

Осы мәлімдемеге қатысты Ишихара кейін былай деді: «Мен «заңсыз түрде Жапонияға кірген көптеген саңкокуджин» туралы айттым. Кейбір адамдар бұл сөзді білмейтін шығар деп ойладым, сондықтан оны басқаша айтып, «гайкокуджин», яғни шетелдіктер деген сөзді қолдандым. Бірақ газеттер демалыста болғандықтан, жаңалықтар агенттіктері саналы түрде «саңкокуджин» бөлігін алып, мәселені туғызды. Екінші дүниежүзілік соғыстан кейін, Жапония жеңілген кезде, Тайваньдық қытайлар мен Корея түбегінен келген адамдар жапондықтарды қуғындады, тонады және кейде ұрып-соқты. Осы кезде бұл сөз қолданылған, сондықтан ол кемсітушіл емес. Керісінше, біз олардан қорқып жүрдік. Кешірім сұраудың қажеті жоқ. Мен сөйлемнен кейін қатты реакция болғанына таң қалдым. Ешқандай түсініспеушілікке жол бермеу үшін, мен бұл сөзді енді қолданбауға шешім қабылдадым. Бұл сөздің қалай түсінілгені өкінішті. 2010 жылғы 17 сәуірде Ишихара «Үкіметтік коалиция партияларындағы көптеген тәжірибелі заң шығарушылар Жапония азаматтығын алған немесе Жапонияда азаматтығын алған адамдардың балалары» екенін айтты.

Сенкаку/Дяою аралдарын сатып алу туралы ұсыныс

2012 жылдың 15 сәуірінде Ишихара Вашингтонда сөйлеген сөзінде, Жапония атынан Сенкаку аралдарын (Қытайда Диаою аралдары деп аталады) Токионың сатып алуын қалайтынын жариялады. Бұл Қытай мен Жапония арасындағы аумақтық дауды аяқтауға жасалған әрекет болды, бірақ бұл Қытай қоғамында наразылық туғызып, Қытай мен Жапония үкіметтері арасындағы қарым-қатынасты шиеленістірді. Жапония үкіметі бұл қадамды озыққысынан бұрын жасады, бірақ Қытай тарапы мұны аралдарды Жапонияның бақылауына көшіру әрекеті ретінде қарастырды.

Жеке өмір

Жапон эссешісі Норико Ишихараға (石原典子, 1933 жылдың 1 қаңтары мен/немесе 1938 жылы туған – 2022 жылдың 8 наурызында қайтыс болған) (бұрынғы нақты аты Юмико Ишида) үйленген. Олардың төрт ұлы бар: Нобутеру (19 сәуір 1957 жылы туған), саясаткер; Ёсидзуми (15 қаңтар 1962 жылы туған), актер және ауа райы болжаушысы; Хиротака (19 маусым 1964 жылы туған), саясаткер; және Нобухиро (22 тамыз 1966 жылы туған), суретші. Оның кіші інісі Юдзиро Ишихара (1934–1987) актер және әнші болған; қарындасы Мие Ишихара (1933 жылы туған) актриса; ал келіні Риза Ишихара (1 тамыз 1963 жылы туған) актриса және талантты әйел.

Ауру және өлім

2021 жылдың қазан айында Ишихараға бүйрек безінің қатерлі ісігі диагнозы қойылды және оған үш ай ғана өмір сүруге мүмкіндік берілді. Ұлы Нобутерудың айтуынша, Ишихара соңғы күндерін үйде, қысылмай өткізгісі келгендіктен, оған ауырсық басатын дәрі жазып беру үшін соңғы күтіммен айналысатын дәрігерге жүгінді. Оның әйелі Норико да аорта аневризмасынан ауырған. Ерлі-зайыптылардың төрт ұлы мен бір келіні Жаңа жылды және басқа да мерекелерді үйде кезектесіп, тұрақты бала күтушімен өткізді. Синтаро ұлы Нобутеруға "Өліп, жалықтым" және "Қалғанын өзің шеш" деп қайта-қайта айтқан, ол ауру төсегінде қолжазбаларын жазғанда. 2022 жылдың қаңтар айында әйелі Норикомен бірге өткізген соңғы Жаңа жылда Ишихара кенеттен: "Рамен мен суши жегім келеді" деді. Өкінішке орай, Ишихара 2022 жылдың 1 ақпанында 89 жасында Токиодағы үйінде қайтыс болды. Бір айдан соң, 8 наурызда, оның әйелі Норико да 89 жасында қайтыс болды, оның ізімен. (Оның отбасы мен Жапония Денсаулық сақтау, Еңбек және әлеуметтік қорғау министрлігінің мәлімдемелерінде бүйрек безінің қатерлі ісігі мен аорта аневризмасының 89 жастағы жапон жұбайының өліміне Фукусима апаты мен COVID-19 инфекциясының қатысы жоқ екені айтылды.) Олардың екеуінің де денелері жекелеген жерлеу рәсімінен кейін өртеліп, күлдері теңізге немесе Тынық мұхитына шашылды. Олардың төрт ұлы – Нобутеру, Хиротака, Йошидзуми және Нобухиро, сондай-ақ бір келіні – Риза қалды.

Ағылшын тіліндегі аудармалары

"Жоқ дей алатын Жапония" (Акио Моритамен бірлесіп), Simon & Schuster, 1991, Touchstone Books, 1992, Кассеттік нұсқа, Дискілік нұсқа, 1993.

Кино мансабы

Ол алты фильмде ойнады, оның ішінде "Жынды жеміс" (1956) және "Құдық" (1957) фильмдері бар. 1962 жылы "Жыйырма жастағы махаббат" фильмін Франсуа Трюффо, Марсель Офюльс, Ренцо Росселлини және Анджей Вайдамен бірге режиссерлік етті.

Фильмдегі аллюзиялар

Ишихара 2006 жылғы "Нихон Игай Зенбу Чинботсу" сатиралық комедиясындағы Синсабуро Ишияма кейіпкерінің прототипі болды – ол барлық шетелдік өтініштерге міндетті түрде "Жоқ!" деп жауап беретін, ойдан шығарылған Жапония Қорғаныс министрі.