Кіріспе

Австралиядағы экоөңір

Австралия Альпы таулық шалғындары – Австралияның оңтүстік-шығысындағы, 1300 метрден жоғары таулы аймақтармен шектелген таулық шалғырлы экоөңір (эвкалипт пауцифлораның ең жоғары биіктік шегі).

Орналасуы және сипаттамасы

Австралия Альптері Австралия құрлығының 0,3% -дан азын алып, Канберраның жанындағы Бриндебельла жотасынан басталып, Австралия астанасы аумағы, Жаңа Оңтүстік Уэльс және Виктория шекаралары бойымен Мельбурнге дейін 600 км-ге созылады. Ең биік нүктесі – Карлы тауларындағы Косьюшко тауы (2 228 м). Австралия материгінде бұл елдің Ұлы бөлгіш жотасының оңтүстік-шығыс бөлігі болып табылады, ал Тасманияда маңызды таулы шалғындықтар кездеседі. Австралияның көбінесе жазық және құрғақ болатын жерінде бұл таулы аймақтар ерекше көзге түседі, елдегі жауын-шашынның шамамен төрттен бір бөлігі оларға түседі және халықтың жартысына жуығы үшін су көзі болып табылады. Қыстары қараңғы, суық және желді, жер бетінде қар жатады, мысалы, Косьюшко тауында жылына бар болғаны 10 күн мұзсыз болады. Материктегі Австралия Альптерінің таулы шалғындықтары төменгі жазықтықта Оңтүстік-Шығыс Австралияның қоңыржай орманды аймақтарымен қоршалған.

Флора

Таулы шалғындар – шалғыр, жалбыр және батпақтардың аралас мекені болып табылады, мұнда суық климатқа, қар мен қатал құрғақ қыстарға бейімделген Альпі және басқа да өсімдіктердің көптеген түрлері кездеседі. Экоаймақты таулық (1100 м мен 1400 м аралығында), субальпілік (1400 м мен 1850 м аралығында) және альпілік (әдетте 1850 м-ден жоғары) белдеулерге бөлуге болады. Төменгі биіктіктерде таулы өзендердің құнарлы топырақтарында эвкалипт түрлерінің бірнеше түрлері өседі, оның ішінде тау шашыраны (Eucalyptus regnans) және тау беткейлерінде Альпі шашыраны (Eucalyptus delagatensis). Ал субальпілік белдеулерде қарлы эвкалипт (Eucalyptus pauciflora) және қара сальса (Eucalyptus stellulata) ағаштары өседі, ал жер бетін жалбыр бұталары жабады. Ағаш шебі 1600-1800 м аралығында, одан жоғары альпілік флора негізінен Poa (қар шөптері) түрлерінен тұрады, олар әдетте жабық және ашық бұталы жерлерде, сондай-ақ Grevillea, Prostanthera және Hovea бұталарымен қатар кездеседі. Таудың ең биік жерлерінде бұл мозаикалар далалық белгіге немесе жаз айларында қар жауып тұратын аймақтарда қарлы алаңдарға айналуы мүмкін. Sphagnum cristatum және Empodisma minus (тарақшалы шабалғы) Sphagnum балдырларының қауымдастықтары өзен арналарында және басқа да көлемі аз жерлерде кездеседі. Шалғындардың пайда болуы – экологиялық кульминация жағдайын, шөп түрлерінің көшеттерін қорғайтын ағаш бұталарымен жалаңаш жерді мекендеу циклінің аяқталуын білдіреді. Бұталар 40-50 жылдан кейін қартаяды, соның салдарынан жабық қанаты қалдырады.

Фауна

Бұл қатал орта болса да, Альп тауларында көптеген эндемикалық жануарлар кездеседі, оның ішінде хамелеонға ұқсас альпілік термобоязық шегіртке (Kosciuscola tristis), тау пигмейі (Burramys parvus) және корроборе бақасы (Pseudophryne corroboree). Ерекше шектеулі ареалға ие түр – Baw Baw бақасы (Philoria frosti), ол тек Виктория штатындағы Baw Baw үстіртінде ғана өмір сүреді. Төменгі биіктіктегі ірі сүтқоректілерге: қызыл мойынды валлаби (Macropus rufogriseus), батпақты валлаби (Wallabia bicolor), жалпы вамбат (Vombatus ursinus), жолбарыс квелл (Dasyurus maculatus), қысқа мүңкілі эхидна (Tachyglossus aculeatus) және платипус (Ornithorhynchus anatinus) жатады.

Қауіп-қатерлер мен сақтау

Бұл экоөңірде еуропалықтар қоныстанғанға дейін ұзақ жылдар бойы минималды бұзылулар болған деп саналады. XIX ғасырдан бері мал жаю және өрттің жиілеуі аймақтың жағдайының нашарлауына және батпақты қоғамдастықтарға кең ауқымды зиян келтірді, нәтижесінде өсімдік қоғамдастықтарының қалпына келуі баяу жүрді. Австралияның оңтүстік-шығысындағы ұзаққа созылған ыстық, құрғақ ауа райы кезеңдерінде өрттер жиілеп барады. Сансыз зерттеулер климаттың өзгеруі салдарынан келесі ғасырда өрттің жиілігі мен күштілігінің артуы мүмкін екенін көрсетеді. Альп таулары ұзақ жылдар бойы су көздерін сақтау мақсатында ұлттық паркі ретінде қорғалып келді, ал аймақтың көп бөлігі қазір үлкен, біріккен ұлттық паркінің құрамында. Оларға Канберраның жанындағы Бриндабелла және Намадги ұлттық парктері, Бимбери және Скабби тауларының табиғат қорықтары, Жаңа Оңтүстік Уэльс штатындағы Косцюшко, Альпі және Сноуи өзендерінің ұлттық парктері, сондай-ақ Виктория штатындағы Эйвон жабайы табиғат паркі кіреді. Бұл паркілік жерлерде туризммен байланысты қоқыстар, жануарлар дүниесіне зиян келтіру және басқа да зардаптар болады, оның ішінде шаңғы курорттарын салу үшін паркілік жерлерді тазалау да бар.