Кіріспе

Британдық авиациялық инженер Сэр Сидней Кэмм, CBE, FRAeS (5 тамыз 1893 – 12 наурыз 1966) – ағылшын авиациялық инженері, 1920-ші жылдардағы екі қанатты ұшақтардан бастап реактивтік истребительдерге дейін көптеген Hawker ұшақтарының жобасына үлес қосып, оларды дамытуға атсалысқан. Оның ең танымал жасаған ұшақтарының бірі – Hawker Hurricane истребитель ұшағы.

Алғашқы жылдар

Сидней Камм Беркширдің Виндзор қаласындағы 10 Алма көшесінде Фредерик Каммның он екі баласының үлкені ретінде дүниеге келді. Камм отбасы Виндзор және Итон орталық теміржол станциясының жанында тұрды. Оның ағасы Фредерик Джеймс Камм техникалық жазушы болып, "Practical Wireless" журналын құрды. 1901 жылы ол Виндзордағы Бакалаврлер акрындағы Корольдік еркін мектепке баруға кірісті (Корольдік еркін мектеп Корольдік еркін орта мектепке айналды, ал орта мектеп Борн даңғылындағы Принцесса Маргарет Корольдік еркін мектебіне айналды). 1906 жылы оған Ғылыми-зерттеу стипендиясы тағайындалды. 1908 жылы Камм мектепті тастап, ағаш шеберлігіне оқушылыққа түсті. Камм авиацияға қызығушылық танытты. Камм және оның ағалары модельдік ұшақтар жасауды бастады, оларды Герберттің Итон Хай-стриттегі дүкеніне өткізді. Олар оларды жоғары бағаға сата алатынын білгеннен кейін, Итон колледжінің оқушыларына тікелей сатуды бастады, бұл сатулар Герберт пен мектеп басшылығының назарын аудармау үшін жасырын түрде жүзеге асырылды. Осы іс-әрекеттерінің нәтижесінде ол 1912 жылдың басында Виндзор модельдік ұшақ клубының негізін қалаушылардың бірі болды. Оның модельдік ұшақтар жасаудағы жетістіктері 1912 жылы ол және клубтағы басқалар жасаған, адамды тасымалдайтын планермен аяқталды.

Авиациялық мансап

Бірінші дүниежүзілік соғыс басталғанға дейін Камм Суррейдегі Вейбридж қаласында орналасқан, Бруклендс жарыс трассасындағы «Мартинсайд» ұшақ компаниясында шебер ағаш ұстасы болып жұмысқа орналасты. Оның қабілеті оны тез арада сурет салу бюросына көтерді, онда ол соғыс жылдарын өткізді. 1921 жылы компания таратылғаннан кейін Камм Джордж Хандсайдтың қызметіне тұрды, ол жеке ұшақ құрастыру компаниясын құрған еді, ол «Хандсайд Моноплан» ұшағын жасауға жауапты болды. 1923 жылдың қарашасында Камм Кингстон-на-Темзадағы Канбери Парк-роудта орналасқан «Хокер» ұшақ компаниясына (кейін «Хокер Сиддли») аға суретші ретінде қосылды. Оның алғашқы жобасы «Cygnet» болды, оның табысы 1925 жылы бас дизайнер болып тағайындалуына әкелді. 1925 жылы Фред Сигристпен бірлесіп, Камм дәнекерлеу конструкцияларына қарағанда арзан әрі қарапайым балама ретінде түйіскен құбырларды пайдаланатын металл конструкциясының бір түрін жасады. «Хокерде» жұмыс істеген кезінде ол 52 түрлі ұшақ түрін жасауға жауапты болды, олардың барлығы 26 000 данасы өндірілді. Оның алғашқы жобаларының ішінде «Томтит», «Хорнбилл», «Нимрод», «Харт» және «Фьюри» болды. 1930 жылдары Ұлыбритания Корольдік әуе күштерінің (RAF) ұшақтарының 84 пайызы Камм жасаған. Ол содан кейін Екінші дүниежүзілік соғыста RAF-тің негізгі ұшақтарына айналатын «Хокер Харрикейн», «Хокер Тайфун» және «Хокер Темпест» ұшақтарын жобалауға көшті. «Кэммнің бір ғана мақсаты болды – оның ұшақтары дұрыс болу керек, және оларды дұрыс жасау үшін барлығы олармен жұмыс істеуі керек еді. Егер олар олай жасамаса, қиын жағдай туар еді. Ол үшін жұмыс істеу өте қиын болды, бірақ сіз одан жақсы авиациялық инженер таба алмас едіңіз. [ ] Өзінің қызметкерлеріне қатысты, ол ақымақтарды шыдамайтын, кейде біздің көптегеніміз ақымақ болып көрінер едік. Бірдеңе жасағаныңыз үшін, идеялық немесе өндірістік тұрғыдан қиындыққа тап болмас едіңіз, бірақ ештеңе жасамаған немесе нақты шешім ұсынбағандардың жағдайы қиын болар еді». Камммен «Хокерде» жұмыс істеген инженерлердің арасында сэр Фредерик Пейдж (кейіннен «English Electric Lightning» ұшағын жобалаған), Лесли Апплтон (кейіннен озық «Fairey Delta 2» және Ұлыбританияның бірінші әуеден әуеге зымыраны «Fairey Fireflash» ұшақтарын жобалаған), Стюарт Дэвис (1936 жылы «Avro» компаниясына қосылып, кейіннен «Avro Vulcan» ұшағының бас дизайнері болған), Рой Чаплин («Хокерде» 1957 жылы бас дизайнер болған) және сэр Роберт Ликли (соғыс кезінде бас жобалау инженері, кейіннен «Fairey» компаниясында бас инженер болған) бар еді.

Құрғын

"Хуррикан" ұшағымен Сидней Камм екі қанатты ұшақтар технологиясынан заманауи бір қанатты жауынгер ұшақтарына көшті. Осының нәтижесінде жауынгер ұшақтары жылдамырақ, ал сол кездегі жетілдірілген қозғалтқыш технологиясының арқасында биікке көтеріліп, бұрынғыдан да қауіптірек болды. Hawker инженері Фрэнк Мердок 1936 жылы Аугсбургтегі MAN дизель зауытына барғаннан кейін, соғыс басталмас бұрын "Хурриканды" жеткілікті мөлшерде өндіріске енгізуге жауапты болды.

Тайфун

Тайфунның дизайны алғаш пайда болғанда және эскадрильялық қызметке енген кезде, ұшқыштар ауыр Napier Sabre қозғалтқышының қанат тамырына тым жақын орналасуынан жоғары жылдамдықтарда лифт дірілі мен тербелісін байқады. Ұшақтың жоғары жылдамдықпен ұшуын және сығылу әсерлерін басқару сол кездегі үлкен қиындықтардың бірі болды, бірақ Hawker компаниясындағы жүз адамнан тұратын шағын конструкторлық тобымен Камм бұл мәселелерді шешіп, Тайфунды осы жылдамдықтарда да тиімді жауынгерлік қаруға айналдырды. Оперативтік талаптар өзгерген сайын Тайфун көбінесе шабуылдаушы-истребитель ретінде қолданылды, осы рөлде оның төмен биіктіктегі өнімділігі, қару-жарақ тасымалдау мүмкіндігі және зақымды сіңіру қабілеті оны өте тиімді етті. Ол Фалез қалтасындағы шайқаста кеңінен қолданылды, онда жердегі нысандарға шабуыл жасайтын ұшақтар өте қиратушы болды. Германияның шығындары соншалықты ауыр болды, Францияның көп бөлігі осы операция аяқталғаннан кейін екі апта ішінде қайта басып алынды.

Дауыл

"Хокер Тайфун" ұшағынан алынған тәжірибе "Хокер Темпест" ұшағының құрылысына енгізілді. "Тайфун" пайдалануға берілгеннен кейін, Әуе министрлігі жаңа үлгіні сұрады. Камм "Тайфун" ұшағының дизайнын көбінесе сақтап, аэродинамикалық қанат пішінін өзгертуді ұсынды. Ол сондай-ақ жаңа және қуатты Napier Sabre және Bristol Centaurus қозғалтқыштарын күштік қондырғы ретінде қарастырды. Камм екі қозғалтқышты да пайдалануға шешім қабылдады: "Tempest Mk 5" Napier Sabre қозғалтқышымен, ал "Tempest Mk 2" Bristol Centaurus қозғалтқышымен жабдықталды. Ұшақтың бір қозғалтқыш түрінен екіншісіне ауыстыруға қажетті өзгерістер минималды болды, сондықтан осы ұшақтарды соғыстың соңғы күндерінде Үндістан мен Пәкістанға жеткізуге көп көмек қажет болмады.

Теңіз қаһары

Бұл Tempest-тің жақсартылған, жоғары өнімділігі бар нұсқасы болды, қанат ауданы кішірейтіліп, Centaurus қозғалтқышы және ұшқышқа көрініс жақсартылды. "Fury" деп аталған, тек қана Hawker Sea Fury авиатасымы қызметке енді, ол 1947 жылдан 1955 жылға дейін Корольдік теңіз күштерінде қызмет етті.

Соғыстан кейінгі

Екінші дүниежүзілік соғыстан кейін Камм көптеген реактивтік қозғалтқышты ұшақтардың жобаларын жасады, олар Суық соғыс кезеңінде маңызды ұшақтарға айналды.

Қасқыр

Соғыстан кейінгі Камманың еңбегінің ішінде Hawker Siddeley P.1127 / Kestrel FGA.1 ұшағының дизайнына қосқан үлесі ерекше. Harrier – Hawker Siddeley компаниясында жасалған, кейін British Aerospace компаниясына біріккен, қазір BAE Systems деп аталатын тік ұшып көтерілу және қону (VTOL) ұшағы. Harrier – соғыстан кейінгі Ұлыбританияда пайда болған революциялық ұшақтардың бірі болды, оның құрылысына көптеген маңызды технологияларды біріктіру қажет болды, мысалы, Bristol Siddeley (кейін Rolls Royce) Pegasus сияқты векторлік тарту күші бар қозғалтқыштар және реакциялық басқару жүйесі сияқты технологиялар. Камм осы және басқа да маңызды Harrier жүйелерін анықтауда маңызды рөл атқарды. 1953 жылы Камм осы және басқа да жетістіктері үшін, сондай-ақ британдық авиацияға қосқан үлесі үшін рыцарь атағымен марапатталды. P.1127 алғаш рет 1960 жылдың 21 қазанында ұшты. Осы ұшақ пен Hunter ұшағының дизайнында Камммен бірге профессор Джон Фозард жұмыс істеді, ол 1961 жылы Hawker дизайн бюросының басшысы болды және 1991 жылы Каммның өмірбаянын жазды.

Аңшы

Камм Харриер жасалғанға дейін Hawker компаниясы құрастырған көптеген ұшақтарда жұмыс істеді, оның ішінде Екінші дүниежүзілік соғыстан кейін ол жасаған ең маңызды ұшақ – Hawker Hunter болды.

Соңғы жылдар

Сидней Камм 1953 жылғы 2 маусымда Елизавета II патшайымның тәж кию рәсімінде рыцарь дәрежесіне ие болды. Камм 1954-1955 жылдары Корольдік әуежайлық қоғамның (RAeS) президенті болды. 1971 жылдан бері RAeS маусым айында екі жылда бір рет Сэр Сидней Камм атындағы лекцияны өткізеді, оны RAF Әуе қолбасшылығының қазіргі бас қолбасшысы оқиды. Камм 1965 жылы Hawker компаниясындағы бас дизайнер қызметінен зейнетке шықты, ал оның орнын Джон Фозард басты. Дегенмен, ол өмірінің соңына дейін Hawker Siddeley компаниясының директорлар кеңесінде қызмет етті. Өлер алдында Камм Мах 4 жылдамдығымен ұшатын ұшақтың жобасын жасауды жоспарлап отырды, ал ұшақ дизайнымен айналысуын 1912 жылы, алғашқы қозғалтқышты ұшудан тоғыз жыл өткен соң, адам тасымалдайтын планер құрастырудан бастаған. 1966 жылы Камм Гюггенхаймнің алтын медалімен марапатталды, бірақ ол қаза болғаннан кейін ғана табыс етілді.

Өлім

Камм 1966 жылдың 12 наурызында Ричмонд гольф клубында гольф ойнағанда 73 жасында дүниеден озды. Ол Суррей графтығындағы Лонг-Дитон зиратында жерленді.

Жеке өмір

Камм Суррейдегі Темза Диттон қаласында тұрды. 1915 жылы Хилда Старнсқа үйленді және 1922 жылы қызы дүниеге келді.

Құрметтеулер

Кингстон-апон-Темстағы "Камм Гарднс" жолы Сидней Каммның құрметіне аталған, ал оның есіміне Екінші дүниежүзілік соғыстағы ұшақ қозғалтқышының винттік бөлігінің ескерткіші орнатылған. 2012 жылы Каммның туған жері Виндзор қаласындағы Александра бағының жанында "Хокер Ураган" ұшағының толық көлемдегі көшірмесі орнатылды, ол оның балалық шағына жақын жерде салынды. 1984 жылы Камм Сан-Диего әуе және ғарыш мұражайының Халықаралық әуе және ғарыш даңқы залына енгізілді. Амброз Барбер жасаған қоладан құйылған бюст Кингстон кітапханасына қойылды (2014).