Кіріспе

Американдық лингвист; социолингвистиканың әкесі Уильям Лабов (/l//ə/'/b//oʊ//v/ ləBOHV'; 4 желтоқсан 1927 жылы туған) – американдық лингвист, вариативтік социолингвистика ғылымын қалаған ретінде кеңінен танымал. Ол "социолингвистиканың әдістемесінің көп бөлігін жасаған, өте шығармашыл және ықпалды тұлға" деп сипатталған. Лабов – Филадельфиядағы Пенсильвания университетінің лингвистика кафедрасының зейнеткер профессор және социолингвистика, тіл өзгерісі және диалектология салаларында зерттеулер жүргізеді. 2015 жылы зейнетке шықты, бірақ зерттеулерін жариялауды жалғастыруда.

Ерте өмір және білім

Лабов Нью-Джерси штатының Рутерфорд қаласында туып өскен, 12 жасында Форт-Лиге көшіп кеткен. Ол Гарвард университетінде ағылшын тілі мен философия мамандықтарын оқыған, сонымен қатар химияны да зерттеген. 1948 жылы Гарвард университетін бітірген.

Мансап

Гарвардты бітіргеннен кейін Лабов лингвистика саласына қадам баспас бұрын, 1949-61 жылдар аралығында отбасының бизнесінде өнеркәсіптік химик ретінде жұмыс істеді.

Тілдік зерттеулер

Лабовтың Нью-Йоркте сөйленетін ағылшын тілінің түрлерін зерттеу үшін қолданған әдістері, «Нью-Йоркте ағылшын тілінің әлеуметтік жіктелуі» (1966) деген атпен жарияланған, әлеуметтік диалектологияға зор әсер етті. 1960 жылдардың соңы мен 1970 жылдардың басында оның афроамерикандық сөйлеу тілінің (AAVE) тілдік ерекшеліктерін зерттеуі де маңызды болды:

Ол сонымен қатар анықталмаған сілтемелерді зерттеумен айналысты және әдеттегі адамдардың өмірбаяндарына қатысты әңгімелерін қалай құрылымдайтыны туралы зерттеулерімен белгілі. Оның бірнеше сабақтары қоғамдық қызметке бағытталған, студенттер Батыс Филадельфияға барып, кішкентай балаларға оқу-жаттығу сабақтарын өткізуге көмектеседі, сонымен бірге AAVE сияқты түрлі диалекттер арқылы лингвистиканы оқып үйренеді. Соңғы кезде Лабов АҚШ-та сөйленетін ағылшын тілінің фонетикасындағы ағымдағы өзгерістерді, сондай-ақ дауыстылардың тізбектік ауысуының (бір дыбыс екіншісін, үшіншісін алмастыратын толық тізбек) пайда болуын және үлгілерін зерттеді. «Солтүстік Америка ағылшын тілінің атласы» (2006) кітабында ол және оның авторлары бүгінде жүзеге асып жатқан үш ірі тізбектік ауысуды анықтады: Оңтүстік ауысуы (Аппалачи және оңтүстік жағалау аймақтарында); Мэдисон, Висконсиннен шығысқа қарай, Нью-Йоркке дейінгі аймаққа әсер ететін Солтүстік қалалардың дауыстық ауысуы; және Канаданың көп бөлігіне әсер ететін Канадалық ауысу, сонымен қатар кішігірім аймақтардағы бірнеше шағын тізбектік ауысулар. Лабовтың белгілі студенттерінің қатарында Чарльз Боберг, Энн Х. Чарти Хадли, Пенелопа Эккерт, Грегори Гай, Роберт А. Леонард, Джеффри Нунберг, Шана Поплэк және Джон Р. Рикфорд бар. Оның әдістерін Англияда Питер Трудгилл Норвич сөйлеуі бойынша, ал К. М. Петит Батыс Йоркшир сөйлеуі бойынша қолданды. Лабовтың еңбектеріне «Стандартты емес ағылшын тілін зерттеу» (1969), «Ішкі қаладағы тіл: қара тіліндегі зерттеулер» (1972), «Социолингвистикалық үлгілер» (1972), «Тілдік өзгерістердің қағидалары» (1-том. Ішкі факторлар, 1994; 2-том. Әлеуметтік факторлар, 2001; 3-том. Когнитивтік және мәдени факторлар, 2010) және Шарон Эш пен Чарльз Бобергпен бірлескен «Солтүстік Америка ағылшын тілінің атласы» (2006) кіреді.

Қолданыстағы тіл

"Тараздық талдау: жеке тәжірибелердің ауызша нұсқалары" еңбегінде Лабов пен Джошуа Валетцки тілдің адамдар арасында қалай жұмыс істейтінін зерттеу үшін әлеуметтік-тілдік тәсіл қолданады. Бұл маңызды, себебі ол құрылым мен форманы зерттеуді контекстке қойып, мақсатты әдіспен байланыстырады. Оның мақсаты – "повестьтің құрауыш элементтерін анықтау". Бұл жұмыс тек ауызша повестьтерге қатысты. Лабов повестьті екі функциямен сипаттайды: анықтамалық және бағалау. Анықтамалық функциясы оқиғаны оқиғаның контекстінде бағдарлап, негіздейді, оқиғаларды бастапқыда болған ретпен тікелей атау арқылы, ал бағалау функциясы – әңгімешінің әңгіме айту мақсатын көрсетеді. Ауызша жасалған мәтіндерден алынған деректерді формалды түрде талдау (байқалған топтық өзара әрекеттесу және сұхбаттасу арқылы алынған, 600 сұхбат бірнеше зерттеулерден алынған, оларға түрлі этникалық топтардан және әртүрлі ортадан шыққан балалар мен ересектер қатысқан), Лабов повестьті бес немесе алты бөлімге бөледі:

Түйін – оқиғаның жалпы көрінісін береді. Шешім – бағалаудан кейін тізбектеп орындалады. Шешім оқиғаның аяқталғандығын сезінуге мүмкіндік береді. Осы тізбекті көрсету үшін ол әңгімені негізгі бөліктерге жіктейді. Ол повестьтің сөйлемді "повестьтің негізгі бірлігі" деп анықтайды, оның айналасында барлық басқа да элементтер құрылады. Сөйлемдерді уақыттық байланыстар арқылы, яғни уақыттың өзгеруін және жеке повесть сөйлемдерін көрсету арқылы ажыратуға болады. Уақыттық байланыстар уақыттық реттілікті белгілейді, өйткені сөйлемдерді олардың мағынасын бұзбай қайта орналастыруға болмайды. Лабов пен Валетцкидің тұжырымдары маңызды, себебі олар абстрактілі теорияға емес, нақты деректерге негізделген. Лабов, Валетцки және т.б. сұхбаттасулар жүргізіп, әңгіме айту кезіндегі сөйлеу үлгілерін тіркеді, ауызша мәтінді таспаға түсірудің этнографиялық дәстүрін сақтай отырып, оны дәл қайта қарауға болатындай етті. Осы индуктивті әдіс әңгіме мәтінін түсіну үшін жаңа жүйені құруға мүмкіндік береді.

Алтын дәуір қағидасы

Лабовтың тіл өзгерісі теорияларына ең көп сілтеме жасалатын үлестерінің бірі – оның Алтын ғасыр қағидасы (немесе Алтын ғасыр теориясы). Ол, тілдік қауымдастықта дыбыстар мен грамматикадағы кез келген өзгеріс біркелкі жағымсыз реакция тудырады деп тұжырымдайды. Қоғамдар жаңа тіл формаларын қаншалықты жамандаса, соның өзі әртүрлі, бірақ мен оларды ынта-қуантпамен қарсы алған ешкімді кездестірген емеспін. Кейбір ересек азаматтар жаңа музыка мен биді, жаңа электрондық құрылғылар мен компьютерлерді қуана қарсы алады. Бірақ ешкімнің де: «Бүгінгі жастардың сөйлеуі керемет! Мен бала кезімде сөйлегенімізден әлдеқайда жақсы» дегенін естіген емеспін. Тіл туралы ең жалпы және терең сенім – Алтын ғасыр қағидасы: өткенде тіл өте жетілген күйде болған. Ондай күйде әрбір дыбыс дұрыс әрі әдемі, ал әрбір сөз бен тіркес дұрыс, нақты және орынды болып саналған. Сонымен қатар, одан кейінгі құлдырау тұрақты болған, сондықтан әрбір өзгеріс алтын ғасырға оралудың орнына одан алшақтауды білдіреді. Кез келген жаңа дыбыс жағымсыз, ал кез келген жаңа тіркес дұрыс емес, нақты емес және орынсыз деп есептеледі. Осы қағиданы ескере отырып, тіл өзгерісін белгіленген нормалардан ауытқу ретінде қарастыру және адамдар тіл құрылымындағы өзгерістерді олар туралы білген кезде қабылдамайтыны анық. Автор: Уильям Лабов. Көздері: «Тіл өзгерісінің қағидалары», 2 том. Әлеуметтік факторлар (2001), 514-бет.

Ғылыми ықпал және сын

Лабовтың маңызды еңбегі бірқатар ғалымдар тарапынан сілтеме жасалып, негізінен оның құрылымдық қатаңдығы үшін сынға алынды. Кристин Лангельер «Лабовтық талдаудың мақсаты – баяндаманың формальды қасиеттерін олардың атқаратын қызметтерімен байланыстыру» деп түсіндіреді: мәтіннің хабардың берілуіне қалай әсер ететінін сөйлем деңгейінде талдау. Бұл модельде бірнеше кемшілік бар, оларды Лангельер атап көрсетеді: ол мәтінді қалыптастыруға жиі әсер ететін контекст пен аудиторияны ескермей, мәтіннің құрылымын ғана қарастырады; ол нақты демографиялық топқа қатысты (қорытынды жасау қиын болуы мүмкін); және мәтінді сөйлем деңгейінде жіктеу арқылы, талдауды практикада маңызды емес теориялық айырмашылықтармен уақытты ысыраптайды. Анна Де Фина [Лабовтың моделінде] «ертегінің ерекше қасиеті – уақыттық тізбектелгендік, өйткені баяндалған оқиғалардың реті бастапқы оқиғалардың болған ретімен сәйкес келуі керек» дейді, бұл заманауи әңгіме айту ұғымдарынан өзгеше, онда табиғи уақытты сезіну ағыны болашаққа қатысты алаңдаушылықтар мен олардың келесі шешімдермен өзара әрекеттесуі сияқты уақыт бойынша еркін жылжуды қамтиды. Де Фина мен Лангельердің екеуі де Лабовтың моделі өте толық сипаттама бергенімен, оны кодтау қиын, демек қолдану/тәжірибеде шектеулі болуы мүмкін екенін айтады. Де Фина Лангельермен келіседі, Лабовтың моделі баяндамадағы интертекстуалдықтың күрделі және маңызды мәселесін назарға алмайды. Лабов осы мәселелерді білуге ​​ұмтылады, «біз зерттеген тілдік қауымдастықтарға ғана қатысты екені анық» дейді. «Басқаша сөйлеуді қайта қарастыруда» Дайан Голдштейн Лабовтың айтуға болатындығы туралы түсініктерін – баяндамадағы ішкі үйлесімділікті – өзінің айтуға болмайтындығы туралы ұғымын қалыптастыру үшін пайдаланады.

Құрметтер

1968 жылы Лабов ағылшын тілін оқытудағы ең үздік зерттеулері үшін Дэвид Х. Рассел сыйлығын алды. 1970–71 және 1987–88 жылдары Гуггенхайм стипендиаты болды. Лабов, басқалармен қатар, Уппсала университетінің (1985) және Эдинбург университетінің (2005) гуманитарлық факультетінен құрметті доктор дәрежесін алды. 1996 жылы ол Америка лингвистикалық қоғамынан (LSA) «Лингвистикалық өзгерістер қағидалары» кітабы үшін Леонард Блумфилд сыйлығын жеңіп алды, 1-том; ол 2008 жылы «Солтүстік Америка ағылшын тілінің атласы» атты еңбектің бір авторы ретінде тағы да осы сыйлыққа ие болды. 2015 жылы Лабов Британ академиясының «Тіл білімі» саласы бойынша Нил және Сарас Смит медалімен марапатталды, «тіл білімін ғылыми тұрғыдан зерттеудегі өмірлік жетістіктері» мен «тіл білімі және тіл ғылымдарына қосқан маңызды үлесі» үшін. 2020 жылы Лабов «әлеуметтік ғылымдарға ерекше және жаңаша үлес қосқаны үшін» Америка өнер және ғылым академиясының Талкотт Парсонс сыйлығымен марапатталды.

Жеке өмір

Лабовтың Тереза Гнассо Лабовпен алғашқы некесінен бес баласы бар: Сусанна Пейдж, Сара Лабов, Саймон Лабов, Джоанна Лабов және Джесси Лабов. 1993 жылы ол әріптесі, социолингвист Джиллиан Санкоффқа үйленді, және олардың екі баласы бар: Ребекка Лабов пен социолог Элис Гоффман.