Кіріспе
Базилан қаласы, Филиппин. Исабела, ресми түрде Исабела қаласы (Chavacano: Ciudad de Isabela; Tausūg: Dāira sin Isabela; Yakan: Siudad Isabelahin; ), 4-ші санаттағы құрамдас қала (жеке) және Филиппиннің Базилан провинциясының де-факто астанасы. 2020 жылғы халық санауы бойынша, қаланың халқы 130 379 адамды құрайды. Лусондағы Исабела провинциясынан ажырату үшін қала көбінесе Исабела де Базилан деп аталады. Әкімшілік тұрғысынан Базилан аралдық провинциясы Мұсылман Минданаосының Бангсаморо автономиялық аймағының (BARMM) құрамына кірсе де, провинция құрылғаннан бері оның астанасы болған Исабела, бұл аймаққа кірмейді, орнына Замбоанга түбегінің құрамына қосылған. Қала әлі де Базилан провинциялық үкіметімен реттеледі және провинциялық қызметтерді Базилан көрсетеді, ал аймақтық қызметтерді Замбоанга түбегінің аймақтық үкіметі ұсынады. Филиппин статистикалық басқармасы Исабеланы Базиланнан статистикалық тәуелсіз деп санайды. Бұл провинциялық үкіметті астананы Ламитанға көшіруге мәжбүр етті. Мемлекеттік деңгейде әскерилер 1970-ші жылдардағы моро сепаратистік соғыстарынан туындаған және соңғы кезде Әл-Қаида қолдаған ислам фундаменталистерінің Филиппин қарулы күштерімен он жылдан астам уақыт бойы қарулы қақтығыс тудырған Исабела мен Базиланның тұрақсыз тарихында маңызды рөл атқарды. Күнделікті өмірге үлкен әсер ететін Рим-католик шіркеуі, сондай-ақ мұсылман муфтилері мен имамдары – діни ғалымдар мен көшбасшылар, өз топтарына моральдық үстемдік құрайды. Сауда және коммерция әлі де негізінен Шығыс Азиялықтардың (Хоккиен қытайларының) қолында, оған Тайвань мен Кореядан келген жаңа иммигранттардың көбеюі көмектеседі.
Isabela, officially the City of Isabela (Chavacano: Ciudad de Isabela; Tausūg: Dāira sin Isabela; Yakan: Siudad Isabelahin; ), is a 4th class component city (separate) and de facto capital of the province of Basilan, Philippines. According to the 2020 census, it has a population of 130,379 people. It is also colloquially known as Isabela de Basilan to differentiate the city's name from the province of Isabela in Luzon. While administratively the island province of Basilan is part of the Bangsamoro Autonomous Region in Muslim Mindanao (BARMM), Isabela, which previously served as its capital since the province's creation, itself is not part of this region, being placed instead under the Zamboanga Peninsula region. While the city is still regulated by the Basilan provincial government and provincial services are provided by Basilan, regional services are provided by the Zamboanga Peninsula regional government. The Philippine Statistics Authority lists Isabela as statistically independent from Basilan. This prompted the provincial government to transfer the capital to Lamitan. Institutionally, the military has played a major part in Isabela's and Basilan's volatile history, due to the ongoing conflicts borne out of the Moro Secessionist wars of the 1970s, and more recently, by Al Qaeda backed Islamic fundamentalist groups fomenting a running gun battle with the Philippines' armed forces for more than a decade. Also exerting great influence in everyday life is the Roman Catholic Church and the Islamic mufti and imams, religious scholars and leaders who exercise a moral ascendancy over their respective groups. Trading and commerce are still predominantly in the hands of the East Asian (Hokkien Chinese), aided more so by a recent influx of immigrants from Taiwan and by Koreans as well.
Тарих
Исабеланың тарихы кездейсоқ түрде Базилан аралы мен Сулу архипелагының тарихымен өріліп жатыр, алайда мәдени жағынан Исабела көршілес Замбоанга қаласының бір бөлігі есебінде қарастырылады.
Испандықтарға дейінгі тарих
Базиланның ең алғашқы қоныстанушылары – шығыс Индонезия аралдарынан шыққан Оранг-Дампуандар деп саналады, олар жергілікті Якан тайпасының ата-бабалары. Олар Orang Dyaks немесе Tagihamas деп те аталады. Якан тайпасы, батыл және ішкі аймақтарда қоныстанған халық, Сулу архипелагында Сама және Баджау тайпаларымен бірге Суматра мен Борнеодан келген малай Таусугтар аймақты бақылауға алғанға дейін, яғни б.з.д. 300-200 жылдар аралығында өмір сүрген. Тарихшылар Якан тайпасының испандықтар кезеңіне дейінгі тарихы туралы аз ғана мәліметке ие, себебі олар басқа этностармен байланыс орнату мүмкіндігіне ие болған емес. Базиланның Борнеоға жақын орналасқандығы Якан тайпасының Дайактардан шыққан деген теорияны тудырды. Базиланның тарихы Сулу архипелагының тарихымен байланысты екенін айтуға болады, бірақ Базиланның алғашқы тұрғындары Индонезиядан келді деген пікір дұрыс емес.
Кумалонгтың Якан Караджаны
Қытай императорлық соттарының кең мұрағаттарынан алынған Испанияға дейінгі Филиппин жазбаларында Маи (Филиппин архипелагының қытайша атауы) оңтүстік аралдарының бірінде орналасқан Кумаларонг патшалығы туралы мәлімет бар. Оның патшасы 13-шы және 14-шы ғасырларда осы жерге жиі келетін қытай саудагерлері арқылы Қытайдың Юнле императорына тұрақты салық төлеген. Жергілікті тарихшылар бұл ұзақ уақыттан бері жоғалған патшалықты қазіргі Кумаларонгқа (қазір Барангай) жатқызады. Нақтырақ айтқанда, Мин әулетінің жинақталған заңдарына сәйкес, Қытайдың Шандоң провинциясының Дезхоу қаласының мұрағаттарынан (1673, 1788 және 1935 жылдары архивтелген және зерттелген) алынған мәліметтер: Падука Батара (Қытай императоры Юнлеге келген және 1417 жылдың 23 қазанында қайтыс болған Таусуг билеушісі) қайтыс болғаннан кейін 3 ай өткен соң, Жоғарғы сот мандарині Чжан Цзяньге Тагуима (Базилан аралы) солтүстік-батыс жағалауында орналасқан Сулу сұлтанатының вассалдық мемлекеті Кумаларонгқа (қытай мәтіндерінде "Кумалаланг" деп аталады) баруға бұйрық берілді. Чжан Цзянь Лакан Ипентунмен (қолжазбада "Канлай Ипентун" деп көрсетілген), Якан ханзадасы болған деп есептеледі, ол Патшалықты Сулу сұлтанының вассалы ретінде басқарды. Мандарин шенеунігі Қытайға қайтып оралғанға дейін Кумаларонгта екі жыл болды. Оған Лакан Ипентун және бірнеше жүз адамнан тұратын серіктер еріп жүрді, олардың ішінде оның жақын туыстары, кіші басшылар (датулар) және қызметшілер болды. Соңында, 1420 жылдың 16 қарашасында олар Қытай императорымен кездесті, онда ол өзін Аждаһа тағына адал монарх және вассал деп жариялауын ресми түрде сұрады. 1420 жылдың 28 желтоқсанында Лакан Ипентун Қытай императорына хат жазып, оның өтінішіне жауап беруге кеткен уақытқа шағымданды. Қытай императоры өтінішті қабылдап, Лакан Ипентунга ван ("патша") атағын берді. Өтініші орындалғаннан кейін Лакан Ипентун бүкіл серігімен бірге үйіне қайтты. Алайда, 1421 жылдың 27 мамырында, қыстың суық климатына бейімдесе алмаған және жасы ұлғайғандықтан Лакан Ипентун Қытайдың Фуцзянь провинциясында қайтыс болды, олар үйге қайтатын қытай джонкаларына отыруға дайын тұрғанда. Оның жаназасын ғибадатханалардың басқарушысы Ян Шан бақылады, сондай-ақ Қытай императоры оның "қажырлылығы мен тыныштығы" қасиеттерін мақтап, аза тұту сөзді жіберді. Оның ұлы Лапи әділ берілген ван атағының заңды мұрагері деп жарияланды. Лапи әкесінің ең сенімді шенеунігі Батикисанды Қытай императорының алдына барып, 1424 жылдың 3 қарашасында алтын тақтада "мемориал" ұсынуға жіберді. Бұл топ жаңадан жарияланған патшасымен бірге ақырында Кумаларонгқа оралды және сол кезеңнің тарихи жазбаларынан тез жоғалып кетті. (Ескерту: Кумаларонг 1973 жылы Исабела қаласының солтүстік-батыс жағалауында орналасқан Барангай ретінде қайта жаңғыртылды).
Колонизация және иезуиттердің "редукция"
Базиланның діни насихаттауы шын мәнінде Франсиско Ладо атты иезуиттің туған жергілікті Якан халқы Пасанген деп атаған аймақта алғашқы католик миссиясын құрған кезде басталды. "Пасанген" – Якан тілінде "қауым", "қала" немесе "адамдар барып қалатын немесе тұратын жер" деген мағына береді. Дегенмен, испандықтар келген кезде бұл жағалау аймағында негізінен Таусуг және Самал қоныс аударған адамдары тұрған, сондықтан жергілікті тұрғындар оны "пагапасалан" немесе "қоныс аудару аймағы" деп атаған. Замбоангадан келген иезуит миссионерлері Сұлтан Кудараттың Ламитаннан алынған базасымен бірге сол жылы келді және аралдың солтүстік-батыс жағалауындағы Пасангенге орналасты. Олар Агуада өзенінің сағасына жақын жерде алғашқы ағаштан жасалған миссия мен қоршау қабырғасын салып, аралды иезуит орденінің негізін қалаушы Лойолалық Игнатийге арнады. Католик миссионерлері испан сарбаздарымен бірге жергілікті халыққа үйленіп, Базиланға қоныс аударды. Осылайша, 1654 жылға қарай аралда шамамен 1000 католик отбасы өмір сүрді. Осы алғашқы отбасылардың ішіндегі ең ірісі – Лазаро тайпасы, оның кіші тармақтары Сааведра, Генералао, Сисон, Пардо, Барриос және Геварра отбасылары, өсіп келе жатқан қоныстың бір бөлігін құрайтын көптеген жерлерді иеленді. Осылайша, католицизм оралмандардың ынтасымен аралға баяу тарала бастады. Испания патшасының қазынасын байыту үшін дәмдеуіштер мен алтын болмағандықтан, тек жергілікті салықтардан басқа, иезуиттер испан үкіметінің бағытын өзгертіп, дінді осы жердегі кеңею мен жаулап алудың мақсатына айналдырды. Маниланы қиратуы мүмкін қытайлық жаубасар Коксинганың басып алуын күтіп, испан билігі Интрамуростағы күштерін күшейту үшін елдің оңтүстігіндегі барлық бекеттерді алып тастады, 1663 жылы Замбоанга мен Изабелланы тікелей испан әкімшілігінен уақытша босатты. Губернатор Сабиниано Манрике де Лара 1662 жылғы 6 мамырда Замбоангадағы бекіністен және басқа испан колонияларынан, соның ішінде Молукка аралдарындағы Тернатеден әскери эвакуация туралы жарлыққа қол қойды. Испан гарнизондары бірнеше діни қызметкерлермен және олардың таңдаған жергілікті адамдарымен бірге Манила Интрамуросын қытайлық Koxinga жаулап алу қаупінен қорғау үшін Кавиттегі фортқа оралды, бірақ бұл ешқашан болған жоқ. 1663 жылы соңғы қалған испан әскерлері Замбоанга бекінісін тастап кетті. Тағдырдың құзырымен, Zamboangueño (Замбоанганы мекендеген Лусон мен Висаядан келген мәжбүрлі қоныс аударушылар) және Пасанген, оның ішінде иезуиттер, тағы 56 жыл (1662–1718) оқшауланған өмір сүру мен көбеюді таңғажайып түрде бастан кешірді. Zamboangueño халқы, соның ішінде өздерінің мыңдаған айналған халқынан және жаңадан табылған діни бекінісінен (бүкіл Филиппин аралдарындағы католиктердің ең оңтүстік бекінісі ретінде бағаланған) ешқашан бас тартпауға ант берген иезуит діни қызметкерлерінің көптеген өкілдері осы уақытқа дейін Замбоанга мен Пасангеннің шегінде және оның тұрғындарымен бірге өмір сүрді. Замбоангада қалған иезуиттер, жаугершілікпен діни кеңеюге ұмтылған Иса қоғамының мүшелері, 1666 жылы, соңғы испандық сарбаздары қабырғалы бекетті 1663 жылы тастап кеткеннен кейін үш жыл өткен соң, зақымдалған бекіністі қайта құрғандары үшін тарихи түрде есептелді. Испания корольдік билігі болмаған кезде иезуиттер Замбоанга мен Базиландағы 3 онжылдықтардағы Президиоларында және олардың айналасында "редукциялар" (испанша Reducciones, португалша Reduções) деп аталатын католиктік қала мемлекетін құрды. Бұл идеалдық теократиялық үлгіге сәйкес құрылған қоғамдар еді. Сол сияқты иезуиттер Оңтүстік Америкада, әсіресе қазіргі Бразилия мен Парагвайда да осындай қауымдарды құрды. 1718 жылы испан патшалығы қайта оралды. Бұл аймақты мекендеген жергілікті патшалықтармен табысты сауда келісімдерін қайта құрғаннан кейін жақын маңдағы Замбоанга экономикасының жандануын бастан кешірді. Замбоангадағы Испанияның сауда бекеті байлап, сол кездегі Моро теңізшілері үшін одан да көп іздестірілген сыйлыққа айналды, сондықтан айналадағы аралдар басқа шетелдік державалардың назарын тарта бастады, ал осы армандалған аралдардың ішіндегі бастысы Базилан болды. Моро тумалары мен лумад одақтастарымен жауыздықтар 18 ғасырда қайта жанданды. Бұл 1718 жылы Гов. Генерал Хуан Антонио де ла Торре Бустаманте Багумбайан, Замбоангадағы Сан-Хоседегі Реал Фуэрсаны қайта құруға кірісті. 1719 жылы аяқталған бекіністі Real Fuerza del Pilar de Zaragosa деп атады (Форт Пилар – оның бүгінгі танымал атауы). Қайта құрылған бекініс 1719 жылғы 16 сәуірде Дон Фернандо Бустильос Бустаманте Руэда, Замбоанганың аға бас шешені салтанатты түрде ашылды. Үш жылдан кейін, 1722 жылы, осы бекіністі салудың басты себебі болған испандықтар Жолоға қарсы тағы бір жорыққа шықты. Андрес Гарсия басшылық еткен жорық күйрегенмен аяқталды. Содан кейін, Бадар уд Дин, Сулу сұлтаны, Манила мен Қытаймен коммерциялық байланыстарды дамытуға қызығушылық танытып, испандықтарға бейбітшілік туралы ұсыныс жасады. Олар 1726 жылы келген келісімге сәйкес, испандықтар мен Сулу өзара еркін сауда жасауға рұқсат етілді және Базилан аралы Испанияға берілді. Дегенмен, Висая аралдарына жасалған бірнеше шабуылдарда, испандықтар Замбоанга үшін адам күші мен ресурстар алған жерлерде, сұлтанның ашулы поддандылары келісімді бұзып, 1730 жылға қарай кең ауқымды жауыздықтарды жаңартты. 1731 жылы генерал Игнасио Ириберри 1000 адамдық күшпен Жолоға барып, ұзақ қоршаудан кейін оны басып алды. Бірақ испандықтар бірнеше күннен кейін кетіп қалды. Замбоангадағы және көршілес аймақтардағы испандықтардың беделін нығайту үшін 1832 жылы үш компаниялық Висаялық еріктілер ұйымдастырылды. Осы жергілікті тұрғындар испандық әскермен бірге қаланы және провинцияны Моролардың сирек шабуылдарынан қорғады. Дегенмен, Лусоннан босатылған тұтқындармен араласқан осы Висаялық тұрғындар форттың қабырғасының сыртында тұрып, Моро жауынгерлерінің шабуылдарының күшіне толыққанды ұшырады. Испандықтар Сулу сұлтанының армиясын "моролар" деп атады, испан тілінде "маврлар" деген мағына береді, ал "мавр" сөзі Солтүстік Африкадағы Испанияға жақын орналасқан Мароккодан шыққан, 800 жыл бойы Аль-Андалус Испаниясын жаулап, басқарған мұсылмандарға қатысты қолданылды. Замбоанга түбегінің жартысы Синдаганға дейінгі солтүстік және Базилан аралына дейінгі оңтүстікке дейінгі аумақты қамтитын Замбоанга округіне (ауданы) айналдырылды, ал түбектің солтүстік жартысы Мисамис округіне қарасты. 1837 жылы үкімет әскери үкіметке өзгертілді. Замбоанга испандық билік кезеңінің барлық уақытында Минданаоның астанасы болды, тек 1872 мен 1875 жылдар арасындағы кезеңнен басқа, ол кезде үкімет Кутавато/Котабатода орналасқан еді.
Иезуиттерді шығару
Осы арада иезуиттер 1768 жылы Португалиядан, Франциядан, Екі Сицилиядан, Пармадан және Испания империясынан қуылды. Иезуиттік миссиялар Еуропада, әсіресе Испания мен Португалияда, патшалық үкіметтердің отарлаушылық ісіне кедері келтіріп отырғандай көрінді. Иезуиттер көбінесе жергілікті халық пен құлдық арасындағы жалғыз қорған болды. Испан және португал отарлаушыларының кейбіреулері, иезуиттер негізінен католик дініне өткізіп, жергілікті халықты қорғағандықтан, оларды құл етуді қалағандықтан, Иса қоғамы ақырында басып тасталды. Сан-Хосе реколеттері (реколеттер) бұрын иезуиттерге берілген аумақтарды иеленді. 1755 жылы капитан Симеон Вальдес және Педро Гастамбиде бастаған 1900 сарбаздық контингент, Сұлтан Муиз-уд-Диннің шабуылына кек қайтару үшін Жолоға жіберілді. Бірақ олар қайтадан жеңіліске ұшырады. 1775 жылы Мороның Замбоангаға шабуыл жасауынан кейін, капитан Варгас Жолоға қарсы жазалау экспедициясын жетектеді, бірақ ол да қайтарылды. Дегенмен, осы қысқа мерзім ішінде католик миссионерлері өздерінің белсенді дін таратуын жалғастырып, Субанен, Самал, Якан және Таусуг тайпаларын католик дініне ауыстырды, бұл негізінен Себу мен Панайдан келген Висайя халқының санының өсуіне үлкен үлес қосты.
Француз блокадасы
1840 жылдары испандықтардан өзге отаршылдық мүдделер батыс Минданаоға, әсіресе Сулу сұлтанатының билігіндегі аумақтарға шоғырланды. Британдықтар, француздықтар, немістер және американдықтардың бәрі осы бай аралдарға қызығушылық танытты. 1843 жылы француз сыртқы істер министрі Франсуа Гизо адмирал Сесиль мен капитан Шарнер басқаруымен Вьетнамға флот жіберді, бұл Вьетнамдағы француз интервенциясын бастады. Бұл қадам 1842 жылы Қытайдағы британдықтардың жетістіктеріне жауап ретінде жасалды, және Франция оңтүстіктен Қытайға қол жеткізу арқылы осы жетістіктерге тепе-теңдік келтіруді үміттенеді. Дегенмен, нақты себеп Қытайдағы британдық күш-жігерді қолдау және Вьетнамдағы француз миссионерлерінің қуғын-сүргініне қарсы тұру болды. Флот, дипломат Лагреньмен бірге, Гонконг сияқты база құру үшін Базилан аралын жаулауға тырысты, бірақ аралдың Филиппиннің бір бөлігі екенін мәлімдеген Испанияның қатты қарсылығынан кейін жобалар тоқтатылды. 1844 жылы француз адмиралы Сесиль Базиланды блокадалаған кезде, испан губернаторы Базиланның Испанияның егемендігін бір жыл бұрын, 1844 жылдың ақпан айында мойындағанын мәлімдеді. Француздар Базилан дәттерінен 1845 жылдың 13 қаңтарында «Архимед» пароходында «Базиланның Испанияға қатысты толық тәуелсіздігін» растайтын құжатқа қол қойдырды. 1845 жылдың 20 ақпанында Франция Сулу сұлтанын 100 000 пиастр немесе 500 000 француз франкінің орнына Базилан аралын Францияға ресми түрде беруге мәжбүр етті. Француз адмиралы испандықтардың наразылығын мүлдем елемеді. Алайда, Испанияға адал қалған Пасанген халқы бір жыл бойы француздықтарға қарсы күресті, нәтижесінде француз королі Луи Филипп, сондай-ақ Бурбон әулетінен шыққан, Базиланды қабылдамауға мәжбүр болды. Францияның Базиланға деген талаптары Сулу сұлтанының ресми түрде аралды беруіне, сондай-ақ Базилан дәттерінің жазбаша келісіміне негізделген. Бұл талаптар Франция тарапынан ақырында кері тартылып, 1845 жылдың 5 тамызындағы жарлықпен ресми бекітілді, аралдың толық егемендігі Испанияға қайтарылды. Сол жылы АҚШ-тың зерттеу миссиясы Сулу архипелагының әлеуетін зерттеді, бірақ АҚШ-тың араласуы 1899 жылға дейін басталмады.
Корольдік Езабел Сегнда фортесі
Екі ғасыр бойы үнемі және қажымас шабуылдар мен қарсы шабуылдар жүргізілгеннен кейін, испан империясының Сулу архипелагындағы тағдыры 1848 жылы күрт өзгерді, негізінен үш шешуші оқиғаға байланысты: испандықтардың бумен жұмыс істейтін теңіз күшінің Сулудың қанатты және желкенді кемелеріне басымдығы; Тунгилде Сулудың Балаңги одақтастарының жеңіліске ұшырауы; және Базилан аралында Изабелла Сегунда бекінісінің (Фуэрте Изабелла Сегунда) салынуы. Осы үш маңызды оқиға 1848 жылдан бастап, американдықтардың басып алуы қарсаңында Сулу билігінің әлсіреуіне және толығымен құлауына әкелді. Сулудың қанды Таусуг шабуылдарының күшеюін және Ламитанның Якан мемлекетінің артуын тежеу үшін, сондай-ақ Базиланды отарлауға тырысатын басқа еуропалық державалардың (1747 жылғы голландтар мен 1844 жылғы француздар) әрекеттерін болдырмау үшін, Замбоанга қаласындағы испан басқаруы Базилан аралында испан бекіністерін салу үшін экспедициялық күш жіберді. 1845 жылы Замбоанганың теңіз басшысы Дон Рамон Лобо, Замбоанга округінің әкімі Дон Каетано Суарес де Фигероамен бірге Пасангеннің жағалаудағы елді мекеніне барды. Бастапқыда елді мекеннің ең биік нүктесінде, жағалаудан 800 метр қашықтықтағы тар бұғазға қарап тұрған ағаш бекіністер салынды. 200 жыл бұрын салынған иезуит миссиясы бекініс пен жағалаудың арасында орналасқан. Бекініс қорғануға оңай екенін дәлелдеді, өйткені жақын маңдағы Маламави аралы теңізден тікелей шабуылдарды болдырмады. Сол жылы губернатор Нарсисо Клаверия 1844 жылы инженер Эмилио Бернальдестің жоспарына сәйкес тас бекініс салуды бұйырды. Құрылыс төрт жылға созылды. 1848 жылы ағаш бекіністердің орнына тас бекініс салынды. Осы уақытта реколекттердің миссиясының айналасында үлкен христиандық елді мекендер гүлденді, иезуиттерді қуғаннан кейін, ол Санкт-Изабель де Португалияға (Португалияның Елизаветасы) қайта бағышталды. Осылайша салынған бекініс Испания мен Индия королевасы Изабелла II құрметіне аталды және Изабелла Сегунда бекінісі (Fuerte de la Reina Isabel Segunda) деп аталды. Әскери гарнизон бастапқыда Замбоангадағы Пилар бекінісінен (Fuerza de Nuestra Señora del Pilar de Zaragosa) тікелей басқарылды. Нието Агилар (1894) бекіністі «ұлы» деп сипаттады. Теңіз деңгейінен 20 метр биіктікте орналасқан бекініс Базилан және Маламави аралымен құралған шығанақтың екі кіреберісін бақылап тұрды. Бекіністің шығысында казармалар орналасқан. Бекініс тіктөртбұрышты периметрінің әр бұрышында төрт бастион болды. Ол құдықты қоршап, күзет корпусы, гарнизон қызметкерлері, президио, түрме, артиллерия корпусы және басқару үйі үшін төрт құрылыс болды. Бекіністе губернатордың және оның шенеуніктерiнiң резиденциясы орналасқан. Бұл сонымен қатар теңіз станциясы болды, онда теңіз күші шұғыл жөндеулер үшін шағын шеберханаларды ұстады. Жағалауда көмір қоймасы болды. Барлық қызметкерлер: екі офицер, 50 адам. Бекіністің сыртында басқа да құрылыстар салынды, атап айтқанда: әскери госпиталь, мектеп, аюнтамэнто (қалалық әкімшілік), инженерлер корпусының ғимараты, әскери-теңіз станциясының қоймалары мен үй-жайлары, теңіз жаяу әскерінің казармалары, оқ-дәрі қоймасы және иезуит шіркеуі мен монастыры. 1859 жылдың 30 шілдесінде иезуиттерге Минданаодағы миссияларын реколекттерден қайтарып алуға рұқсат беретін патша жарлығы шығарылды. Иезуиттер 1862 жылы Базилан мен Тетуанға қайтып келді. 1863 жылы Изабелла Сегунда бекінісі Минданао полициясы әскери үкіметінің 6-ауданының орталық нүктесіне айналды. Ал 1879 жылы испан гарнизоны Изабелла бұғазының шығыс кіреберісін күзеткен «қалқымалы» әскери-теңіз госпиталін салды. Бекініс және әскери-теңіз госпиталі 20 ғасырда, екінші дүниежүзілік соғыс кезінде американдық бомбалардың салдарынан қиратылды. Қазіргі уақытта қираған бекіністің орнында Базилан провинциялық әкімдігі орналасқан. Жақында жүргізілген қазба жұмыстары бұрынғы бекіністің астындағы үңгірлерде тот басқан зеңбірек доптары мен 19 ғасырдың соңы мен 20 ғасырдың басында жасалған басқа да заттарды тапты.
Америка режимі
1898 жылы Базилан аралы әкімшілік тұрғысынан үш округке бөлінді: испандықтар бақылаған Исабела және Ламитан қалалары, сондай-ақ Малусодағы Таусуг сауда бекеті. Сулу сұлтанаты бұл бекетті Испанияға тапсырды, бұл 1876 жылдан 1899 жылға дейін испандықтардың Жолоны қиратып, басып алуынан кейін, 1878 жылғы шарт арқылы ресмиланды. Испания Испания-Америка соғысын аяқтаған Париж шартында Филиппин аралдарына қатысты құқықтарын АҚШ-қа өткізді. 1899 жылы Филиппин аралдарының солтүстігін американдықтар басып алғаннан кейін, Минданаодағы испандық әскерлер қиын жағдайға түсіп, Замбоанга және Жолодағы гарнизондарға шегінді. Американдық әскерлер 1899 жылдың 18 мамырында Замбоангада, ал 1899 жылдың желтоқсанында Жоло мен Базилан қалаларында испандықтарды алмастырды.
Америкалық оккупация
1899 жылдың 8 желтоқсанында американдық әскерлер Минданаодағы филиппин революционерлерінің соңғы бекіністерінің бірі – Замбоангадағы испан гарнизонын басып алды. 1899 жылдың желтоқсанында полковник Джеймс С. Петит басқаратын американдықтар испандық теңіз базасы Изабела-де-Базиланды басып алды. Базилан аймағында қарт және денсаулығы нашарлаған Дату Калун (Педро Куэвас) жаңа отарлаушыларды қолдады. Осыдан кейін Изабела мен Ламитанның егемендігі Испаниядан американдықтарға тиесілі болды. Сол кезде Лусонда филиппин-американ соғысы жүріп жатты. Әскерлерін шашыратуды қаламаған американдықтар классикалық «бөліп биле» тактикасын қолданды. АҚШ күштерінің бас қолбасшысы генерал-майор Э.С. Отис генерал-майор Бейтсті Сулу сұлтанымен келіссөздер жүргізу үшін жіберді. «Бейтс келісімі» деп аталған келісім, мұсылман мәдениеті мен дінін мойындау шартымен Сулу архипелагында американдық билікті жүзеге асыруды көздеді. Алайда, бұл бүкіл Минданаоға егемендік талап еткен Замбоанга Республикасының ұстанымына қайшы келді, оның президенті Исидоро Мидель және Дату Манди қысқа мерзімге басшылық етті. Бұл аймақта діни бостандық, баптизм және синкретизм кеңінен таралған. 1899 жылғы Бейтс келісімі, Сулу сұлтаны Джамалул Кирам II мен американдық бригада генералы Джон С. Бейтс арасында жасалды, сондай-ақ Базиланды қоса алғанда, Сулу архипелагына американдық әкімшілік бақылауды мойындады. Бастапқыда Сұлтан Кирам американдықтарға басқаруды беруге көңілі толмады және испандықтар жеңілгеннен кейін Сулу архипелагының егемендігін қайтаруды күтті. Алайда Бейтстің басты мақсаты – филиппин-американ соғысында сұлтандықтың бейтараптығын қамтамасыз ету және Минданаода тәртіп орнату болды. Бірқатар келіссөздерден кейін Бейтс келісіміне қол қойылды. Бұл келісім бұрынғы испан келісіміне негізделген және аудармадағы айырмашылықты сақтады: ағылшын нұсқасы толық тәуелділікті көрсетсе, Таусуг нұсқасы протекторатты көрсетті. Бейтс келісімі испан келісіміне қарағанда американдықтарға көбірек билік бергенімен, АҚШ-та сұлтанға тым көп автономия бергені үшін сынға ұшырады. Моро халқының құлдықпен байланысты дәстүрлі әдетін мойындаған бір ерекше тармақ Вашингтонда қызығушылық тудырды. Кейін Бейтс келісімнің солтүстіктегі соғыс аяқталғанға дейін және оңтүстікке қосымша күштер жеткізілгенге дейін уақытты сатып алу үшін ғана жасалғанын мойындады. Алайда Бейтс келісімімен орнатылған бейбітшілік ұзаққа созылмады. Бұл мұсылмандардың 1903 жылдан 1914 жылға дейін Минданаодағы саяси-әскери үкімет болған Моро провинциясын мойындамауынан көрінді және Моро көтерілісі көп ұзамай басталды. Моро провинциясы құрылғанға екі ай қалғанда, американдық отаршылдық үкімет барлық бос жерлерді мемлекеттік жерлер деп жариялады. Декларациядан кейін бірден американдық инвестициялар Минданаоға ағылып, христиандардың жаппай көшіп кетуіне ықпал етті. (Rodil 1985:4). Американдық әскерлер капитан Венделл С. Невиллдің басшылығымен келді, ол кейін генерал-майор болды және 1929-1930 жылдары АҚШ теңіз жаяу әскерлерінің 14-ші команданты болды. Ол бастапқыда 1899-1901 жылдар аралығында Базиланның әскери губернаторы болып тағайындалды және Базилан аралында азаматтық үкімет құруға міндеттелді. 1901 жылдың 1 шілдесінде №135 мемлекеттік акті бойынша Замбоанга муниципалитеті құрылды. Бұл Замбоанга және Базилан аралдарын біріктірді. 1911 жылдың 15 қыркүйегінде Моро провинциясының басқару органы – Заң шығару кеңесі Замбоанга муниципалитетін комиссиялық басқару формасы бар қалаға айналдыратын №272 актіні қабылдады. Салтанатты рәсім 1912 жылдың 1 қаңтарында американдық Кристофер Ф. Бадерді бірінші қала мэрі етіп тағайындаумен өтті. Базилан аралы Замбоанганың бір бөлігі болғандықтан, бұл Замбоанга қаласын жер аумағы бойынша әлемдегі ең үлкен қалаға айналдырды. Екі жылдан кейін Бадер отставкаға кеткен кезде оның орнын Викториано Тарроса, қаланың алғашқы филиппиндық Замбоангуэно мэрі басты. 1914 жылы Минданао және Сулу департаменті Моро провинциясының орнын басып, оның аудандарын жеке провинцияларға бөліп жіберді, атап айтқанда: Давао, Мисамис, Ланао, Котабато, Сулу және Замбоанга. Қала кейін муниципалитет президенті мен бірнеше кеңесшілер басқаратын муниципалитет ретінде өзінің бастапқы мәртебесіне қайта оралды. Муниципалитетке бүкіл Базилан аралы кірді және ол 1913 жылдан 1920 жылға дейін американдық азаматтық губернатор басқаратын Минданао және Сулу департаментінің астанасы болып қала берді. 1914 жылғы Филиппин комиссиясының 2309 нөміріндегі актісімен құрылған Минданао және Сулу департаменті 1920 жылдың 5 ақпанында Филиппин заңнамасының 2878 нөміріндегі актісімен таратылды. Христиан емес тайпалар бюросы құрылды және қысқа мерзімге Теофисто Гуингона аға басқарды. 1916 жылы АҚШ Конгресінің қабылдаған «Джонс заңы» (Филиппин автономия заңы) Филиппиннің толық тәуелсіздігіне кепілдік берді және мемлекеттік басқаруды филиппиндендіру басталды. Дату Калун 1904 жылдың 16 шілдесінде 58 жасында, американдықтармен алғашқы байланыс жасағаннан кейін Базиланде қайтыс болды. Оның інісі Габино Памаран оның орнына келді және Дату Мурсалун деген атты қабылдады. Мурсалун да американдықтарға жақын болды, Ламитан қаласын басқарды, ол американдық азаматтық үкімет пен дамудың үлгісіне айналды. Мурсалун Базиланның материалдық прогресі үшін жұмыс істеді және аймақтағы қарақшылық пен қабақшылыққа қарсы күресудің жолдарын іздеді.
Филиппиндік одақтастық
Саяси тұрғыдан Базилан Моро провинциясының (1899–1914, Минданао аралының көп бөлігін қамтиды) құрамына кірді. Кейін Базилан Минданао және Сулу департаментіне (1914–1920), Замбоанга провинциясының ауданына (1920–1936) және содан кейін Замбоанганың харталық қаласына (1936–1948) қосылды, одан кейін Филиппин Республикасының құрылған кезде өздігінен харталық қала мәртебесін алды. Әскери басып алумен қатар білім беру саясаты да жүргізілді. Мемлекеттік мектептер салынды, бірақ мұсылмандардың оқуға қабылдануы христиан мектептерімен салыстырғанда өте төмен болды. Мұсылмандар мемлекеттік білім беруді өз мәдениеті мен дініне қауіп деп есептеді. Батыс Минданао үшін американдықтар тартымдылық саясатын қабылдады, осы арқылы мұсылмандардың үкіметтік істерге қатысуын қамтамасыз етуді көздеді. Сонымен қатар, Америка Құрама Штаттарының әскери бөлімдерін ауыстыру Филиппин жандармері (ФЖ) жүзеге асырды, бұл американдық қатысуды азайтуға бағытталған отаршылдық күш-жігердің бір бөлігі болды. ФЖ арқылы американдық әскерлердің, көбінесе христиандардың ауыстырылуы мұсылмандар мен христиандар арасындағы жағдайды шиеленістірді. Саяси салада 1914 жылы Минданао және Сулу департаментін құру арқылы мұсылман істерін басқаруға жасалған әрекеттер сәтсіз аяқталды, себебі департамент басшылығы христиандардың қолына өтті. Осылайша, мұсылман көшбасшылары тарихи тұрғыдан тәуелсіздік идеясына қарсы болды, себебі ол мұсылман аймақтарын христиандар басымдығын көрсететін саяси жүйеге біріктіруді білдіретін. Америкалық кезеңнің басында американдық плантация иелері Базиланның табиғи орман жерлерін кең аумақта тазартып, каучук және копра өндірісіне негізделген плантациялық шаруашылықты құрды, ол Базиланның негізгі экономикалық қызметіне айналды. Филиппин каучук өнеркәсібінің негізін қалаушы америкалық доктор Джеймс Д. В. Стронг Балунода Филиппиндегі алғашқы каучук плантациясын ашты (ашылу салтанатына тікелей президент Мануэль Л. Кесон қатысты), және бүгінгі күнге дейін осы плантация орналасқан аралда оның ескерткіші мен құрметке арналған тақтасы сақталған. Изабела қаласының солтүстік бөлігіндегі B. F. Goodrich каучук концессиясының табысы британдық Malaysian Sime Darby және испан-неміс Hans Menzi Corporation сияқты басқа да көпұлтты компанияларды қаланың оңтүстік аймақтарында каучук плантацияларын ашуға ынталандырды. Алғашқы филиппин плантациясын Малабос, Булаканнан шыққан Дон Хуан С. Аланьо Маламави аралында құрды. Ол Минданао провинциясының (Минданао) өкілі ретінде қызмет етті және Базилан мен Замбоанга қалаларының хартасын жасаушы болды. Ламитан қаласындағы Куэвас Флорес Памаран Антонио руы (әйгілі Дату Калунның ұрпақтары) және Изабеланың өзіндегі Пардо, Барандино, Браун, Данс, Голвео және Нуньяль отбасылары сияқты филиппин қоныс аударушылар отбасылары да көп ұзамай солардың үлгісін қайталап, көбінесе кокос/копра өндірісімен айналысатын плантациялар құрды.
Екінші дүниежүзілік соғыс
Екінші дүниежүзілік соғыстың басталуы Одақтың басқаруын тоқтатты. 1942 жылы жапондық әскерлер Базиланға қонды және 1945 жылға дейін оны басып ұстады. Минданао мен Сулудағы әскери округтің христиан және мұсылман офицерлері мен сарбаздары жапондықтарға қарсы Моро партизандық қызметіне көшті. Аймақтағы қызметті басқарған «Еркін Сулу Үкіметі» деп аталатын азаматтық үкімет құрылды. Жапондық оккупациялық күштері Базилан қаласында Замбоанга мен Базиланды басқару үшін үкімет орнатып, басқарды. Жапондықтардың Базиланды басып алуы айқын оқиғаларға толы болмады, алайда, олардың әскери машиналары үшін тамақ талап етуінен басқа, жергілікті тұрғындарға көп әсер етпеді. Шындығында, Дату Мурсалун мен оның отбасы 1945 жылы филиппин және американдық әскерлердің бірлесіп Базиланды қайтарып алуын білдірген Исабеладағы испан бекінісі мен теңіз ауруханасына жасалған американдық бомбалауды қызығушылықсыз бақылады. Замбоанга операциясымен бірге, Филиппиннің Одақтас Әскерлерінің шағын бөлімдері мен АҚШ-тың 41-ші дивизиясының сарбаздары Замбоанга түбегінен Солтүстік Борнеоға дейін созылған Сулу архипелагына шабуыл жасады. Бірінен соң бірі Базилан, Маламави, Тави-Тави, Санга-Санга және Бонгао қалалары тез арада жаулап алынды. Операциялардың осы кезеңінде американдық бомбалау шабуылдары жапондықтардың әскери штаб-пәтері, түрме және оқ-дәрі қоймасы ретінде пайдаланған Форт-Исабела-Сегунданы толығымен қиратты және «испандық» теңіз ауруханасын жермен теңеді. Изабела мен Маламави аралындағы жапондықтардың бекіністік позицияларынан көрсетілген минималды қарсылық, сәуір айының басында аяқталған жылдам қайта басып алуға әкелді. 9 сәуірде Жолода күшті қарсылыққа тап болды. 3900-ге жуық жапондық әскер Дабо тауының маңындағы қорғанысын нығайтып, филиппин сарбаздары мен жергілікті Моро партизандарының қолдауымен АҚШ-тың 163-ші жаяу әскерін тоқтатты. 22 сәуірде одақтастар қатал шайқастан кейін позицияны басып алды, ал қалған әскерлер қашып, тағы екі ай батыста бекінді. 1945 жылдың маусым айының ортасына қарай 163-ші дивизия 40 қаза тапты, 125 жараланды, ал шамамен 2000 жапондық қаза болды.
Филиппин Республикасы
1936 жылы Замбоанга қаласы жарғылық қала мәртебесін алғанда, құрамына Базилан да кірді. 1948 жылдың 1 шілдесінде, сол кездегі конгрессмен Хуан С. Алана енгізген заң жобасы бойынша, Республикалық заң № 288 қабылданып, Базилан аралды Замбоанга материгінен жекелендіріп, дербес қалаға айналдырды. Бұл шешім арал мен Замбоанга қаласы арасындағы қашықтықпен негізделді. Қаланың тұңғыш мэрі президент Эльпидио Кирино тағайындаған Никасио С. Вальдерроза болды. Ол қала құрушы ретінде танылды, түрлі уақытта Провинциялық қазынашы, Ескі Замбоанга провинциясының міндетті түрдегі губернаторы, Багио қаласының мэрі, Замбоанга қаласының тұңғыш мэрі, Давао қаласының тұңғыш мэрі және жаңа Базилан қаласының тағайындалған тұңғыш мэрі қызметтерін атқарды. 1954 жылы президент Рамон Магсайсей Республика Президенті болғанда, Лерой С. Браунды Базилан қаласының мэрі етіп тағайындады. Ол 1955 жылдың 31 желтоқсанына дейін осы қаланың екінші және соңғы тағайындалған мэрі болып қызмет етті. Сол кезде қала бірінші сыныпты қала ретінде жіктеліп, Республикалық заң № 1211 Базилан қаласының жарғысына өзгерістер енгізіліп, қала әкімінің лауазымы сайлау арқылы іске асырылатын болды. Базилан қаласында жергілікті билік органдарына алғашқы сайлау 1955 жылдың 8 қарашасында өтті. Мэр Браун 5 мерзімге қаланың тұңғыш сайланған мэрі болып сайланды. Қала орталығы болған сол кездегі Изабела ауданы көптеген қалалық құрылыс жобаларына орын беріп, экономикалық өсу дәуіріне бастау берді. Ол Базиланның тұңғыш және соңғы сайланған қалалық басшысы болды. Ол 1954 жылдың қаңтарынан 1975 жылдың 31 желтоқсанына дейін президенттер Карлос П. Гарсия, Диосдадо Макапагал және Фердинанд Маркостың басшылығымен үзіліссіз қызмет етті. Оның өкілеттігі кезінде қалалық кеңес 1954 жылдан 1975 жылға дейін заң шығарушылар мен көшбасшылардың жаңа буынына жол ашты. Осы жылдар Базиланның "Алтын ғасыры" деп аталады.
Исабела муниципалитеті
1972 жылдың 21 қыркүйегінде президент Фердинанд Маркос елде әскери жағдай жариялады. Сол кезде Базилан 1968 жылдың 18 наурызындағы Жабида қырғынының жариялануына байланысты Моро Ұлттық Азаттық Фронтының (МҰАФ) көтерілісінің ортасында болды. Көптеген Моро көшбасшылары МҰАФ көтерілісіне қосылып, Базиланды нағыз соғыс аймағына айналдырды. Алғашқы қарулы қақтығыс Багбагон мен Канибуган төбелерінде, Лантаван аймағының батыс жағында болды. Одан кейін МҰАФ-тың "мундахин" және "қара көйлек" саяхатшылары әскерилер "Ешкімнің жері" деп жариялаған Алано плантациясын басып алды. Содан кейін әскерилердің әуе шабуылы плантацияны толығымен қиратты. МҰАФ көтерілісшілері Ламитан қаласын қоршауға алды, бірақ Ламитан тұрғындарының қаһармандық қарсыласуынан кейін тоқтатылды. Олар қарулы күштер мен Филиппин констабулариясының әскерлерімен бірге ерлікпен күресті. Арал бойынша бірнеше шабуылдар мен тұзақтар жасалды, нәтижесінде плантациялардағы барлық операциялар тоқтатылды. Исабела қаласында да атыс-шабыс болды, ал қарақшылар Базилан мен Замбоанга арасындағы балық аулау және жолаушылар паромдарына шабуыл жасады. Екі жылдан астам соғысқаннан кейін Базиланның көптеген христиан халқы аймақты тастап кетті, христиан тайпаларының саны азайды. 50 жыл бойы Замбоанга, Висаялар және Лузоннан көшіп келгеннен кейін Базилан алғаш рет адамдардың ағымын сезінді. 1973 жылдың 27 желтоқсанында президент Маркос №356 Президенттік Жарлыққа қол қойып, Базилан қаласын Базилан провинциясына айналдырды, "жақын үкіметтік назар аудару және оның өсуіне серпін беру мақсатында". 1974 жылдың 2 желтоқсанындағы №593 Президенттік Жарлық П.Ж. 356-ны өзгертті. Бұл заң қаланың аумағын ғана емес, сонымен қатар Базиланның астанасы Исабела муниципалитеті болып табылатынын да анықтады. Жаңа Базилан провинциясын құрайтын он муниципалитет құрылды. №593 Президенттік Жарлық кейіннен №840 Президенттік Жарлықпен өзгертілді, 1975 жылдың 11 желтоқсанында муниципалитеттердің саны жетіге дейін азайтылды, провинцияның аумақтық бөлігінің көлеміне сәйкес келуі және провинцияның бейбіттендірілуіне, қалпына келтіруіне және толық дамуына жауап беру үшін. Аталған түзетуде көрсетілген муниципалитеттер: Исабела, Ламитан, Тубуран, Типо-Типо, Сумисип, Малусо және Лантаван. Олардың бесеуі қазірде бар. Сондай-ақ, Базилан қаласының аумақтық юрисдикциясы провинцияның астанасы болып табылатын Исабела муниципалитетіне қосылды. Провинцияға айналу және муниципалитеттер құру Базиланның сирек қоныстанған аудандарын мұсылман соғыс басшыларына және қаруларын тапсырған МҰАФ командирлеріне президенттік жарлық арқылы сыйлық ретінде беруді қамтамасыз етті. Бұрынғы дамыған Базиланның бірінші сыныпты қаласы танылмас болып, Исабела қаласының орталығындағы бір шақырымдық радиусқа дейін азайтылды. Әскери жағдай кезінде Базиланның алғашқы әскери губернаторы полковник Томас Г. Нанкиль-младший болды, ол Базиланда орналасқан 24-ші жаяу әскер бригадасының бригадирі болды. Оның әскери губернаторлық қызметі кезінде үш вице-губернатор болды. Полковник Нанкиль шамамен бір жарым жыл қызмет етті. Базилан провинцияға айналғанға дейін оның үш тұрақты муниципалитеті болды: Исабела, Ламитан және Малусо, олар Базилан қаласының аудандары болды. Полковник Нанкиль әскери губернатор болып тағайындалған кезде де, Базилан қаласы 1975 жылдың 31 желтоқсанына дейін Базилан провинциясымен аумақтық шекаралық дауға байланысты мэр Браун басшылығымен жұмыс істеді. Екінші әскери губернатор контр-адмирал Ромуло М. Эспальдон болды. Филиппин Қарулы Күштерінің Оңтүстік Командасының (SouthCom), Оңтүстік Сулу теңізінің шекаралық командасының қолбасшысы, Минданаоның жалпы әскери бақылаушысы, ҚКҚ штаб бастығының орынбасары және IX аймақтағы ислам істері жөніндегі өңірлік комиссар ретінде көптеген функциялары мен жауапкершіліктеріне байланысты адмирал Эспальдон Базиланның әскери губернаторы ретінде өз міндеттерін орындай алмады. Осы мақсатта ол 21-ші жаяу әскер бригадасының бригадирі полковник Флоренсио Магсиноны Базиланның әскери бақылаушысы және жауапты офицері етіп тағайындады. Оның бригада командирі полковник Рекаредо Кальво полковник Магсиноға көмектесті. Магсино Багиодағы Филиппин Әскери Академиясының (ФАА) суперинтенданты болып тағайындалғанда және Кальво бас штабқа шақырылғанда, полковник Альфредо Рильера бригаданың командасын қабылдап, Базиланның әскери бақылаушысы болды. Оның орнын полковник Сальвадор Мисон басты. Кейіннен полковник Аугусто Нараг-младший оны алмастырды. Соңғы әскери бақылаушы генерал Родольфо Толентино болды, ол Базиланның әскери бақылаушысы болып тағайындалған алғашқы жұлдызды генерал болды. Адмирал Эспальдон провинцияның соңғы әскери губернаторы болды, оның мерзімі 1975 жылдың 31 желтоқсанында аяқталды. 1975 жылдың 11 желтоқсанында президент Маркос үш рет сайланған қалалық кеңесші Асан Г. Камлианды әкімшілік вице-губернатор болып тағайындады, бұл кейіннен Исабела муниципалитетінің қайта құрылған муниципалдық үкіметінің алғашқы мэрі Рикардо Г. Монның тағайындалуына әкелді. 1976 жылдың 1 қаңтарында Исабела Базилан провинциясының астанасы ретінде тәуелсіздігін қайта алды.
Изабела қаласы
Республика заңының № 9023 арқасында Изабелаға қала мәртебесі берілді, және бұл шешім 2001 жылдың 25 сәуірінде өткен референдумда Изабела тұрғындарымен бекітілді. Изабеланың тұңғыш қала әкімі 1998 жылы сайланған муниципалдық әкім Луис Рубио Биел II болды. Сол жылдың қараша айында Изабела қаласының тұрғындары кеңейтілген Мусульмандық Минданаоның автономиялық аймағына (МММАА) қосылуға қарсылық білдірді және осы күнге дейін Замбоанга түбегінің әкімшілік құзырында қалып отыр. Базиланның қалған алты муниципалитеті дереу МММАА құрамына енді. Изабеланың 4-ші санаттағы қала мәртебесіне көтерілуі жергілікті билікке аса қажетті күш берді, бұл Биел әкімшілігінің тиімді басшылығымен жүзеге асырылды, Изабела қаласын жаңғыртты, оны Базилан провинциясының өсу локомотивіне айналдырды, тіпті аймақтың ішкі бөліктерінде әскерилер мен Абу Сайяф және Моро Исламдық Азаттық фронты (МИАФ) сияқты қарақшылық топтары арасындағы үздіксіз қарулы қақтығыстар болған кезде де. Бұл жаңа серпіліс 2006 жылдың 3 наурызында, түскі уақытта, қала әкімшілігінен шығып бара жатқанда, жалғыз қарулы шабуылшының қолынан қаза тапқан Биелдің өлімімен тоқтатылды. Изабела қаласының тұрғындары қаза тапқан әкімнің қазасына күйініш білдірді, бұл Базилан тарихындағы ең ірі жобалау рәсімі болды. Содан кейін Изабела қаласының басшылығына қысқа мерзімге вице-мэр Родольфо Й. Тан өтті, ол Биелдің қалған мерзімінде қызмет етті және 2007 жылдың мамырында өткен жергілікті сайлауда жеңілгеннен кейін лауазымынан бас тартты. 2007 жылдың маусымынан 2016 жылға дейін Изабела қаласын 32 жастағы Черрилин Сантос Акбар басқарды, ол Изабеланың ең жас әкімдерінің бірі және бұл лауазымға тағайындалған тұңғыш әйел. Ол үш мәрте Базиланның губернаторы болған, қаза тапқан конгрессмен Вахаб Акбардың жесірінің бірі. Акбардың бірінші әйелі қазіргі губернатор, ал кейіннен әкім болған Акбар (қазір вице-мэр) марқұмның екінші әйелі. Изабела қаласы 2008 жылдың тамыз айында Филиппин үкіметінің бейбіт келіссөздер тобы мен МИАФ-тың «бөлек, ерекше және эксклюзивті» ата-бабалар жері мен жартылай тәуелсіз үкімет құруға келісетін келісімге қол қоюға дайын болған кезде, Анти-MOA/AD қозғалысында белсенді қатысты, бұл келісім Бангсаморо құқықтық бірлігі (BQE) деп аталды. Замбоанга және Илиган қалаларындағы, сондай-ақ Минданаоның басқа да аймақтарындағы наразылық акцияларына Изабела қаласының тұрғындары да қосылып, МИАФ-пен жасалатын ұсынылған келісімді қабылдамады. 2017 жылы астана Изабеладан Ламитанға көшірілді. Изабела әлі де Базилан провинциясының құрамында, бірақ аймақтық қызметтер Базилан провинциясы кіретін МММАА емес, Замбоанга түбегінде қалып отыр. 2019 жылы Изабела тұрғындары 21 қаңтарда өткен референдумда өз қалаларын ұсынылып отырған Бангсаморо автономиялық аймағына қосуға қарсы дауыс берді.
География
Изабела қаласы Базилан аралының солтүстік жағалауында, Базилан бұғазы бойында, солтүстікке қарай Замбоанга қаласының қарсысында орналасқан. Оның құзыретіне Маламави аралы да кіреді. Изабеланың барлық аумағының топографиясы – тегіс емес, төбелі-қырлы жер. Базилан аралындағы Мензи, Бусай, Панунсулан, Кальварио, Капаяван және Капатаган барангайларының кейбір бөліктерінде, сондай-ақ Маламави аралындағы Панигаян және Санта-Барбара барангайларында 60%-дан аспайтын ең тік беткейлер кездеседі.
Климат
Филиппин атмосфералық, геофизикалық және астрономиялық қызметі (PAGASA) жасаған өзгертілген Коронас климаттық жіктеу схемасына сәйкес, Исабела қаласы III типті аймаққа жатады, онда айқын жауын-шашынның ең жоғары кезеңдері болмайды және 1-ден 3 айға дейін созылатын қысқа құрғақ маусым бар.
Демография
2020 жылғы санақ бойынша, Изабела қаласының халқы адамнан тұрады. Изабела – Шавакано, Таусуг және Якан тайпаларының көптеп қоныстанған алуан түрлі тұрғындар қауымына мекен. Қала тұрғындарының арасында сама, көшіп келген маранао, илокано, хилигайно, себуано және қытайлар да бар, сондай-ақ, олардан әлдеқайда аз санда швейцариялықтар, шведтер, немістер, испандықтар, британдықтар мен американдықтар да тұрған. Бірақ 1960 жылдардың соңында Моро көтерілісі басталғанда, плантациялар өртенді, бұл Базиланның 1960-1970 жылдар аралығындағы 1-ші сыныпты қала мәртебесін 1970 жылдардың соңына қарай 5-ші сыныпты провинцияға дейін төмендетті. Қалада көптеген тілдерде сөйлейді. Чавакано – христиан халқының көпшілігінің ана тілі және қаланың халықаралық тілі болып табылады. Таусуг, себуано және якан тілдері де қолданылады. Сама, маранао, илокано және хилигайнон сияқты кішігірім азшылық тілдері де бар. Тагалог және ағылшын тілдері де қаланың барлық тұрғындары арасында, сондай-ақ бизнес, білім беру және басқару салаларында кеңінен қолданылады.
Дін
Филиппин статистикалық бас басқармасының (PSA) 2020 жылғы статистикасына сәйкес, Исабела халқының 86 672 немесе 66,60 пайызы ислам дінін ұстанады және көбінесе сүнниттерге жатады. Ислам дінін ұстанатындардың көп бөлігі Таусуг және Якан этностарынан шыққан. Қалада христиан дінінің (көбінесе римдік католицизм, 41 855 немесе 32,16 пайызды құрайды) таралуы кең, және оған қала тұрғындарының көпшілігін құрайтын Чавакано және Бисайяндар жатады. Халықтың қалған бөлігі халықтық нанымдар және басқа да секталар сияқты басқа да сенімдерді ұстанады.