Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Күндізгі геконның түрі
Species of day gecko
Phelsuma grandis – күндізгі геконның ағаш өсіп тіршілік ететін түрі. Бұл гекондар 70-тен астам түр мен түршеден тұратын Phelsuma тобының бір бөлігі болып табылады. Оларды көбінесе үлкен мөлшеріне байланысты Мадагаскардың алып күндізгі геконы деп атайды. Олар Мадагаскардың солтүстігіндегі тропикалық және субтропикалық орман аймақтарында табиғи түрде өседі, бірақ олардың табиғи ареалынан тыс, бірнеше басқа субтропикалық аймақтарға әкелінген. P. grandis түрлі омыртқасыздармен, өте кішкентай омыртқалы жануарлармен және гүл шырынымен қоректенеді. Ол экзотикалық үй жануары ретінде өсіріліп, сатылады.
Phelsuma grandis is a diurnal arboreal species of day gecko. These geckos are part of the Phelsuma group, which consists of in excess of 70 species and subspecies. They are commonly referred to as the Madagascar giant day gecko, due to their large size. They are native to areas of tropical and subtropical forest in northern Madagascar, but have been introduced to several other subtropical locations outside their range. P. grandis feeds on various invertebrates, very small vertebrates, and nectars. It is bred and sold as an exotic pet.
Таксономия
Оның жалпы атауы – голланд дәрігері Мюрк ван Фелсумның тегінің латыншаланған түрі. Оның түрлік атауы grandis латын тілінде "үлкен" деген мағынаны білдіреді. Грейдің 1870 жылы сипаттаған Phelsuma grandis түрі, 2007 жылы Raxworthy және авторлар тобы экологиялық нишалық модельдеу нәтижесінде оның және P. madagascariensis кладының басқа өкілдері арасындағы маңызды және сенімді айырмашылықтар анықталғаннан кейін, ішкі түр мәртебесінен (P. madagascariensis grandis) көтерілді. Бұл көтерілуге кейіннен молекулалық зерттеулер де қолдау көрсетті. P. grandis сонымен қатар Phelsuma madagascariensis venusta Mertens, 1964 және Phelsuma madagascariensis notissima Mertens, 1970 (Meier, 1982 бойынша) кіші атауларына да ие. Қазіргі таңда қабылданған атауына қосылатын жалпы атауы – Мадагаскар алып күндізгі геккосы немесе оның Гигант күндізгі гекко сияқты басқа да түрлері.
Its generic name is a Latinized version of the last name of Dutch physician Murk van Phelsum. Its specific name grandis is Latin for "great". The species Phelsuma grandis described by Gray 1870 was elevated from subspecies status (P. madagascariensis grandis) by Raxworthy et al. in 2007, after environmental niche modeling revealed significant and reliable differences between it and other members of the P. madagascariensis clade. This elevation has since received further molecular support. P. grandis possesses also the junior synonyms Phelsuma madagascariensis venusta Mertens, 1964 and Phelsuma madagascariensis notissima Mertens, 1970 (fide Meier, 1982). The common name, appended to the current accepted name, has been given as Madagascar giant day gecko or variants such as Giant Day Gecko.
Сипаттама
Бұл кесіртке 9-11 дюйм (23-28 см) жалпы ұзындыққа жетеді, әйелдері әдетте еркектерге қарағанда кішірек болады. Денесінің түсі жарық жасыл немесе сирек кездесетін көгілдір жасыл. Мұрыннан көзге дейін қызыл жолақ созылады. Арқасында әдетте қызыл түсті нүктелер немесе жолақтар кездеседі. Бұл қызыл белгілер өте өзгергіш, кейде тіпті толыққандай жоқ болуы мүмкін, бірақ мұрыннан көзге созылатын жолақ әрқашан сақталады. Кейбір жекелеген мысалдарда кішкентай көк дақтар болуы мүмкін. Ересек кесірткелердің мойнында үлкен қаптар пайда болады. Бұл кальций жиналатын қаптар. Жастардың түсі ата-аналарына қарағанда әлдеқайда қызыл болатын, бірақ уақыт өте көптеген белгілер солғып, кесірткенің өмірінің соңына дейін сақталатын белгілерге айналады. Бұл жануарлардың ішкі жағы кремовый ақтан жұмыртқа сарысына дейін өзгереді. Стресске ұшырағанда түсі қараңғы болып, бүкіл дене қара-жасыл түске енеді, ал бет және арқадағы қызыл белгілер қызғылт-сары түс алады.
This lizard reaches a total length of 9 11″ (23 28cm), with females generally being smaller than males. The body colour is bright green or, rarely, bluish green. A red stripe extends from the nostril to the eye. On the back there are typically red coloured dots or bars. These red markings are quite variable, and in some cases, completely absent, though the line extending from the nostril to the eye is always present. Some specimens may have small blue spots. Adult specimens may have large sacs on their necks. These are stored calcium sacks. Young individuals of the species often exhibit much more red than their parents, but as time passes, many of the markings fade, to leave those that will stay for the remainder of the gecko's life. The underside of these animals is a creamy white ranging to an eggy yellow. When stressed, the colouration darkens, rendering the whole animal a dark green, and the red markings on the face and back more orange in hue.
Таралуы және мекендейтін ортасы
Бұл түр Мадагаскардың солтүстігі мен солтүстік-батысында кеңінен таралған. Флорида мен Гавайиде осы түрдің тіркелген бірнеше популяциялары бар. 1990 жылдардың ортасында Реюньон аралына әкелінген, ал Маврикийде бастапқыда аралдың солтүстік бөлігінде, кейін Флореалда және Жоғарғы Плен Вильхемде кездеседі. Одан бері ол кеңінен таралып, жергілікті биоәртүрлілікке қауіп төндіретін түр деп есептеледі.
This species is widely distributed in northern and northwest Madagascar. There are a few recorded populations of this species also in Florida and Hawaii. It was introduced to Reunion Island in the mid 1990s and can be found in Mauritius, mainly in the northern part of the island at first, then in Floreal and in the upper Plaine Wilhems, and has since spread to such an extent that the species is considered a threat to the native biodiversity.
Мінез-құлық
Фелсуманың көптеген түрлері сияқты, аталықтары да өте жағажайлы және аумақтық болып келеді, және өз маңында басқа аталықтарды қабылдамайды. Олар тек ұрғашыларды ғана өз аумағына кіргізеді. Тұтқында, егер ұрғашылар қашып кете алмайтын болса, аталықтар кейде ұрғашыларды ауыр түрде жарақаттауы мүмкін. Мұндай жағдайда аталық пен ұрғашыны бөліп ұстау қажет. Көбейту мінез-құлқына құйрықты немесе денесін дірілдету, дауыс шығару және егер ұрғашы аталықты қабылдамаса, түсі қою жасылға өзгеруі жатады. Күндізгі геккондар баяу қозғалуы мүмкін, бірақ оларды қорқытқанда өте жылдам қозғалады. Олар қоршаудан қашуға өте шебер екенімен белгілі. Үлкен күндізгі гекконның қабақтары жоқ, сондықтан көздерін таза ұстау үшін олар оларды жиі жалайды.
Like most Phelsuma species, the males can be quite quarrelsome and territorial and will not accept other males in their neighborhood. They only allow females to enter their territory. In captivity, where the females cannot escape, the males can also sometimes seriously wound a female. In this case the male and female must be separated. Breeding behavior includes, the shaking of the tail or body, vocalizing, and if the female does not accept the male she may turn a darker green. The day geckos may move slowly, but when they are startled they can move very fast. They are known for being very good at escaping their enclosures. Giant day geckos have no eyelids, so to keep their eyes clean, they lick them often.
Диета
Бұл күндізгі гекколар әртүрлі жәндіктермен және басқа омыртқасыз жануарлармен қоректенеді, ал кейде кішкентай омыртқалы жануарларды жегендері де тіркелген. Олар сондай-ақ жұмсақ, тәтті жемістерді, гүл тозаңын және нектарды жалап жеуді ұнатады.
These day geckos feed on various insects and other invertebrates, and occasionally have been recorded consuming small vertebrates. They also like to lick soft, sweet fruit, pollen and nectar.
Көбею
Көбейту маусымы желтоқсан мен маусым аралығында болады. Осы кезеңде аналықтар бірнеше жұп жұмыртқа туады. Балалар температураға қарай шамамен 48-80 күннен кейін жарылады.
The breeding season is between December and June. During this period, females can lay multiple pairs of eggs. The young will hatch after approximately 48–80 days depending on temperature.