Кіріспе
Эритрея темір жолы – Эритреядағы жалғыз теміржол жүйесі. Ол 1887 және 1932 жылдар аралығында итальяндық Эритрея отарлық кезеңінде салынды және Массава портын Асмарамен байланыстырады. Алғашқыда Бишиямен де байланыс болған. Кейінгі онжылдықтардағы соғыстар салдарынан жолдың бір бөлігі зақымдалған, бірақ 1990-шы жылдары қайта жаңартылды. Қазірге дейін жолда көне техника пайдаланылуда.
The Eritrean Railway is the only railway system in Eritrea. It was constructed between 1887 and 1932 during the Italian Eritrea colony and connects the port of Massawa with Asmara. Originally it also connected to Bishia. The line was partly damaged by warfare in subsequent decades, but was rebuilt in the 1990s. Vintage equipment is still used on the line.
Сипаттамалары
Темір жол Италия Эритреясы кезінде Эритреяның маңызды қалалары Массава мен Асмараны байланыстыру мақсатымен салынған. 1930 жылдары Италия басшысы Бенито Муссолини Суданның Кассала қаласына жетуді жоспарлаған, бірақ Эфиопияны жаулап алу және Италия империясын құруға бағытталған соғысы Агорат пен Бишияға қарай кеңейтуге кедеріс келтірді. Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде темір жолға келген зияннан кейін Массава мен Асмара арасындағы учаскесі ішінара демонтаждалды және тек 1990 жылдары Эритрея үкіметі тарапынан қайта жаңартылды. Темір жол тар табанды болып табылады және тәуелсіздік соғысы салдарынан келген қиратудан кейін қайта құрылуда. Оның ең жаңа жабдықтарының жасы елу жылдан асып, көбісі Екінші дүниежүзілік соғысқа дейін жасалған. Бұл 1930 жылдары Италияда жасалған "Литторина" рельс автобустары және 1930 жылдарғы Mallet бу локомотивтері сияқты құралдарды пайдаланатын, қазіргі кезде сақталған (туристік теміржолдар есептелмегенде) теміржол жүйелерінің санатындағы бірі.
Бағыт
Темір жол 1932 жылы толық ашылды. Ол Массава портынан батысқа қарай Асмараға дейін, содан кейін солтүстікке қарай Керен, Агорат және Бишияға дейін созылды. Екінші дүниежүзілік соғыс басталған кезде Бишиядан Тессейге дейін (және 1940 жылы италиялықтар Эритреяға қосылған Кассалаға дейін салу жоспарланған) ішінара салынды, бірақ 1941 жылы одақтастар Эритреяны басып алғанда бұл бөлігі аяқталмады. 1978 жылға дейін тіпті Асмара – Керен бағыты да ішінара қолданыста болды. 2009 жылғы мәліметтер бойынша, Массава мен Асмара арасындағы бөлік ашық.
950 мм кеңістігі
Эритрея Италияның отар аймағы болғандықтан, оның темір жолы итальяндық инженерлермен итальян стандарттарына сәйкес салынды, ал жабдықтары Италиядан әкелінді. Таңдалған ең тары рельс өлшемі – 950 мм, бұл сол кезде Италияда салынып жатқан көптеген тары рельсті темір жолдарға ұқсас болатын. Құрылыс мерзімінің қысқа болуы және ұлттық теміржол деполарына бір уақытта бірдей жабдықтар мен материалдардың келуі (мысалы, металл пластиналы тіреулер), оларды Франциядан белгілі бір мөлшерде сатып алу қажеттігін тудырды. 1879 жылғы итальяндық заң рельс жолдарының өлшемдерін ресми түрде бекітті, онда рельстердің ортасынан өлшенген 1500 және 1000 мм, ал рельстердің ішкі жағынан өлшенгенде тиісінше 1445 және 950 мм пайдалану көзделген.
Құрылыс
Құрылыс 1887 жылы Қызыл теңіздегі Массава портынан басталып, Асмара қаласына қарай басталды. Алғаш салынған темір жол – "Декавиль" желісі, Массауадан Саатиге дейін, жалпы ұзындығы 27 км. Эритреяның ішкі аймағындағы биік таулы платоға көтерілудің қиындығы мен қажетті құрылыс-монтаждау жұмыстарының көптігіне байланысты құрылыс баяу жүрді; желі 1911 жылы Асмараға жетті. 1922 жылы Керенге, 1925 жылы Агатқа, 1928 жылы Агодатқа, ал 1932 жылы Бишияға дейін ұзартылды. Бишия (итальян тілінде Biscia) соңғы станса болды, бірақ құрылысшылар Судан темір жолымен қосылуды жоспарлаған болатын. Муссолинидің Эфиопияға шабуылы ресурстарды басқа бағыттарға жұмсауға алып келді, соның ішінде Массавадан Асмараға дейінгі желіні күшейтіп, көлік ағынын арттыруға мүмкіндік берді. Массавадан Асмараға темір жол салу – маңызды жоба болды. Тар темір жолдың мүмкіндіктеріне сәйкес, қисықтар мен жолдың ені шектелгенімен, 65 көпір (соның ішінде Обель өзені арқылы салынған 14 аркалы виадук) және 39 туннель қажет болды, ең ұзыны болса да, темір жолдың кейбір учаскелерінде 3%-дан астам көлбеулік болды. Темір жолдың ең биік нүктесі Асмараның шығысында, теңіз деңгейінен жоғары орналасқан. Бұл темір жолдың құрылысы ХХ ғасырдың бірінші жартысындағы үлкен жетістік деп есептелді.
Жұмыс істеп тұрған
1935 жылы ол Италияның Эфиопиядағы соғыс күштеріне жабдықтар тасымалдады және желіде күніне 30 пойыз жүрді. 1965 жылға қарай желі жылына шамамен жарты миллион жолаушы және 200 000 тонна жүк тасымалдады. Одан кейін жағдай нашарлай бастады. Массавадан Асмараға дейінгі жолдың жақсартылуы және сол жолды пайдаланған жүк көліктері мен автобустар темір жолдан трафик алып кетті. 1941 жылға дейін темір жолды итальяндықтар басқарды, бірақ соғыстың барысы британдықтарға бақылауға алуға мүмкіндік берді. 1942 жылдан кейін темір жол (Шығыс Африка кампаниясы кезінде және итальяндық партизандардың салдарынан зақымдалған) Агортадан Биссияға дейін тастап кетілді. 1953 жылы британдықтардың шығуымен Эритрея Федерация ретінде Эфиопияға қосылды, бұл Эфиопияға жағалау сызығын берді, бірақ 40 жылдық тәртіпсіздік пен соғысқа бастады. Темір жолдың алғашқы бас директоры – Дире-Дауадан келген бұрынғы темір жол басшысы Якоб Заньос болды. Ол Император Хайле Селассие I-нің тапсыруымен темір жолды британдықтардан басқаруды, ұйымдастыруды, инфрақұрылымды қайта жаңартуды және темір жолды ұлттық көлік жүйесіне интеграциялауды міндет етті. Якоб Заньостың төрт жылдық басшылығында темір жол іске қосылып, өте табысты кәсіпорынға айналды. 1950-ші және 1960-шы жылдар темір жол үшін сәтті жылдар болды, бірақ 1970-ші жылдары темір жолдың нашар басқарылуы және саяси тәртіпсіздік күшейгеніне байланысты пайдаланудан шыға бастады. 1975 жылы Эфиопиядағы биліктегі Дерг режимі темір жолды қиратты. Соғыстың келесі жылдарында инфрақұрылымның көп бөлігі қирады, ал екі тарап та темір жолдан құтқарылған материалдарды бекініс және басқа да мақсаттар үшін пайдаланды.
Қайта құру
1993 жылы Эритрея Эфиопиядан тәуелсіздік алды, ал 1994 жылы Эритрея президенті темір жолды қайта құруды жаңа мемлекет үшін басымдыққа қойғанын жариялады. Соғыс жылдары өзін-өзі қамтамасыз етуге деген рух қалыптасты, және эритреялықтар шетелдік қарыздардан және қымбат жөндеу жұмыстарынан бас тартты. Оның орнына, эритреялықтар өз күштерімен қалған мүліктерін қайта жаңартуды шешті. Желіні қайта құру жұмыстары басталды, бір бөлігі Асмарадағы шеберханалар мен станцияны қайта жаңартуға, ал қалғаны Массава бөлігін қайта құруға бағытталды. Басты магистральды Массавадан батысқа қарай жаңарту жұмыстары басталды, рельстер мен болатты тіреулер қалпына келтірілді. Сонымен қатар, соғыстан кейін қалған локомотивтер мен вагондарды қалпына келтіру жұмыстары қолға алынды. Он бір бу локомотиві сақталып қалды, және кем дегенде алтысы жұмыс жасайтын күйге келтірілді. Бұған қоса, 1930 жылдарғы бірнеше Fiat "Littorina" теміржол вагондары сақталды және пайдалануға берілді, сондай-ақ 1957 жылы Krupp компаниясы жасаған B'B' dh дизельді гидравликалық локомотивтері (желідегі ең жаңа локомотивтер) мен соғыс жылдары британдықтар әкелген үш Drewry маневрлік локомотивінің бірі де қалпына келтірілді. Сонымен қатар, бірнеше жүк машиналары теміржол дөңгелектеріне ауыстырылды. Көптеген жүк вагондары мен жолаушылар вагондары да сақталған. Желі Массавадан Асмараға дейін қалпына келтірілді, бірақ 2006 жылдың өзінде жолдың толық ұзындығы бойынша жоспарлы қызмет көрсетілмеді. Қазір туристер үшін чартерлік пойыздар жүріп тұр, ал кейбір аймақтарда тұрақты пойыздар бар. Қазіргі техника мұндай шектеулі қызмет үшін жеткілікті болғанымен, желі бойындағы көлікті қамтамасыз ету үшін қосымша локомотивтер сатып алу немесе салу қажет. 2007 жылы Эритрея темір жолы басқармасы Италия кезеңіндегі Тесенейге дейін желіні кеңейту және Суданға Массава портын тиімді пайдалану мүмкіндігін беру үшін қаржы сұрады. Эритреядағы кен өндіру компаниялары да темір жолды пайдалану және оны жақсарту туралы сұраныс білдірді. Сақталған жүк вагондарының ішінде шектеулі жүк тасымалына жарамды бірнеше ірі вагондар бар.
Бу локомотивтері
Үш түрлі локомотив әлі де сақталып қалған: 0-4-0 штангердің бір дизайны және желілік жұмыс үшін екі 0-4-4-0 Малет дизайны.
202 сериясы
Бұл шағын 0-4-0 танк локомотивтері жүйедегі стандартты маневрлік локомотивтер болып табылады және 1927-1937 жылдар аралығында Милан қаласындағы Бреда фирмасымен салынды. Оларда қысқа бүйірлік су бактары, артқы көмір бункері және ішінде бу күмбезі орналасқан үлкен құм күмбезінің ішінде біріктірілген, сопақ күмбез бар. Бұл конструкция құм күмбезіне басымдық берілген елдерде кең таралған, бу күмбезін жылумен оқшаулауға және құмды құрғақ ұстауға көмектеседі. Күмбездерде үлкен, көзге түсетін фирмалық тақталар орнатылған. Олар поршеньді клапандармен және қыздырумен жабдықталған Walschaerts клапандық механизмін пайдаланады және дәстүрлі еуропалық стильде боялған: жүріс доңғалағының астында қызыл, соның ішінде рамалар мен доңғалақтар, ал үстінде – қазандық, кабина, су бактары және т.б. қызыл түске боялады. Қызыл түс локомотивтің маңызды бөліктеріндегі жарықтар мен бұзушылықтарды анықтауды жеңілдету үшін қолданылады. Олардың алтысы сақталған, оның екеуі жұмыс жасайды, ал төртеуі қалпына келтіруді күтіп тұрған қоймада сақталады.
440 сериясы
Осы алғашқы Малет локомотивтерінің бірі, нағыз Малет болып табылатын және осылайша күшті қозғалтқыштан тұратын, әлі де Асмара шеберханасында сақтауда тұр. Ол 1915 жылы Генуядағы "Ансальдо" компаниясының өнімдерінің бірі еді.
442 сериясы
Бұл кейіннен салынған, әлдеқайда үлкен құрама Малет локомотивтері 1938 жылы Ансальдо компаниясы Генуяда 440 сериясы және сәтсіз 441 сериясы сияқты бұрынғы типтерді ауыстыру мақсатымен салынды. Соңғылары қарапайым локомотивтер (құрама емес) болды және желінің қиын баурайларында будың таусылып қалуы жиі кездесетін. Олардың төртеуі бүгінге дейін сақталған, оның үшеуі жұмыс істеуге жарамды. Бұл теміржолдың басты магистральдық бу локомотивтері болып табылады және туристік қызметтерге деген сұраныс жоғары. Кез келген ұзындықтағы пойызбен тік баурайларды жеңу үшін олардың екеуі біріктіріліп жұмыс істеуі қажет. Басқа локомотивтер сияқты, бұл локомотивтер де үлкен бүйірлік су бактарымен және кабина шатырының астында орналасқан артқы көмір бункерімен жабдықталған танк локомотивтері болып табылады.
Дизельді локомотивтер
1937 жылы TIBB 44 тонна салмақтағы 550 ат күшіне ие Бо'Бо'де (дизельдік-электрлік) локомотивті жобалады, бірақ Екінші дүниежүзілік соғыс салдарынан ол Эритреяда ешқашан пайдаланылмады. Бүгінде теміржолда бес дизельдік локомотив бар. Олардың жұмыс жағдайына келтірілу жұмыстары жүріп жатыр. Сонымен қатар, 11 итальяндық маневрлік локомотивті (Badoni, Ranzi, Greco/Deutz, Zephyr RoadRailer) Асмараға жіберу, олардың байланыстырғыштары мен соққыға қарсы құралдарын ауыстыру және 950 мм рельске келтіру жобасы 2018 жылға дейін аяқталуға тиіс еді. Оларды сары түсті бояуынан тануға болады.
Krupp B'B'-dh жол алмастырғыштары
Темір жол 1957 жылы Krupp компаниясы жасаған 630 ат күшіне, 48 тонна салмаққа ие, B'B'dh типтес жол ауыстырғыш локомотивтердің төрт данасын – ## 25D, 28D сатып алды. Бұл жүйеге тиесілі ең жаңа қозғалтқыш күш болды және Екінші дүниежүзілік соғыстан кейін сатып алынған жалғыз локомотивтер еді. Олардың екеуі (# 26D, 28D) соғыс қимылдары кезінде қиратылды, ал қалған екі бірлігі (# 25D, 27D) әлі де (кездейсоқ) жұмыс істеп тұр. Krupp Lysholm Smith гидродинамикалық берілісінің ерекшелігіне байланысты, қосалқы бөлшектермен қамтамасыз ету қиындық тудырып отыр. Желіні жаңарту және қайта құру толыққаннан кейін, оларды жүк тасымалына пайдалану жоспарлануда. Жол ауыстырғыштардың түсі кремі түсті, ал рамалары мен шассилері қоңыр.
Ағаштан жасалған шұңқырлар
Үш "Дрюри Кар Ко" компаниясы жасаған дизельді локомотивтер темір жолға тиесілі, және 1941 жылы британдықтар Эритреяны басып алғаннан кейін оларды осы елге әкелген. Бұрын олар Суданда қызмет еткен, онда олардың рельс ені сәл кеңірек болған (1067 мм); темір жолдың 950 мм рельс еніне келтіру үшін оларды сыртқы рамадан ішкі рамаға айналдырған. Олардың екеуі 0-6-0, ал біреуі 0-4-0; олардың біреуі жұмыс істеп тұр, ал үшіншісі жөндеуде. Олар Крупп локомотивтері сияқты боялған, бірақ капоттың бүйектері жоқ, сондықтан қозғалтқыштар көрінеді.
Желі вагондары
Fiat құрастырған үш "Литорина" вагоны азамат соғысынан аман қалды, және екеуі жұмыс істеуде. Олар арт-деко стилінде жасалған, алдыңғы жағында үлкен Fiat радиаторлары орналасқан. Вагонның корпусы кремі түсті ақпен боялған, астыңғы жағы сұр, ал төбесінде қызыл "бамперлер" және корпустың түсі мен сұр бөлімінің арасын ажырататын қызыл жолақ бар. Олар туристік қызметтерге арналған; ал тұрақты жолаушылар тасымалы үшін жаңа вагондар салынады немесе сатып алынады. Сонымен қатар, Швейцарияның Brown Boveri компаниясы жасаған 4 дөңгелекті бір вагон Асмара шеберханаларында жұмыс істемей тұр. Көрініп тұрғанындай, азамат соғысынан бұрын ол жылжымалы генератор вагоны ретінде пайдаланылған. Бұл вагон бастапқыда Италиялық Сомалиленд темір жолы үшін салынған. Техникалық қызмет көрсету үшін мотоциклден импровизацияланған 4 дөңгелекті вагон қолданылады.
Темір жол жүк көлігі
Ресейде жасалған бірнеше Orion жеңіл жүк көлігі рельстік дөңгелектерге ауыстырылды. Қазіргі уақытта олар темір жолдың реконструкциясында қолданылуда.
Жолаушылар көліктері
Бірнеше жолаушылар вагондары, барлығы екі төрт дөңгелекті шассиге орнатылған, сақталып қалды. Олар ағаш орындықтармен жабдықталған және әр басында платформа бар, оның бірі локомотившіге арналған – бұл теміржолда үздіксіз пойыз тежегіштері жоқ, ал тежеу локомотивтің тежегіштерімен немесе әрбір вагондағы тежегіштерді қолмен қолдану арқылы жүзеге асырылады. Қазір олар терезелердің үстіндегі және кузовтың төменгі бөлігіндегі ақ және ашық көк түсті жолақтармен әдемі безендірілген.
Жүк вагондары
Асмараға жақын жердегі қосым жолдарда тасталған жүк вагондары тоқтатылған, олар қайта жаңартылуда. 8 дөңгелекті (2x4 дөңгелекті шассилі) қораптық вагондар мен платформаларға басымдық берілуде, бірақ көптеген 4 дөңгелекті (екі осьті) вагондар әлі де сақтаулы.
Қоспалар мен тежегіштер
Локомотивтер мен вагондар бір орталық буфермен жабдықталған, оның астында ілгек және бұрандалы тізбек бар. Ұзын бойына әрекет ететін тежегіштер жоқ; оның орнына, қажет болған жағдайда тежеуді қолдану үшін әр вагонмен тежегіш жүреді. Дегенмен, цистерна вагонының суретінде қандай да бір ұзын бойына әрекет ететін тежегішке арналған шлангтар көрініп тұр.
Жүктілік өлшегіші
Эритрея темір жолының габариті кішкентай. Сондықтан, 2006 жылы және 2010 жылдың көктемінде екі сынақ жүрісі жасалды, онда ISO контейнерлері дәстүрлі ашық вагондармен жол бойындағы барлық туннельдер арқылы тасымалданды. 2010 жылдың желтоқсанында, Дания мемлекеттік темір жолы Asmara теміржол шеберханаларына сыйға берген жабдықтары бар Maersk Line компаниясының екі ISO контейнері жол бойында ешқандай қиындықсыз өтті. Контейнерлердің биіктігі 2 метр немесе 3 метр болғаны әлі анық емес.
Қосымша темір жол желілері
Эритрея темір жолы Асмара-Массава кабельдік жолымен және Массаваның оңтүстігіне қарай Мерса Фатма мен Колули арасындағы шағын тасымалдау темір жолымен толықтырылды.
Асмара-Массава канат жолы
Асмара-Масава канат жолы 1930 жылдары Италия тарапынан салынды және Масава портын Асмара қаласымен байланыстырды. Іске қосылған кезде бұл канат жолы әлемдегі ең ұзыны болды. Онда 13 дизельді станция және 1620 шағын тасымалдау вагоны болды. Италияны Екінші дүниежүзілік соғыста жеңгеннен кейін британдықтар 11 жылдық оккупациясы кезінде оны бұзды.
Мерса ФатмаКолулли темір жолы
Массава мен Ассаб арасында орналасқан 600 калибрлі калий тасымалдау темір жолы. 1905 жылы италиялықтар Мерса-Фатма портының ішінде және одан қазіргі Эфиопия шекарасына жақын, Данакил депрессиясындағы Коллулиге дейін, теңіз деңгейінен төмен орналасқан 600 гаузелдік желі салды. Осы темір жол салынғаннан кейін калий өндірісі шамамен басталып кетті. Бірінші дүниежүзілік соғыстан кейін негізінен Германиядан көп көлемде тасымалдау болғандықтан өндіріс тоқтатылды. 1920-1941 жылдар аралығында итальян үкіметі ірі көлемде өндірісті қайта жандандыруға сәтсіз әрекеттер жасады. 1925-1929 жылдар аралығында итальяндық компания 70% KCl орташа құрамындағы сильвиттің белгілі бір көлемін өндірді, ол темір жолмен Мерса Фатмаға тасымалданды. Компания Эритреядағы калийдің басты көзі болды, бірақ 1929 жылғы Ұлы депрессия салдарынан көптеген операцияларын тоқтатуға мәжбүр болды.