Кіріспе
Фердинанд Антон Эрнст Порше (19 қыркүйек 1909 – 27 наурыз 1998), көбінесе Ферри Порше деп танылатын, австриялық-неміс автокөлік техникалық дизайнері және автокөлік өндіруші кәсіпкері. Ол Германияның Штутгарт қаласында Porsche AG компаниясын басқарды. Оның әкесі, Фердинанд Порше аға, да белгілі автомобиль инженері және Volkswagen мен Porsche компанияларының негізін қалаушы болды. Оның жүрегіндегі туысы Фердинанд Пиех Volkswagen Group компаниясының ұзақ жылдар бойы төрағасы болды, ал ұлы Фердинанд Александр Порше 911 машинасының дизайнына қатысты. Ферри Поршенің өмірі әкесі Фердинанд Порше ағаның өмірімен тығыз байланысты болды, ол бала кезінен-ақ машина жасау туралы білімін ортақтастыра бастады. 1931 жылы ол әкесімен бірге Штутгартта автомобиль дизайны бюросын ашты. Volkswagen Beetle Фердинанд Порше аға және инженерлер тобы, оның ішінде Ферри Порше жасаған. Екінші дүниежүзілік соғыстан кейін, әкесі Францияда соғыс қылмыстары бойынша тұтқында болғанда, Ферри Порше олардың компаниясын басқарды. Соғыстан кейінгі Volkswagen компаниясының көмегімен ол компаниямен ерекше байланысты алғашқы автомобильдерді жасады. Соғыстан кейінгі жылдардағы саяси-экономикалық қиындықтарға қарамастан, компания автомобильдер өндіріп, ақырында ірі спорттық автомобильдер өндірушісіне айналды.
Ferdinand Anton Ernst Porsche (19 September 1909 – 27 March 1998), mainly known as Ferry Porsche, was an Austrian German technical automobile designer and automaker entrepreneur. He operated Porsche AG in Stuttgart, Germany. His father, Ferdinand Porsche Sr. was also a renowned automobile engineer and founder of Volkswagen and Porsche. His nephew, Ferdinand Piëch, was the longtime chairman of Volkswagen Group, and his son, Ferdinand Alexander Porsche, was involved in the design of the 911. Ferry Porsche's life was intimately connected with that of his father, Ferdinand Porsche Sr., who began sharing his knowledge of mechanical engineering already in his childhood. With his father he opened a bureau of automobile design, in Stuttgart in 1931. The Volkswagen Beetle was designed by Ferdinand Porsche Sr. and a team of engineers, including Ferry Porsche. After World War II, while his father remained imprisoned in France being accused of war crimes, Ferry Porsche ran their company. Aided by the postwar Volkswagen enterprise, he created the first cars that were uniquely associated with the company. Despite the political economical adversities of the postwar years, the company manufactured automobiles and, eventually, became a major sports car manufacturer.
Ерте өмір
Фердинанд Порше аға Австриядағы Austro Daimler компаниясының бас дизайнері болды. Оның жобалары ықшам қалалық және жарыс көліктеріне бағытталған. Austro Daimler жергілікті әулеттік билікпен тығыз байланысты болғандықтан, екі басты австриялық бүркіт компанияның тауарлық белгісіне айналды. Ферри Порше дүниеге келген күні оның әкесі өзінің жарыс машинасының бірімен (Мая деп аталды) Семерингте жарысып, өз классында бірінші орынды жеңіп алды. Ұлының туғаны туралы ол телеграмма арқылы білді. Ферри Поршедің анасы Алоисия Йоханна Кес болды. Оның өзінен бес жас үлкен әпкесі Луиза Пьех болды. Ол Фердинанд Антон Эрнст Порше деп, әкесінің құрметіне Фердинанд, әкесінің әкесінің құрметіне Антон және анасының інісінің құрметіне Эрнст деп шүкіршілік етті. Бала кезінде ол әдеттегі «Ферди» есімінен гөрі «Ферри» есімін таңдады, себебі «Ферди» ата-анасына көлікті жүргізушінің есімін еске салды – отбасының жұмысының нәтижесінде қазіргі уақытта қажеттілігі болмаған мамандық. Келесі жылдары отбасы жиі көшіп-қонып жүрді. Ол әкесімен бірге көп уақыт шеберханаларда өткізіп, механикалық инженерияны ерте үйрене бастады. Олар сондай-ақ Еуропа мен Америка Құрама Штаттарын аралап, өзі жасаған көліктермен жарысты. Ферри кейінірек: «Көліктер әрқашан менің ең үлкен құмарлығым болды» деді. Мысалы, 1920 жылғы Рождество қарсаңында Ферри Порше ата-анасынан алданып қалды, олар оған ешкі тартқан миниатюралық көлікті сыйлады, ал оның нағыз сыйы – әкесінің арнайы жасаған төрт тактілі, екі цилиндрлі, бензинмен жұмыс істейтін миниатюралық автомобиль болды. Ферри Порше 10 жасында көлік жүргізуді үйренді. 12 жасында ол 1922 жылы Сицилиядағы Targa Florio жарысында өз классында жеңіске жеткен Austro Daimler Sascha жарыс машинасының тізгінін ұстады. Ферри Порше Винер-Нойштадт және Штутгартта оқыды, математикаға баса назар аударды.
Штутгартқа көшу
1923 жылы отбасы аға Фердинанд Поршенің Austro Daimler компаниясының қаржылық жағдайын ысырап етуіне алаңдауы себепті Штутгартқа көшті. Ол Штутгарттың Антертуркхайм қаласындағы Daimler Motoren Gesellschaft компаниясына қосылды (компанияның барлық дизайн бөлімі осы жерде шоғырланған болатын). Көп ұзамай ол техникалық директор лауазымына ие болды. Осы уақытта Ферри Порше компаниядан дизайн мәселелеріне деген қызығушылығының артуына байланысты әкесімен бірге зауытта қалуға рұқсат алды. Жергілікті билік оған 16 жасында да көлік жүргізуге арнайы рұқсат берді. Фердинанд Порше ағасы жарыс жолдарында өте жақсы көрсеткен жарыс машиналарын жасау арқылы үлкен жетістіктерге қол жеткізді. Оның ықшам автомобильдерді жобалауға деген жеке талғамы, (қазір біріккен) Daimler Benz компаниясының саясатынан өзгеше болды, олар көбінесе сәнді Mercedes Benz үлгілерін жақтады. Сондықтан 1929 жылы Daimler Benz Поршенің жұмысына күмәнмен қарап, оны кенеттен тоқтатты. Ол уақытша Австриядағы Steyr AG компаниясында техникалық директор болып жұмыс істеді; алайда, ол көп ұзамай Штутгартта тағы да автомобиль дизайны бойынша кеңес беру бюросын ашуды шешті. Сонымен қатар, мектепті бітіргеннен кейін Ферри Порше Штутгартта тұрып, 1928 жылы Bosch компаниясында жұмыс істей бастады, бұл оның автомобиль инженерлігіне деген қызығушылығын арттыруға бағытталған еді. 1930 жылы ол физика және инженерлік пәндерінен қосымша сабақтар алды, бірақ ешқашан ресми түрде университеттердің біріне түспеді.
Штутгарттағы құрылыс бюросы
1930 жылдары Штутгарт неміс автомобиль өнеркәсібінің орталығы ретінде қалыптасты. Осылайша, бұл жаңа Porsche дизайн компаниясы үшін өте қолайлы орын болды. 1931 жылдың сәуір айында Порше аға кеңсесін ашқанда, оның 21 жастағы ұлы Ферри оның қасында болды. Фирманың толық атауы – "Dr. Ing. h. c. F. Porsche GmbH Konstructionsbüro für Motoren, Fahrzeuge, Luftfahrzeuge und Wasserfahrzeugbau" болды, яғни Фердинанд Порше фирмасы қозғалтқыштар, автомобильдер, ұшақтар және моторлы қайықтарды жобалау және құрылыс саласында кеңес берумен айналысты. Porsche GmbH компаниясын 1931 жылы Фердинанд Порше, доктор Антон Пиех және Адольф Розенбергер құрды. Розенбергер компанияны қаржылық тұрғыдан қолдағанмен, сонымен қатар техникалық білімімен және жарыс дағдысымен де үлкен үлес қосты. Әкесі мен ұлына белгілі инженерлер де қосылды. 1930 жылдардың басында Германиядағы экономикалық дағдарыс өзінің шыңына жетті. Ел нацистердің билікке келуінің алдында тұрды. Қаржылық және саяси дағдарыстармен қатар, Porsche компаниясы бастапқыда кадр тапшылығына да тап болды, бұл компанияның даму перспективаларын шектеді. Дегенмен, Porsche көп ұзамай Wanderer, Auto Union, Zwickau, Zündapp сияқты маңызды неміс автомобиль фирмаларынан, сондай-ақ 1933 жылдан бастап нацистік үкіметтен келісімшарттар алды. Осы жобалардың кейбіреулері тарихи маңызы бар болды, мысалы, Porsche жобалаған ортада қозғалтқышы бар Auto Union Silver Arrow жарыс машиналары. Сол кезде бір газетте: «Автомобиль әлемінде Порше есіміне ескерткіш орнату керек» деп жазылған еді. Ферри Порше сол кезде «тестілеуді бақылау», «жобалау инженерлерімен үйлестіру» және «клиенттермен жақсы қарым-қатынас орнату» бөлімдерін басқарды. 1935 жылы Ферри Даймлер-Бенц компаниясында алғаш танысқан Доротея Рейцке үйленді. Олардың төрт баласы болды: Фердинанд Александр (1935 жылы туған), Герхард (1938 жылы туған), Ханс Петер (1940 жылы туған) және Вольфганг (1943 жылы туған). Олар өмірінің соңына дейін бірге тұрды. 1938 жылы әкесі Вольфсбургтегі жаңа Volkswagen зауытына көшкенде, Ферри Штутгарт бюросының орынбасары болды және жобалау бөлімдерін Штутгарт Цуффенхаузенге көшірді.
Volkswagen компаниясы
Фердинанд Поршенің арманы - қазіргі седанның түптес нұсқасы емес, "бастапқыдан" шағын, ықшам автомобиль жасау еді. Дизайн жұмыстары Штутгарттағы Фейербахер Вег көшесіндегі отбасылық үйінде басталды. Ферри Порше әкесіне көмектесуге толық мүмкіндік алып, жобаның маңызды бөліктеріне белсенді араласты. Бастапқыда бұл жұмысты Zündapp қолдаған, бірақ коммерциялық себептерге байланысты қысқа уақыттан кейін қолдауын кері тартып алды. Германия үкіметі 1934 жылғы 22 маусымда "неміс отбасы үшін қолжетімді автомобиль" өндіруге бағытталған жобаны қабылдады. Алғашқыда бұл Porsche (Model) 60 деп аталды, бірақ жақын арада ресми түрде KdF Wagen немесе Volkswagen (халық автомобилі) деп өзгертілді. Штутгарттағы отбасылық гаражда үш прототип құрастырылды. 1939 жылы Вольфсбургте Volkswagen зауыты ашылғанда, Порше ағасы нацистік партияның өкілімен бірге оның бас директоры болды.
Auto Union және Wanderer
Германия үкіметі Grand Prix Motor Racing жарыстарында неміс жарыс машиналарын насихаттау туралы шешім қабылдады. Сондықтан үкімет сол кездегі ең заманауи жарыскерлердің конкурсын жариялады. Daimler Benz компаниясы тендерді оңай жеңіп алды. "Wanderer" компаниясы өтініш бергенде, ол қабылданбады. Сондықтан "Wanderer" компаниясы "Porsche" фирмасына жүгінді. 1932 жылы Фердинанд Порше Адольф Гитлермен жеке кездесіп, олардың ұсынысы қабылданды. Ферри Порше осы жарыс машиналарын жобалау мен құрастыруға қатысты, сондай-ақ шеберхананың жалпы ұйымдастырылуына және агрегаттарды сынауға жауапты болды. 1933 жылы олардың алғашқы жарыс машинасы 4,5 литрлік V16 қозғалтқышымен және алюминий негізбен жасалды. 1934 жылы "Wanderer" және басқа компаниялар Auto Union компаниясын құрды, ал аға Порше олардың жарыс машиналарын жобалаудың бас дизайнері болды. Daimler Benz және Auto Union екі жарыс командасы да ұлттық социалистердің саяси үгіт-насихаты үшін пайдаланылды. Олар 1930 жылдардағы барлық жарыстарда үлкен үстемдік танытты. 1938 жылы Фердинанд Порше ағасы келісімшарты бітіп қалғаннан кейін Auto Union жарыс командасынан кетіп қалды.
Екінші дүниежүзілік соғыс
1938 жылдың 17 желтоқсанында Порше өз еркімен СС-ке қосылды, кейіннен Гиммлер оны Швиммвагенді жобалауға шақырған деген жалған мәлімдеме жасады. Өмірінің соңына дейін ол өз еркімен қосылғанын жоққа шығарды. Штутгартты әуе шабуылынан қорғау үшін Ферри Порше дизайн бөлімдерінің бір бөлігін Австрияға, отбасының шаруашылығы бар Гмүнд/Каринтия және Зель-ам-Зееге көшіруге мәжбүр болды. Дегенмен, ол Штутгартта қалып, фабрикаларда мәжбүрлеген еңбекпен жұмыс істеген өндірісті басқарды. Осы уақытта аға Порше Вольфсбургте соғыс аяқталғанға дейін немістер үшін жұмыс істеуін жалғастырды. Зауытта шағын азаматтық автомобильдерді шығару тоқтатылып, оның орнына Kübelwagen деп аталатын шағын әскери автомобильдер өндірілді. Екінші дүниежүзілік соғыс аяқталғаннан кейін, 1945 жылдың қараша айында француз үкіметі Порше отбасынан Volkswagen машинасының француз нұсқасын жасауды ресми түрде сұрады. Жан Пьер Пьежо басқаратын француз өндірушілерінің тобы бұған қарсылық көрсетті. 15 желтоқсанда Вольфсбургте өткен ресми кездесуде Порше әкесі мен баласы, сондай-ақ Луиза Поршенің күйеуі, веналық адвокат Антон Пиех соғыс қылмыскерлері ретінде бірге тұтқындалды. Сотсыз, әр Порше үшін 500 000 франк көлемінде кепілдік талап етілді. Бұл тек Ферри Поршеге ғана қолжетімді болды, ол 1946 жылдың шілдесінде Австрияға көшті. Оның әкесі оның орнына Дижон түрмесіне қамалды.
Гмундегі Porsche компаниясы
Бостандыққа шыққаннан кейін Ферри Порше Штутгартқа оралуға тырысты, бірақ оккупациялық күштер оның жолын кесті. Осының салдарынан, 1946 жылдың шілдесінде ол компанияның барлық құрылымын Австрияның Гмүнд/Каринтияға көшірді. Ферри әпкесі Луизамен бірге компанияны басқаруды өз мойнына алды. Бастапқыда шеберхана көбінесе автокөліктерді жөндеуге пайдаланылды. Оған қоса, олар су сорғыларын және токарлық станоктарды саудаға шығарды. Біраз уақыттан соң, олар екі автокөлік жобалауға қатысты келісімшарт алды. Біреуі – "Cisitalia" жарыс командасы үшін жарыс машиналарын жасауға, екіншісі – өздерінің көлігін жасауға, ол кейін Porsche 356 деп аталды.
Porsche Type 360 - Cisitalia (Ауылдық көлік)
Карло Абарттың делдалы арқасында Ферри Порше Пьеро Дюсиомен Гран-при жарыс машиналарын қайта жасау туралы келісімге келді. Жаңа модель Porsche 360 Cisitalia деп аталды және отбасының кәсіпорнының атын толық жазумен бірінші рет көрсетті. Оның дизайны бұрынғы соғысқа дейінгі үлгілерге көбінесе ұқсас болды, бірақ кішкентайрақ. Онда 1,5 литрлік, турбокомпрессорлы орталықта орналасқан қозғалтқыш және төрт дөңгелекті жетек болды.
Porsche 356 үлгісі
Әкесінің ернекті арманын іске асыру үшін Фердинанд Порше «Фольксваген» бөліктерін пайдалана отырып, ерекше шассиі мен корпусы бар «Порше 356» моделін жасады. 356-ның арт жағында ауамен салқындатылатын, 4 цилиндрлі қозғалтқышы орналасқан, ол 35 ат күшіне ие болды. Қозғалтқыштың орналасуына байланысты автомобиль біршама тұрақсыз болғанмен, тепе-теңдік қуаттылығы мен жеңіл салмағына басымдық берді. 1947 жылдың қысында Цюрихтегі автомобиль сатушысы алғашқы партияға тапсырыс берді, содан кейін автомобиль өндірісі басталды. Ферри Порше қадағалауымен, агрегаттар Gmünd қаласындағы арақайын ішіндегі импровизацияланған шеберханада толығымен қолмен құрастырылды. 1948 жылдың маусым айына дейін 50 алюминий корпуспен жабдықталған автомобильдер толық жиналды. Сонымен қатар, 6 шасси Швейцарияның Тун қаласындағы Beutler компаниясына жіберілді, онда олар кабриолет корпустарымен жабдықталды. Автомобильдің шағын өлшеміне қарамастан, ол әулетті клиенттердің арасында танымал болды. Егер 356 сәттілікке жетсе, бұл Porsche үшін басқаларға дизайн жасаумен айналысудан соңғы қадам болар еді. Шындығында, таң қалдыратыны, 356 көп жылдар бойы өндірісте болды және 1965 жылға дейін шамамен 78 000 дана сатылды. Бұдан өзге, ол Porsche спорттық автомобильдерінің барлық келесі буындары үшін негіз болды.
Аға Фердинандтың тағдыры
Дижондағы 20 айлық түрмеде отырған кезінде Фердинанд Сэр Renault компаниясының және олардың кейіннен танымал болған 4CV үлгісінің дизайндарымен жұмыстасты. Түрмедегі жағдайлар оның денсаулығының нашарлауына себеп болды деген болжам бар. 1947 жылы Ферри жаңа дизайны үшін алғашқы гонорарын алғаннан кейін, кепіл ақысының талап етілген сомасын жинады. Оның әкесі 1947 жылдың 1 тамызында Антон Пиехпен бірге босатылды. Австрияға келген соң Фердинанд Сэр ұлының екі жобасы – 360 Cisitalia және 356 үлгілерінің эскиздерін қарап шықты. Ол жоспарлармен келісіп, аяқталып жатқан жобаларды қолдады. Ол қызметкерлеріне күнделікті: «Мен де Ферри сияқты дизайн жасай алар едім» дейтін. Фердинанд Сэрдің денсаулығы нашарлай бергендіктен, Ферри оны британдық оккупацияның бақылауымен жүзеге асырылған, «Volkswagen Beetle» көлігінің жаппай өндірісімен гүлденген Вольфсбург зауытына алып барды. 1950 жылдың қараша айында Фердинанд Сэр инсульт алды, ол өмірінің соңына дейін оны мүгедек қылды. Ол 1951 жылдың 30 қаңтарында 75 жасында қайтыс болды.