Кіріспе

Сантьяго-де-Керетаро (sanˈtjaɣo ðe keˈɾetaɾo; Otomi: Dähnini Maxei), көбінесе Керетаро деп аталады, Мексиканың орталық бөлігінде орналасқан Керетаро штатының астанасы және ең ірі қаласы. Ол Бахио макроаймағының бір бөлігі. Ол Мексика қаласының солтүстік-батысында, Сан-Мигель-де-Альендеден оңтүстік-шығыста және Сан-Луис-Потосиден оңтүстікте орналасқан. Сонымен қатар ол жетіге бөлінген Керетаро муниципалитетінің орталығы. 1996 жылы ЮНЕСКО Керетароның тарихи орталығын Әлемдік мұра ретінде жариялады. Қала – бұл күшті бизнес және экономикалық орталық, сондай-ақ әлеуметтік және экономикалық жаңғыруды жалғастырып жатқан белсенді қызмет көрсету орталығы. Бұл Мексиканың басқа аймақтарынан жоғары көші-қон деңгейіне әкелді. Керетаро 1990 жылдардың ортасынан бері өнеркәсіптік және экономикалық жағынан ерекше дамыды. Керетаро мегаполисі Монтеррейден кейін Мексиканың мегаполистері арасында жан басына шаққандағы ЖІӨ бойынша екінші орында тұр, көрсеткіші 20 000 АҚШ долларына жетеді. Қала елдегі ең жылдам өсіп келе жатқан қала, экономикасы АТ және деректер орталықтары, логистикалық қызметтер, ұшақтар жасау және күтімі, колл-орталықтар, автомобиль және машина жасау салалары, сондай-ақ химиялық және азық-түлік өнімдерін өндіруге негізделген. Керетаро аймағында жүзім шаруашылығы қарқынды дамып келеді және Испанияның танымал шарап өндірушісі Фрейксенеттің өкілдігі орналасқан. Керетаро штатындағы шарап өндірісі көлемі бойынша Мексикадағы екінші орында, алғашқы орында Баха Калифорния аймағы тұр. Аэрокосмикалық, электроника, автомобиль, химия, азық-түлік және қаржы салаларындағы ірі халықаралық корпорациялардың ұлттық кеңселері Керетарода орналасқан.

Этимология

Отоми тілінде бұл "Maxei" немесе "Ndamaxei" деп аталады, сәйкесінше доп ойыны және үлкен доп ойыны деген мағынаны білдіреді. Мендосино кодексінде қала Тлашко немесе Тласко деп аталған, бұл науатль тілінде доп ойыны деген сөз. Дегенмен, Керетаро "k'eri ireta rho" дегеннен шыққан, яғни "ұлы халықтың жері", әсіресе ацтектер дәуірінде мұнда шамамен 15 000 адам тұрған. Керетароның ацтектердің белгісі бар, себебі ол салық төлейтін провинция болған. 1655 жылы Испания королінен елтаңба алды. Колумбқа дейінгі терминологияда Керетаро сөзбе-сөз "көк саламандралар аралы" дегенді білдіреді. Бірақ басқа ғалымдар бұл "жылқылардың жері" немесе "ұлы тастардың жері" дегенді білдіруі мүмкін деп санайды.

Негізгі мекемеге дейінгі кезең

Бұл аймақ біздің заманымыздың 200 жылы шамасында мезоамерикалық тайпалардың солтүстікке қарай қоныс аударуымен мекенделген, ал археологиялық қазбалар Теотиуакан мәдениетінің ықпалын көрсетеді. Классикалық кезеңде бұл аймақта Толукилья және Лас-Ранас деп аталатын екі халық шоғырланған орталық болды. Қазір Эль-Серрито деп аталатын тау діни орталық болған, бірақ кейін себептері белгісіз тасталып кеткен. Испандықтардың айтуынша, олар көрген кресттің тастан жасалған көшірмесі осы төбеге орнатылды, кейіннен оған шіркеу мен монастырь салынды. Дегенмен, Керетаро қаласын құруға жасалған алғашқы әрекеттер жергілікті тұрғындар тарапынан тойтарылып, Боканегра оңтүстікке қарай ығыстырылып, Хуимилпан және Акамбаро қалалары құрылды. Боканегра Ксилотепеке билеушісі Конинмен келіссөздер жүргізе берді. Билеушінің ынтымақтастығына қол жеткізілді, осының арқасында ол испан-чичимек/отоми қақтығысын тоқтатуға үлес қосты және аймақтың испан губернаторы болып тағайындалды. Алайда, Керетароның ерте отарлық тарихының көп бөлігі қалған чичимектердің қарсылығы мен испан билігі арасындағы қақтығыстармен сипатталды, алғашқысы – энкомендалар құру мәселесі болды. Креолдердің жоғары топтары үшін әдеби үйірмелер, «тертулиялар» танымал болды, себебі олар саяси мәселелерді талқылауға салыстырмалы түрде қауіпсіз орын қызметін атқарды. Мұндай жиын Хосе Мария Санчестің үйінде «Асосиасьон де Апатистас» деген атпен тұрақты түрде өтіп тұрды, ол тәуелсіздікке қолдау көрсету және жақтастар табуға бағытталған ұйымға айналды. Ұйымға лиценсиадолар Лоренцо де ла Парра, Хуан Непомусено Миер-и-Альтамирано, Мануэль Рамирес де Арельяно, Марио Ласо де ла Вега, Хосе Мария Санчес, Фрай Хосе Лосано, Антонио Тельес, дон Эметерио и Эпигменио Гонсалес, Хосе Игнасио де Вильясенор Сервантес-и-Альдама, доктор Мануэль Марсиано Итурриага, Педро Антонио де Септиен Монтеро-и-Аустри, Луис Мендоса, Хуан Хосе Гарсия Ребольо, Франсиско Лохеро, Игнасио Гутьеррес, Мариано Идальго, Мариано Лосада, Хосе Мария Буэнростро, Мануэль Дельгадо, Франсиско Араухо, Фелипе Кория, Франсиско Лансагорта, Игнасио Вильясенор және Хосе Мария Сотело кірді. Ұйымға Игнасио Альенде, Хуан Алдама, Хосефа Ортис де Домингес, Мигель Домингес және Мигель Идальго-и-Костилья да уақыт-уақыт келді. Бұл ассоциация Мексиканың тәуелсіздігін жақтағандардың алғашқы ұйымдастырылуы үшін маңызды болды. Бұл конституция бүгінгі күнге дейін елдің заңы болып табылады.

Флора мен фауна

Көптеген аймақтарда органдар түтігі мен нопальдар сияқты әртүрлі кактустардың түрлерін, сондай-ақ юкканы көруге болады. Құрғақ климатқа бейімделген ағаштарға мескит, сары ағаш және кипарис жатады, олар көзілдер мен өзендер жанында өседі. Жануарлар әлемі көбінесе ұсақ сүтқоректілер, еліктер, жыртқыш құстар мен бауырымен жорғалаушылардан тұрады. Кейбір аймақтарда монарх бабочкаларын да көруге болады. Муниципалитеттегі табиғат қорғау аумақтары: Пена Колорадо, Тангано, Джоя Ла Баррета экологиялық паркі және Эль-Симатарио ұлттық паркі.

Экономика

Соңғы онжылдықта экономикалық өсім ерекше болды. Бүгінде Керетаро – АТЖЖ бойынша орта таптық қала, оның жан басына шаққандағы АТЖЖ 20 000 АҚШ долларына тең. Керетаро муниципалитеті Біріккен Ұлттар Ұйымының Адами Даму Индексінде Мексика бойынша 23-орынды иеленді. Керетаро 2006 жылы «América Economía» экономикалық журналының «Латын Америкасында бизнес жүргізуге ең жақсы қалалар» рейтингінде 13-орынға тұңғыш рет енді. 2007 жылғы рейтингте ол Мексикада бизнес жүргізу үшін екінші ең жақсы орын деп танылды. 2007 жылғы «Болашақтың қалалары» атты сауалнамасында «FDI» журналы Керетароны 500 000 мен екі миллион тұрғыны бар Солтүстік Америка қалалары арасында ең тиімді шығындарға ие үшінші қала деп бағалады. Ірі қалалардың жалпы тізімінде Керетаро 6-орынды иеленді. Әсіресе экономикалық қызметтердің (өндіріс және қызмет көрсету) деконцентрациясы және тұрғын үй рыногының қалыптасуы сияқты өзгерістер Керетаро сияқты қалалардың айтарлықтай өсуіне ықпал етеді. Керетародағы штаб-пәтерлері орналасқан ірі корпорациялардың қатарында Bombardier Aerospace (Мексикадағы ұшақтарды өндіруші зауыт), Kellogg's, Samsung Electronics, Daewoo және Colgate Palmolive бар. Сондай-ақ, Harman International Industries, General Electric, Michelin, Tetra Pak, Siemens Mexico, New Holland, Faurecia, ABC Group, Autoliv, TRW Automotive, Tremec, Valeo, Funai, Procter & Gamble, Nestlé, Pilgrim's Pride, Santander Bank-тің Латын Америкасы үшін колл-орталығы, Mabe Mexico, Irizar, Scania, Hitachi, Kostal, Aernnova, Dana, Dow Chemical, Bose, Alpha Hilex, Saint Gobain, Flex N Gate, ThyssenKrupp және TCS компаниялары да бар.

Сантьяго-де-Кверетаро фестивалі

Сантьяго-де-Керетаро фестивалі – қасиетті аптада қала ішінде сегіз күнге созылатын жылдық өнер және мәдениет шарасы. Оны Керетаро қаласы, CONACULTA және Керетаро штатының Туризм министрлігі демеушілік етеді. Әр жылдың өзіндік тақырыбы болады, 2009 жылы ол "Arte in Todos los Sentidos" ("Барлық сезімдегі өнер") деп аталды. Шаралар Қалалық мұражай, Герреро саябағы, Зенеа саябағы және Розалио Солано театры сияқты әртүрлі орындарда, сондай-ақ қала орталығындағы алаңдарда өтеді. Бұл фестиваль мексикалық және халықаралық туристерді қалаға тарту үшін қасиетті апта мерекесінде өткізіледі. Шара тарихи орталық көшелеріндегі шерумен басталады, ол Коррегидора көшесінен басталып, Конституентес, Анхела Перальта, Хуарес, Мадера және Герреро көшелері арқылы өтеді. Шеру мемлекеттік шенеуніктер шараны ашатын жерде аяқталады. 2020 жылғы мәліметтер бойынша, халық саны 1,594,212 адамды құрайды, бұл Мексикадағы 8-ші ірі және Америкадағы ең ірі метрополиялық аймақтардың арасында 128-ші орында. Керетаро метрополиялық аймағы 1990 жылдардың екінші жартысынан бері халық санының үлкен өсуін көрсетуде, бұл оны елдегі екінші ең жылдам дамитын аймаққа айналдырды, тек Канкуннан кейін ғана. Керетаро Мексикадағы ең бәсекеге қабілетті бес метрополияның біріне жатады. 2008 жылдың қаңтар айында Гуанахуато штатындағы Апасео-эль-Альто шекаралық муниципалитетінің үкіметі Сантьяго-де-Керетаро метрополиялық аймағының бір бөлігі болатын 120 000 тұрғыны бар жаңа қалалық аймақ құрылысын жариялады. Муниципалитет Штат Түрі Ауданы (км²) 2020 жылғы санақ 2010 жылғы санақ Өзгеріс Керетаро Керетаро Негізгі 682.7 Коррегидора Керетаро Негізгі 234.9 Эль Маркес Керетаро Негізгі 747.6 Уимильпан Керетаро Шеткі 388.1 Апасео-эль-Альто Гуанахуато Шеткі 373.9 Барлығы 2,427.3

Жолдар

Керетаро – Мексиканың торабы. Мексика қаласынан Коахуила штатындағы Пьедрас-Неграс қаласына дейінгі 57-ші федералды тас жолы Керетаро арқылы өтеді. 45-ші федералды тас жол Керетародан батысқа қарай Гуанахуатоға қарай сатылады. Қаладан өтетін 57-ші федералды тас жолдың бөлігі Бернардо Кинтана бульвары деп аталады, және бұл қаланың басты жолы, қала әкімдігі орналасқан оңтүстік жағынан басталып, қала орталығының солтүстік-батысындағы жаңа өнеркәсіптік аймақтарға дейін созылады. 45-ші федералды тас жол қаланың оңтүстігінен өтеді. Cinco de Febrero даңғылы солтүстік-оңтүстік бағытта осы екеуін қосады. Бұл үш жол қала орталығының айналасындағы сақина тәрізді жол құрайды. Мексика қаласын батыс Мексикамен байланыстыратын темір жол қаланың ішін екіге бөледі. Libramiento Sur Poniente – құрылысы жүріп жатқан жаңа айналма жол, оның бір бөлігі дайын. Аяқталғаннан кейін ол Бернардо Кинтананың оңтүстік-шығыс бөлігімен қосылып, қаланың оңтүстік-батыс және батыс бөліктерін айналып, солтүстік Санта-Роза-Жауреги қаласына жетеді. Қазіргі уақытта Бернардо Кинтананы солтүстік-батыс жағынан осы айналма жолға дейін ұзарту жұмыстары жүргізілуде. Сиерра-Горда миссияларын құрған миссионер Джуниперо Серраның есімімен аталатын тағы бір автокөлік жолы тағы бір айналма жолды құрайды. Ол солтүстік-шығыс Керетародан ескі әуежайдың айналасын айналып, солтүстік маңындағы Джурикильяға жетеді және оңтүстікке қарай Libramiento Sur Poniente-ге дейін түседі.

Қоғамдық көлік

Керетаро қаласының қоғамдық көлігі жеке меншік автобус компанияларынан тұрады, олар белгілі бір маршруттар бойынша жолаушыларды тасып, түсіреді. Олар қаланың барлық аудандарын қамтитын 123 ресми маршрут бойынша жүзеді. Қала ішінде дәстүрлі таксилер де бар. Сонымен қатар, қалада ірі қалааралық автобус терминалы да бар.

Ауа

Керетаро халықаралық әуежайы 2004 жылы жұмыс істей бастады, қаладағы ескі Инг. Фернандо Эспиноза Гутьеррес халықаралық әуежайын алмастырды. Бұл әуежай көлік және жеке ұшақтармен жолаушылар мен жүк тасымалын жүзеге асырады. Соңғы жылдары ол жолаушылар саны бойынша Мексикадағы ең қарқынды өсіп келе жатқан әуежайлардың біріне айналды. Ескі әуежайды халықаралық деңгейге жеткізу жоспарлары 1999 жылы зерттеулер нәтижесінде қаланды, мұнда мұндай қажеттілік анықталды. Инфрақұрылым құрылысы 2002 жылы басталды.

Қалалық әкімдік

Муниципалдық орталық ретінде Керетаро қаласы муниципалитеттегі 132 елді мекеннің басқару органы болып табылады, олар жеті бөлімшеге бөлінген. 2008 жылы National Geographic Traveler журналы Керетароны әлемнің үздік 15 тарихи орнының бірі деп тізімге енгізді.