Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Американдық ғарышкер және Айды зерттеуші (1930–1991)
American astronaut and lunar explorer (1930–1991)
Джеймс Бенсон "Джим" Ирвин (17 наурыз 1930 – 8 тамыз 1991) – американдық ғарышкер, авиациялық инженер, сынақ ұшқышы және АҚШ Әуе күштерінің ұшқышы. Ол «Аполлон-15» ғарыш кемесіндегі Ай модулінің ұшқышы болды, бұл төртінші адамның Айға қонған миссиясы еді. Ол Айға қадам басқан сегізінші адам және қайтыс болған ең жас ғарышкер.
James Benson "Jim" Irwin (March 17, 1930 – August 8, 1991) was an American astronaut, aeronautical engineer, test pilot, and a United States Air Force pilot. He served as Lunar Module pilot for Apollo 15, the fourth human lunar landing. He was the 8th person to walk on the Moon and the first, and youngest, of those astronauts to die.
Ерте өмір және білім
Ирвин 1930 жылғы 17 наурызда Пенсильвания штатының Питтсбург қаласында шотланд, неміс (анасының жағынан) және ирланд тегінен туған. Оның ата-анасы – Джеймс Уильям Ирвин (1896–1979), АҚШ армиясының Бірінші дүниежүзілік соғысының қатысушысы, және Эльза Матильда Ирвин (1899–1993), неміс тегінен. Ирвиннің әкесінің ата-бабалары 1859 жыл шамасында Ирландияның Тайрон графтығындағы (қазіргі Солтүстік Ирландия) Померойдағы Альтмор приходынан АҚШ-қа көшіп келген. Шамамен 12 жасында ол анасына Айға баруға ниеттенгенін айтты, соның ішінде ол бұл іске бірінші болып бара жатқанын жеткізді (бірақ ол сегізінші болып шықты). 1947 жылы Юта штатының Солт-Лейк-Сити қаласындағы Шығыс орта мектебін бітірді. 1951 жылы АҚШ Әскери-теңіз академиясынан теңіз ғылымдары бойынша бакалавр, ал 1957 жылы Мичиган университетінен авиациялық инженерия және құралдар инженериясы бойынша магистр дәрежесін алды. Ол Хондо әуе базасында алғашқы ұшу жаттығуларын, ал Техас штатындағы Риз әуе базасында одан әрі жаттығулар өтті. 1961 жылы Әуе күштерінің эксперименталды ұшу сынақ пилоттары мектебін (60C сыныбы) және 1963 жылы Ғарыш зерттеу пилоттары мектебін (IV сыныбы) бітірді. НАСА-ға қосылмас бұрын ол Әуе қорғаныс бас штабындағы Алдыңғы қажеттіліктер бөлімінің бастығы болды. АҚШ Әуе күштерінде қызмет еткен кезінде ол Әуе күшінің еңбегі үшін медалін және екі Әуе күшінің мақтау медалін алды. Сонымен қатар, ол 4750-ші оқу тобында болған кезде Әуе күшінің үздік бөлімі сыйлығын алды. 1961 жылы Ирвин оқытып жатқан оқушы пилоты оқу миссиясы кезінде ұшақты құлатты. Екеуі де аман қалды, бірақ Ирвин бірнеше күрделі сүйек сынықтарын алды, есінен танып, аяғынан айырылуға жақын болды. АҚШ Әуе күштерінің травматолог-хирургі Джон Форрест Ирвиннің аяғын ампутациялаудан сақтап қалды. Әскери қызметінің барысында ол 7015 сағаттан астам ұшу уақытын жинады, оның 5300 сағаты реактивтік ұшақтарда болды.
Irwin was born March 17, 1930, in Pittsburgh, Pennsylvania, of Scottish, German (maternal side) and Irish descent, to parents James William Irwin (1896–1979), a U. S. Army World War I veteran, and Elsa Mathilda Irwin (; 1899–1993) who had German ancestry. Irwin's paternal grandparents emigrated to the U. S. from Altmore Parish at Pomeroy in County Tyrone, Ireland (now Northern Ireland) around 1859. At about the age of 12, he informed his mother about his desire to go to the Moon, letting her know that he might be the first person to do so (he ended up being the eighth). He graduated from East High School in Salt Lake City, Utah in 1947. He received a Bachelor of Science degree in naval science from the United States Naval Academy in 1951, and Master of Science degrees in aeronautical engineering and instrumentation engineering from the University of Michigan in 1957. He received initial flight training at Hondo Air Base and follow up training at Reese Air Force Base, Texas. He graduated from the Air Force Experimental Flight Test Pilot School (Class 60C) in 1961, and the Aerospace Research Pilot School in 1963 (Class IV). Prior to joining NASA, he was chief of the Advanced Requirements Branch at Headquarters Air Defense Command. During his time in the United States Air Force he received the Air Force Distinguished Service Medal and two Air Force Commendation Medals. He also received an Air Force Outstanding Unit Award while with the 4750th Training Wing. In 1961, a student pilot that Irwin was training crashed the plane they were flying on a training mission. They both survived, but Irwin suffered compound fractures, amnesia, and nearly lost a leg. John Forrest, a U. S. Air Force orthopedic surgeon, was instrumental in preventing the amputation of Irwin's leg. During his military service, he accumulated more than 7,015 hours flying time, of which 5,300 hours were in jet aircraft.
NASA мансабы
1966 жылы сәуір айында Ирвин НАСА таңдаған 19 ғарышкердің бірі болды. Ол Ай модулі пилоты Джон С. Буллмен бірге Хьюстон ғарыш ортасын симуляциялау зертханасындағы вакуум камерасында Аполлон Ай модулінің экологиялық сынағы LTA 8 үшін командир болып таңдалды. Содан кейін ол Аполлон 10 ғарышкерлерін қолдау тобының мүшесі болды, бұл Аполлонның толық құрамын Айға жеткізген алғашқы миссия және алғашқы адамдардың Айға қонуына жасалған дайындық. Осы тапсырмадан кейін Ирвин екінші Айға қону миссиясы – Аполлон 12 үшін ай модулі пилотының резервтік командирі болды. Ирвин мен Дэвид Скоттың миссиясы бұрынғы миссияларға қарағанда ғылымға басымдық берді, сондықтан олар J миссиясының талаптарына сай геологиялық оқып-үйренуден өтті. Астронавттардың физиологиялық көрсеткіштері Жерде бақыланып тұрды, ал ұшу хирургтары Ирвиннің жүрек соғысында кейбір бұзылыстарды байқады. Сол кездегі Адамды алып жүретін ғарыш кемелері орталығының (MSC) директорының орынбасары Крис Крафтқа Чарльз Берри былай деді: "Егер ол Жерде болса, бұл өте қиын жағдай. Мен оны ЖЖБ-ға (реанимация бөліміне) жүрек шабуылымен емдеуге жатқызар едім". Ұшу хирургтары суға қонғанға дейін оның ЭКГ-сын қадағалап отырды, бірақ жүрек соғысы қалыпқа келді.
Irwin was one of the 19 astronauts selected by NASA in April 1966. He was chosen as commander, with John S. Bull as lunar module pilot, for LTA 8, an environmental qualification test of the Apollo Lunar Module in a vacuum chamber at the Houston Space Environment Simulation Laboratory. He then served as a member of the astronaut support crew for Apollo 10, the first mission to carry the full Apollo stack to the Moon and the dry run for the first crewed Moon landing. Following that assignment, Irwin served as backup lunar module pilot for the second Moon landing mission, Apollo 12. Irwin and David Scott's mission was more science based than previous missions, which meant that they received intensive geological training to meet the demanding nature of the J Mission profile. The astronauts' physiological vital signs were being monitored back on Earth, and the flight surgeons noticed some irregularities in Irwin's heart rhythms. Charles Berry stated to Chris Kraft, deputy director of the Manned Spacecraft Center (MSC) at the time: "It's serious, [i]f he were on Earth. I'd have him in ICU being treated for a heart attack." The flight surgeons continued to monitor his EKG until splashdown, but his heart rhythm was normal.
НАСА-дан кейінгі мансап
Аполлон-15 ғарыш кемесі Жерге оралғаннан кейін, экипаж рұқсатсыз 398 естелік бірінші күндік конверттерді Айға алып кеткені анықталды, олардың жүздеген данасы неміс марка коллекционеріне сатылды. Сатудан түскен табыс Аполлон-15 экипажының балалары үшін сенім қорларын құруға бағытталған еді. NASA бұрынғы рейстерде осындай іс-әрекеттерге көз жұмған болатын, бірақ осы жолы басшылық астронавттарды сөккенімен, олар сатудан ешқандай қаржы алмады. Ирвин әкімдік сөккенге дейін Әуе күшінен зейнетке шығу және NASA-дан кету ниетін жариялаған еді. NASA, Бас прокурор және Конгресс жүргізген келесі тергеулер барысында астронавттар әлі де өздерінің иелігінде болған конверттерді тапсырды; олар 1983 жылы қайтарылды. Slate журналы бұл әрекет астронавттарды толық ақтағанын мәлімдеді. Ирвин NASA-дағы жылдары берілген христиан болмағанын өзі мойындады. 1972 жылы полковник шындығында зейнетке шыққаннан кейін Ирвин "Жоғары ұшу" қорын құрды. Ол ғарышқа сапар жасағаннан кейін Құдай оған бұрынғыдан да анық сезілгенін айтты. 1973 жылдан бастап Ирвин Түркиядағы Арарат тауына Нойдың сандығының қалдықтарын іздеу үшін бірнеше экспедиция ұйымдастырды. "Адамнан артық" атты кітабында Ирвин Жаратылыс туралы айтылған оқияның нақты, тарихи шындық екеніне сенім білдірді.
After the return of Apollo 15 to Earth, it was discovered that without authority the crew had taken 398 commemorative first day covers to the Moon of which a hundred were then sold to a German stamp dealer. The profits of the sale were intended to be used to establish trust funds for the children of Apollo 15's crew. NASA had turned a blind eye to similar activities on earlier flights, but on this occasion the administration reprimanded the astronauts, and they never received any funds from the sales. Irwin had announced his intent to retire from the Air Force and resign from NASA prior to the reprimand. During a subsequent investigations by NASA, the Attorney General, and Congress, the astronauts surrendered the covers still in their possession; they were returned in 1983. Slate magazine opined that the action effectively exonerated the astronauts. By his own admission, Irwin was not a committed Christian during his years at NASA. After his retirement as a colonel in 1972, Irwin founded the High Flight Foundation. He said that his experiences in space had made God more real to him than before. Beginning in 1973, Irwin led several expeditions to Mount Ararat, Turkey, in search of the remains of Noah's Ark. In More Than Earthlings, Irwin wrote expressing his view that the Genesis creation narrative was real, literal history.
Өлім
Ирвин үш рет ауыр жүрек талмасына ұшырады. Бірі Аполлон-15 ғарыш кемесінен екі жыл өтпей, 43 жасында гандбол ойнап жатқанда болды, оған жедел үш артерияны айналып өту операциясы жасалды. Екі айдан кейін ол Колорадода шаңғы тебу кезінде тағы бір жүрек талмасына ұшырады. 1986 жылдың 6 маусымында Ирвин жүгіріп бара жатып құлап, пульсі болмайтын күйде табылғаннан кейін үшінші жүрек талмасын бастан өткерді. NASA дәрігерлері осы оқиғалардың ғарыш саяхатымен байланысты екеніне күмәнданып, ұшу алдындағы тексерулерде оның қарқынды жаттығулар кезінде жүрек аритмиясына бейім екені анықталды. Ол әйелі Мэри Элленмен үш онжылдық бойы бірге өмір сүрді, олардың бес баласы бар. Аполлон-15 миссиясы кезінде Айға тасталып қалған рюкзактан Ирвин кесіп алған мата бөлігі 2001 жылы Кристис аукционында 310 500 долларға сатылды, Ирвиннің мүлігінен алынған материалдардың барлығы 500 000 долларға бағаланды.
Irwin suffered three major heart attacks. One occurred less than two years after Apollo 15, when Irwin was 43, while he was playing handball; he underwent an emergency triple bypass operation. Two months later he suffered a subsequent heart attack while skiing in Colorado. Irwin suffered another heart attack on June 6, 1986, when he collapsed during a run and was found pulseless on a curb. Doctors from NASA doubted the incidents were related to space travel, and noted that pre flight testing indicated him having a tendency for cardiac arrhythmias during strenuous exercise. He and his wife, Mary Ellen, to whom he was married for three decades, had five children. A patch cut by Irwin from a backpack abandoned on the Moon during the Apollo 15 mission was auctioned at Christie's in 2001 for $310,500 in a consignment of material from Irwin's estate that garnered "a combined $500,000".
Ұйымдар
Ирвин Әуе күштері қауымдастығының және Эксперименталды сынақ ұшқыштары қоғамының мүшесі болды. Ол Базз Олдрин мен Эдгар Митчеллден кейін Айға аяқ басқан үшінші масон болды. Ирвин Civitan International ұйымының мүшесі болды, бұл ұйым қоғамдық қызмет, ғылыми зерттеулерді және интеллектуалдық және дамуында кемшіліктері бар адамдарға көмек көрсетуді қолдайтын коммерциялық емес ұйым.
Irwin was a member of the Air Force Association and the Society of Experimental Test Pilots. He was the third Freemason to set foot on the Moon, after Buzz Aldrin and Edgar Mitchell. Irwin was a member of Civitan International, a nonprofit organization promoting community service, scientific research, and service to people with intellectual and developmental disabilities.
Марапаттар мен құрметтер
Командир-ұшқыш, ғарышкер қанаттары және қайтыс болғаннан кейін 1997 жылғы 4 қазанда АҚШ ғарышкерлер даңқ залына енгізілді. 1973 жылы Ирвин Луизиана штатының Миден қаласына сапар шегіп, Бірінші баптист шіркеуінде жиналған қауымға сөз сөйлеген кезде, қала әкімі Том Колтен "Джеймс Ирвин күні" деп жариялап, оны "Миденнің құрметті азаматы" деп атады.
Command Pilot Astronaut Wings and posthumously into the U. S. Astronaut Hall of Fame, on October 4, 1997. In 1973, When Irwin visited the city of Minden, Louisiana, to address a gathering at the First Baptist Church, Mayor Tom Colten declared "James Irwin Day" and made Irwin an "honorary citizen of Minden."
Медиада
1998 жылы HBO телеарнасының "Жерден Айға" атты мини-сериалында Ирвин рөлін Гарет Уильямс сомдады.
In the 1998 HBO miniseries From the Earth to the Moon Irwin was played by Gareth Williams.