Виола: Көмескіше аспап тарихы мен ерекшеліктері

Кіріспе

Бұйлы аспап
музыкалық аспаптар
ұқсас аспаптар

Виола (/v//i/'/oʊ//l//ə/ veeOHlə, ˈvjɔːla, viˈɔːla) – көбінесе бұйлымен тартылатын аспап. Ол скрипкадан сәл үлкен, дыбысы төмен және терең. 18-шы ғасырдан бері виола скрипка отбасының ортаңғы немесе альт дауысы болып табылады, скрипкадан (бір таза квинта жоғары настройда) және виолончельден (бір октава төмен настройда) арада орналасқан. Сымдар төменнен жоғарыға дейін әдетте C3, G3, D4 және A4 ноталарына келтіріледі. Бұрын виоланың мөлшері мен стилі әртүрлі болған, сондай-ақ оның атаулары да әртүрлі болған. "Виола" сөзі итальян тілінен шыққан. Итальяндықтар көбінесе "viola da braccio" терминін қолданған, яғни "қолға арналған" деген мағынаны білдіреді. "Brazzo" – итальян тілінде виоланың тағы бір атауы, оны немістер "Bratsche" деп қабылдаған. Француздардың өз атаулары болған: "cinquiesme" – кішкентай виола, "haute contre" – үлкен виола, ал "taile" – тенор. Бүгінде француз тілінде "alto" термині қолданылады, ол оның диапазонды білдіреді. Виола бес бөлімді гармонияның өркендеген кезеңінде, 18-шы ғасырға дейін кең таралған, гармонияның үш желісін орындап, кейде мелодияны да ойнаған. Виолаға арналған музыканың көптеген аспаптардан ерекшелігі – ол негізінен альт кілтін пайдаланады. Егер виола музыкасында жоғары тіркеудегі үлкен бөлімдер болса, оны оқуды жеңілдету үшін үш сызықты кілтке ауыстырады. Виола көбінесе струнный квартеттерде және симфониялық шығармаларда "ішкі дауыстарды" орындайды, сонымен қатар бірінші скрипкаға қарағанда сүйемелдеуші партияларды орындау ықтималдығы жоғары. Виола кейде оркестрлік немесе камералық музыкада маңызды, солистік рөл атқарады. Мысалдарға Рихард Штраустың "Дон Кихот" симфониялық поэмасы, Дмитрий Шостаковичтің 13-ші квартеті және Гектор Берлиоздың "Гарольд в Италии" симфониясы жатады. 20-шы ғасырдың басында Лионель Тертис және Уильям Примроуз сияқты мамандандырылған солистердің пайда болуына байланысты көптеген композиторлар виолаға арналған шығармалар жаза бастады. Ағылшын композиторлары Артур Блис, Йорк Боуэн, Бенджамин Дейл, Фрэнк Бридж, Бенджамин Бриттен, Ребекка Кларк және Ральф Воган Уильямс көптеген камералық және концерттік шығармалар жазды. Бұл шығармалардың көптегені Тертис үшін тапсырыс берілген немесе оған арналған. Уильям Уолтон, Бохуслав Мартиню, Тору Такемицу, Тибор Серли, Альфред Шнитке және Бела Барток виолаға арналған танымал концерттер жазды. Барток, Пол Хиндемит, Карл Стамиц, Георг Филипп Телеманн және Уолтонның концерттері виола репертуарының маңызды туындылары болып саналады. Виолашы болған Хиндемит виолаға арналған көптеген музыка жазды, соның ішінде "Der Schwanendreher" концерті де бар.

The viola (/v//i/'/oʊ//l//ə/ veeOHlə, ˈvjɔːla, viˈɔːla) is a string instrument that is usually bowed. Slightly larger than a violin, it has a lower and deeper sound. Since the 18th century, it has been the middle or alto voice of the violin family, between the violin (which is tuned a perfect fifth higher) and the cello (which is tuned an octave lower). The strings from low to high are typically tuned to C3, G3, D4, and A4. In the past, the viola varied in size and style, as did its names. The word viola originates from the Italian language. The Italians often used the term viola da braccio, meaning, literally, 'of the arm'. "Brazzo" was another Italian word for the viola, which the Germans adopted as Bratsche. The French had their own names: cinquiesme was a small viola, haute contre was a large viola, and taile was a tenor. Today, the French use the term alto, a reference to its range. The viola was popular in the heyday of five part harmony, up until the eighteenth century, taking three lines of the harmony and occasionally playing the melody line. Music for the viola differs from most other instruments in that it primarily uses the alto clef. When viola music has substantial sections in a higher register, it switches to the treble clef to make it easier to read. The viola often plays the "inner voices" in string quartets and symphonic writing, and it is more likely than the first violin to play accompaniment parts. The viola occasionally plays a major, soloistic role in orchestral or chamber music. Examples include the symphonic poem Don Quixote, by Richard Strauss, the 13th Quartet by Dmitri Shostakovich, and the symphony with a main viola line Harold en Italie, by Hector Berlioz. In the earlier part of the 20th century, more composers began to write for the viola, encouraged by the emergence of specialized soloists such as Lionel Tertis and William Primrose. English composers Arthur Bliss, York Bowen, Benjamin Dale, Frank Bridge, Benjamin Britten, Rebecca Clarke and Ralph Vaughan Williams all wrote substantial chamber and concert works. Many of these pieces were commissioned by, or written for, Tertis. William Walton, Bohuslav Martinů, Tōru Takemitsu, Tibor Serly, Alfred Schnittke, and Béla Bartók have written well known viola concertos. The concerti by Bartók, Paul Hindemith, Carl Stamitz, Georg Philipp Telemann, and Walton are considered major works of the viola repertoire. Hindemith, who was a violist, wrote a substantial amount of music for viola, including the concerto Der Schwanendreher.

Нысан

Виола материалдары мен құрылысы жағынан скрипкаға ұқсас. Толық өлшемді виоланың корпусы толық өлшемді скрипка корпусынан ұзын (яғни ), ал балаларға арналған кіші виолалардың орташа ұзындығы әдетте басталады, бұл жарты өлшемді скрипкаға тең. Кішірек өлшемді виола қажет болатын балаға көбінесе виоланың ішегімен скрипканың ішегі ауыстырылады. Скрипкадан айырмашылығы, виоланың стандартты толық өлшемі жоқ. Виола корпусының ұзындығы скрипканың акустикасына сәйкес келу үшін шамамен болуы керек, бірақ оны виолончель сияқты тік ұстап ойнауға болады, сондықтан оны «Тік виола» деп атайды. Ғасырлар бойы виола жасаушылар виоланың өлшемі мен пішінімен тәжірибе жасап, көбінесе пропорцияларын немесе пішінін өзгертіп, қысқа ішектері бар, бірақ виоланың дыбысын сақтайтын үлкен резонаторлық қорапшасы бар жеңіл аспап жасады. XVIII ғасырға дейін виолалардың біркелкі өлшемі болған жоқ. Ірі виолалар (тенорлар) бес бөлімді гармониядағы төменгі регистрдегі виола партияларын немесе екінші виола партияларын ойнауға арналған. Ал, скрипкаға жақын кіші виола «альт виола» деп аталды. Ол көбінесе viola 1 партиясындағыдай, жоғары регистрде ойнауға қолайлы болды, себебі оның дыбысы әдетте жоғары регистрде байырақ естілді. Оның өлшемі төменгі регистрде толық дыбыс беруге қолайлы емес еді. Виоланың дыбысын және үйлесімділігін жақсарту үшін оның өлшемін ұлғайтуға бағытталған бірнеше тәжірибелер жасалды. Герман Риттердің шамамен өлшемді «виола-альтасы» Вагнердің операларында қолдануға арналған. Тертис үлгісіндегі виоланың кеңірек «жақтары» мен тереңірек қабырғалары бар, бұл жақсырақ дыбыс беруге мүмкіндік береді және ойыншыға үлкен аспапты пайдалануға болады. Виоланың акустикасымен жасалған көптеген тәжірибелер, әсіресе корпустың өлшемін ұлғайту, оның дыбысын тереңдетіп, виолончель дыбысына жақындатты. Көптеген композиторлар дәстүрлі өлшемдегі виола үшін шығармалар жазғандықтан, әсіресе оркестрлік музыкада, виола тонындағы өзгерістер ансамбльдегі тепе-теңдікке әсер етуі мүмкін. ХХ ғасырдың ең танымал виола жасаушыларының бірі – ағылшын А. Э. Смит. Оның көптеген виолалары Австралияда, оның туған жерінде сақталған, онда бір кезде Сидней симфониялық оркестрінің виолашыларының оннан астам виоласы болған. Жақындағы (және түбегейлі пішіндегі) жаңалықтар виола ойнаумен байланысты эргономикалық проблемаларды шешуге бағытталған, оны қысқа және жеңілдетіп, дәстүрлі дыбысын сақтаудың жолдарын тапты. Бұларға Ото Эрдестің иық тілігі кесілген «cutaway» виоласы, екі қосымша «жағы» бар «Оак Лиф» виоласы, Джозеф Кертиннің «Эвия» моделі сияқты виола пішіндес виолалар (жылжымалы мойын және көміртекті қапталған арқасымен салмақты азайту үшін), виолончель сияқты ойналатын виолалар (Тік виолаға қараңыз) және Бернард Сабатье виолаларының екі бөлігінің де «Дали еске» пішіндері (бөлшектік өлшемде – олар балқығандай көрінеді) және Дэвид Ривинустың Pellegrina модельді виолалары кіреді. «Эргономика мен дыбыс» мәселесін шешуге бағытталған басқа да тәжірибелер де болды. Америка композиторы Гарри Парч өзінің 43 тондық шкаласын қолдануға мүмкіндік беру үшін виолаға виолончель мойнын қосты, оны «әдістемелік виола» деп атады. Сондай-ақ, аспап жасаушылар бес ішекті виола жасады, бұл ойнау диапазонын кеңейтеді.

The viola is similar in material and construction to the violin. A full size viola's body is between longer than the body of a full size violin (i. e., between ), with an average length of Small violas typically made for children typically start at , which is equivalent to a half size violin. For a child who needs a smaller size, a fractional sized violin is often strung with the strings of a viola. Unlike the violin, the viola does not have a standard full size. The body of a viola would need to measure about long to match the acoustics of a violin, however it can only be played vertically like a Cello, hence the name Vertical viola. For centuries, viola makers have experimented with the size and shape of the viola, often adjusting proportions or shape to make a lighter instrument with shorter string lengths, but with a large enough sound box to retain the viola sound. Prior to the eighteenth century, violas had no uniform size. Large violas (tenors) were designed to play the lower register viola lines or second viola in five part harmony depending on instrumentation. A smaller viola, nearer the size of the violin, was called an alto viola. It was more suited to higher register writing, as in the viola 1 parts, as their sound was usually richer in the upper register. Its size was not as conducive to a full tone in the lower register. Several experiments have intended to increase the size of the viola to improve its sound and harmony. Hermann Ritter's viola alta, which measured about , was intended for use in Wagner's operas. The Tertis model viola, which has wider bouts and deeper ribs to promote a better tone, is another slightly "nonstandard" shape that allows the player to use a larger instrument. Many experiments with the acoustics of a viola, particularly increasing the size of the body, have resulted in a much deeper tone, making it resemble the tone of a cello. Since many composers wrote for a traditional sized viola, particularly in orchestral music, changes in the tone of a viola can have unintended consequences upon the balance in ensembles. One of the most notable makers of violas of the twentieth century was Englishman A. E. Smith, whose violas are sought after and highly valued. Many of his violas remain in Australia, his country of residence, where during some decades the violists of the Sydney Symphony Orchestra had a dozen of them in their section. More recent (and more radically shaped) innovations have addressed the ergonomic problems associated with playing the viola by making it shorter and lighter, while finding ways to keep the traditional sound. These include the Otto Erdesz "cutaway" viola, which has one shoulder cut out to make shifting easier; the "Oak Leaf" viola, which has two extra bouts; viol shaped violas such as Joseph Curtin's "Evia" model, which also uses a moveable neck and maple veneered carbon fibre back, to reduce weight: violas played in the same manner as cellos (see vertical viola); and the eye catching "Dalí esque" shapes of both Bernard Sabatier's violas in fractional sizes—which appear to have melted—and David Rivinus' Pellegrina model violas. Other experiments that deal with the "ergonomics vs. sound" problem have appeared. The American composer Harry Partch fitted a viola with a cello neck to allow the use of his 43 tone scale, called the "adapted viola". Luthiers have also created five stringed violas, which allow a greater playing range.

Ойын әдісі

Виоланы ойнайтын адам виолист немесе виолашы деп аталады. Виола тарту техникасы скрипкаға қарағанда белгілі бір ерекшеліктерге ие, оның ішінде оның үлкен өлшемі де бар: ноталар саусақ тақтасында көбірек аралықпен орналасқан және көбінесе басқаша саусақ қоюды қажет етеді. Виоланың жауабы төменгі иірімдері мен ауыррақ садағы, біршама басқаша иірім техникасын талап етеді, сондай-ақ виолисттің иірімге күш салуы қажет. Виола скрипка сияқты ұсталады, бірақ оның үлкендігіне байланысты, оған бейімделу үшін кейбір түзетулер енгізілуі керек. Виола, скрипка сияқты, сол иықтың үстіне, иық пен беттің сол жағының (жақ) арасында орналасады. Виоланың өлшеміне байланысты, қолдары қысқа виолисттер ойнауды жеңілдету үшін кіші өлшемді аспаптарды пайдалануы мүмкін. Скрипкада ойнауға дағдыланған музыканттың ең байқалатын өзгерістері – саусақтарын кеңірек қою. Кейбір музыканттар сол қолмен кеңірек және қарқынды вибрато қолдануы жиі кездеседі, бұл саусақтың ұшы емес, жұмсақ бөлігін пайдалану арқылы жеңілдетіледі, сондай-ақ садақ пен оң қолын денеден алыстату арқылы. Виолисттің сол жақ шынтағын төменгі иірімге жету үшін алға немесе айналдыруы керек, бұл саусақтардың берік қысып, анық дыбыс шығаруына мүмкіндік береді. Әртүрлі позициялар жиі қолданылады, соның ішінде жартылай позиция. Виоланың иірімдері скрипкаға қарағанда қалың болады. Бұл, оның үлкендігі мен төменгі дыбыс диапазонымен бірігіп, терең және жұмсақ дыбыс тудырады. Дегенмен, қалың иірімдер виоланың иірімдегі өзгерістерге баяурақ жауап беретінін білдіреді. Практикалық тұрғыдан алғанда, егер виолист пен скрипкашы бірге ойнаса, виолист иірімді скрипкашыдан бірнеше секунд ертерек қозғауы керек. Қалың иірімдер оларды тербету үшін садақпен көбірек күш салуды талап етеді. Виоланың садағындағы жылқы шашы скрипка садағына қарағанда кеңірек, бұл әсіресе жақ (немесе Ұлыбританияда өкше) маңында байқалады. Виола садағы, скрипка садағынан ауыр. Виола садағының тіктөртбұрышты сыртқы бұрышы, әдетте, скрипка садағына қарағанда дөңгелектеу болады.

A person who plays the viola is called a violist or a viola player. The technique required for playing a viola has certain differences compared with that of a violin, partly because of its larger size: the notes are spread out farther along the fingerboard and often require different fingerings. The viola's less responsive strings and the heavier bow warrant a somewhat different bowing technique, and a violist has to lean more intensely on the strings. The viola is held in the same manner as the violin; however, due to its larger size, some adjustments must be made to accommodate. The viola, just like the violin, is placed on top of the left shoulder between the shoulder and the left side of the face (chin). Because of the viola's size, violists with short arms tend to use smaller sized instruments for easier playing. The most immediately noticeable adjustments that a player accustomed to playing the violin has to make are to use wider spaced fingerings. It is common for some players to use a wider and more intense vibrato in the left hand, facilitated by employing the fleshier pad of the finger rather than the tip, and to hold the bow and right arm farther away from the player's body. A violist must bring the left elbow farther forward or around, so as to reach the lowest string, which allows the fingers to press firmly and so create a clearer tone. Different positions are often used, including half position. The viola is strung with thicker gauge strings than the violin. This, combined with its larger size and lower pitch range, results in a deeper and mellower tone. However, the thicker strings also mean that the viola responds to changes in bowing more slowly. Practically speaking, if a violist and violinist are playing together, the violist must begin moving the bow a fraction of a second sooner than the violinist. The thicker strings also mean that more weight must be applied with the bow to make them vibrate. The viola's bow has a wider band of horsehair than a violin's bow, which is particularly noticeable near the frog (or heel in the UK). Viola bows, at , are heavier than violin bows The profile of the rectangular outside corner of a viola bow frog generally is more rounded than on violin bows.

Тюнинг

Виоланың төрт ішегі әдетте бесіншілікте күйленеді: ең төменгі ішегі – C (ортаңғы C-ден бір октава төмен), одан жоғары – G, D және A. Бұл күйлеу скрипкадан дәл бесіншіден төмен, сондықтан олардың үш ортақ ішегі бар – G, D және A, ал виолончельден бір октава жоғары. Виоланың әр ішегі ораманың жанындағы қазыққа оралып, қазықты бұра отырып күйленеді. Ішекті тартып байлағанда, дыбыс биіктейді, ал босатқанда – төмендейді. Әдетте, А ішегін ансамбльдің дыбыс қатарына қарай бірінші күйлейді: әдетте 400–442 Гц. Содан кейін қалған ішектер бесіншілік интервалмен, көбінесе екі ішекті бірдей тартып, оған сайластырылады. Көптеген виолаларда, әсіресе А ішегінде, ұсақ өзгерістер жасайтын түзетушілер (fine tuners) бар. Олар ішектің кернеуін ішектің артқы жағындағы кішкентай тұтқаны айналдыру арқылы реттейді. Мұндай күйлеуді үйрену, әдетте, қазықтарды пайдалануға қарағанда оңай, және түзетушілерді көбінесе жас орындаушыларға және кішкентай виолаларға ұсынуға кеңес береді, бірақ қазықтар мен түзетушілер көбінесе бірге қолданылады. Кейбір виолашылар C және G қазықтарының ішектерін кері бұрады, сонда қалың C ішегі табаққа тым күшті бұрышпен тимейді, бірақ мұндай жағдай сирек кездеседі. Ішекті қолмен созу арқылы да шағын, уақытша күйлеу түзетулерін жасауға болады. Ішекті саусақ тақтасынан жоғары тартып төмендетуге, немесе қазық қорабындағы ішектің бөлігін басып жоғарылатуға болады. Бұл тәсілдер орындау кезінде пайдалы болуы мүмкін, дұрыс күйленгенше, дұрыс емес күйленген ішектің зиянды әсерін азайтады. C–G–D–A күйлеуі виола музыкасының басым көпшілігі үшін қолданылады. Дегенмен, басқа күйлеулер де кейде қолданылады, классикалық музыкада, онда бұл тәсіл скордатура деп аталады, және кейбір халық стильдерінде. Моцарт өзінің Ми мажордағы скрипка, виола және оркестрге арналған «Синфония Кончертанте» шығармасында виола партиясын ре мажорда жазды және виолашының ішектерін жарты тонға көтеру керектігін көрсетті. Ол, әлдебір себеппен, виоланың дыбысын ашық етуді көздеген болуы мүмкін, сонда ансамбльдің қалған бөлігі оны басып кетпес үшін. Тертис, Елгардың виолончель концертін нотаға түсіргенде, баяу бөлімін C ішегін B-ге дейін төмендетіп жазды, бұл виолаға бір үзіндіні октава төмен ойнауға мүмкіндік берді.

The viola's four strings are normally tuned in fifths: the lowest string is C (an octave below middle C), with G, D, and A above it. This tuning is exactly one fifth below the violin, so that they have three strings in common—G, D, and A—and is one octave above the cello. Each string of a viola is wrapped around a peg near the scroll and is tuned by turning the peg. Tightening the string raises the pitch; loosening the string lowers the pitch. The A string is normally tuned first, to the pitch of the ensemble: generally 400–442 Hz. The other strings are then tuned to it in intervals of fifths, usually by bowing two strings simultaneously. Most violas also have adjusters—fine tuners, particularly on the A string that make finer changes. These adjust the tension of the string via rotating a small knob above the tailpiece. Such tuning is generally easier to learn than using the pegs, and adjusters are usually recommended for younger players and put on smaller violas, though pegs and adjusters are usually used together. Some violists reverse the stringing of the C and G pegs, so that the thicker C string does not turn so severe an angle over the nut, although this is uncommon. Small, temporary tuning adjustments can also be made by stretching a string with the hand. A string may be tuned down by pulling it above the fingerboard, or tuned up by pressing the part of the string in the pegbox. These techniques may be useful in performance, reducing the ill effects of an out of tune string until an opportunity to tune properly. The tuning C–G–D–A is used for the great majority of all viola music. However, other tunings are occasionally employed, both in classical music, where the technique is known as scordatura, and in some folk styles. Mozart, in his Sinfonia Concertante for Violin, Viola and Orchestra in E, wrote the viola part in D major, and specified that the violist raises the strings in pitch by a semitone. He probably intended to give the viola a brighter tone so the rest of the ensemble would not overpower it. Tertis, in his transcription of the Elgar cello concerto, wrote the slow movement with the C string tuned down to B, enabling the viola to play one passage an octave lower.

Ұйымдар мен зерттеулер

ХХ ғасырда орындаушылар мен композиторлардың виолаға деген қызығушылығының қайта жануы аспапқа арналған зерттеулердің көбеюіне әкелді. Пауль Хиндемит пен Вадим Борисовский 1927 жылы Violists' World Union ұйымын құруға алғашқы талпыныс жасады. Бірақ 1968 жылы ғана, Viola Forschungsgesellschaft, қазір Халықаралық Виола Қоғамы (IVS) құрылғаннан кейін ғана тұрақты ұйым пайда болды. IVS қазір әлем бойынша он екі бөлімшені қамтиды, ең ірісі – American Viola Society (AVS), ол Journal of the American Viola Society журналын жариялайды. Журналдан басқа, AVS Дэвид Далтон зерттеу конкурсына және Примроуз халықаралық виола конкурсына демеушілік етеді. 1960-шы жылдары виолаға арналған бірнеше зерттеу жариялымдары Франц Зейрингердің "Viola-ға арналған әдебиет" еңбегімен басталды, ол бірнеше рет қайта жаңартылды, соңғы нұсқасы 1985 жылы жарық көрді. 1980 жылы Морис Райли "Виола тарихы" атты кітабында виоланың толық тарихын жасауға алғашқы әрекет жасады, одан кейін 1991 жылы екінші том жарық көрді. IVS 1979 жылдан 1994 жылға дейін көп тілді Viola Yearbook басылымдарын шығарды, осы кезеңде IVS-тің басқа да ұлттық бөлімдері өздерінің бюллетеньдерін жариялады. Бригам Янг университетіндегі Примроуз халықаралық виола архивінде әлемдегі ең көрнекті виолашылардың ноталары, жазбалары, аспаптары және архивтік материалдары сияқты виолаға қатысты ең көп материал сақталған.

Музыка оқу

Виолаға арналған музыка көбінесе альт кілтін пайдаланады, ол басқа жағдайларда сирек қолданылады. Виола музыкасы жоғары регистрде жазылған маңызды бөлімдері болғанда, асқын кілтті қолданады. Альт кілті таяқтың ортаңғы сызығында орналасқан C4 нотасымен анықталады. Виола виолончельден дәл бір октава жоғары қойылғандықтан, виолончельге жазылған музыканы альт кілтіне түсіру кезінде тональностьты өзгертудің қажеті жоқ. Мысалы, Бахтың виолончель сюиталарының виолаға бейімделген көптеген нұсқалары бар. Виоланың да аспаптың өлшемі кішкентай болғандықтан, виолончельшілерге қажетті қимылдарды орындау виолада оңайырақ. Дегенмен, екі аспаптың ойнау техникасы мен диапазон арасындағы айырмашылықтарға байланысты кейде түзетулер қажет болуы мүмкін.

ХХ ғасырдан бұрынғы шығармалардағы рөлі

Алғашқы оркестрлік музыкада виоланың партиясы көбінесе гармонияны толықтырумен шектелген, оған өте аз мелодиялық материал берілген. Виолаға мелодиялық партия берілген кезде, ол көбінесе басқа аспаптар орындайтын мелодияны қайталайтын (немесе бірге орындайтын) болған. И.С. Бахтың концерттері, атап айтқанда "Бранденбург концерттері", виоланың қолданылуы жағынан ерекшеленеді. Үш скрипка, үш виола, үш виолончель және бассо континуо үшін жазылған үшінші концертте виолашылардан виртуоздық орындалу талап етіледі. Шындығында, I виоланың соңғы бөліміндегі соло оркестрлік сынақтарда жиі кездеседі. Алтыншы концерт гроссо, "Бранденбург концерті" №6, екі виола "кончертино", виолончель, екі виола да гамба және континуо үшін жазылған, онда екі виола негізгі мелодиялық рөлді орындайды. Ол осы ерекше ансамбльді "Gleichwie der Regen und Schnee vom Himmel fällt", BWV 18 және "Mein Herze schwimmt im Blut", BWV 199 кантаталарында, сондай-ақ хорға обблигато виола қосылған "Mein Herze schwimmt im Blut", BWV 199 шығармасында қолданды. Барокко және классикалық дәуірдегі концерттер бар, мысалы, Георг Филипп Телеманның концерттері (біреуі соло виола үшін, ол ең ерте белгілі виола концерттерінің бірі, екіншісі екі виола үшін), Алессандро Ролла, Франц Антон Хоффмайстер және Карл Штамиц. Виола камералық музыкада маңызды рөл атқарады. Моцарт виоланы алты скрипкалық квинтетін жазғанда шығармашылық тұрғыдан жаңа тәсілдер қолданды. Виолалық квинтеттер екі виоланы пайдаланады, бұл оларды (әсіресе бірінші виоланы) сололық бөлімдерге босатады және ансамбль үшін жазу мүмкіндіктерін арттырады. Моцарт сондай-ақ скрипка үшін "Синфония Кончертантесінде" скрипка мен виолаға арналған екі дуэт, скрипка, кларнет және фортепианоға арналған "Kegelstatt" триосын жазды. Жас Феликс Мендельсон C минорындағы (опус нөмірі жоқ, бірақ 1824 жылы жазылған) аз танымал Виола сонатасын жазды. Роберт Шуман виола мен фортепианоға арналған "Märchenbilder" шығармасын жазды. Ол сондай-ақ кларнет, виола және фортепианоға арналған "Märchenerzählungen" атты төрт шығарма жазды. Макс Брух виола мен оркестрге арналған романс жазды, оның Op. 85, виоланың тембрінің эмоционалдық мүмкіндіктерін зерттейді. Сонымен қатар, оның кларнет, виола және фортепианоға арналған сегіз пьесасы, Op. 83, виоланың өте маңызды, сололық аспектісін көрсетеді. Оның кларнет, виола және оркестрге арналған концерті, Op. 88 репертуарда өте танымал болды және 20-шы ғасырдың көрнекті виолашыларымен жазылды. Брамс өзінің алғашқы шығармаларынан бастап виоланың ерекше орын алатын музыка жазды. Оның алғашқы камералық музыка шығармаларының бірі - аспаптар секстеттері Op. 18 және Op. 36, екі виола үшін сололық партияларға тең. Өмірінің соңында ол кларинет пен фортепианоға арналған екі соната жазды, Op. 120 (1894): кейіннен ол бұл шығармаларды виола үшін жазды (оның мүйіз триосындағы сололық партия да виола үшін транскрипцияда бар). Брамс сондай-ақ "Альтоға арналған виола мен фортепианоға арналған екі ән" (Op. 91, "Gestillte Sehnsucht" ("Қанайтын құштарлық") және "Geistliches Wiegenlied" ("Рухани жұбату")) атақты скрипкашы Джозеф Иоахим мен оның әйелі Амалиге сыйлық ретінде жазды. Дворжак виола ойнады және ол оның сүйікті аспабы екенін айтқан: оның камералық музыкасы виола үшін маңызды партияларға бай. Екі чех композиторы Бедрих Сметана мен Леош Яначек өздерінің "Өмірімнен" және "Жақын хаттар" квартеттерінде бастапқыда viola d'amore үшін жазылған маңызды виолалық бөлімдерді енгізді: квартеттер виоланың құмарлықпен басталады. Бах, Моцарт, Бетховен сияқтылар да камералық музыкада виола партиясын орындаған. Виола кейде оркестрлік музыкада маңызды рөл атқарады, оның жарқын мысалы - Рихард Штраустың соло виолончель мен виола және оркестрге арналған "Дон Кихот" тондық поэмасы. Басқа мысалдар: Эдвард Элгардың "Энигма вариациялары" шығармасының "Исобель" вариациясы және оның басқа шығармасындағы соло, "Оңтүстікте" (Алассио), Адольф Адамның "Жизель" операсының 2-ші актісінен pas de deux сахнасы және Лео Делибестің "Коппелия" балетінің "La Paix" қозғалысы, онда ұзақ виола солосы бар. Габриэль Форенің "Реквиемі" 1888 жылы екіге бөлінген виола бөлімдерімен жазылған, онда әдеттегі скрипка бөлімдері болмаған, тек "Sanctus" үшін соло скрипкасы болған. Кейіннен ол скрипкалық бөлімдермен оркестр үшін жазылды және 1901 жылы жарық көрді. Ескірек скрипкалық композициялардың жазбалары бар. Виола репертуары өте кең болғанымен, 20 ғасырға дейінгі белгілі композиторлар жазған шығармалардың саны салыстырмалы түрде аз. Виола үшін басқа аспаптарға арналған көптеген транскрипциялар бар және 20 ғасыр композицияларының саны өте әртүрлі. Сан-Франциско музыка консерваториясының "Виола жобасы" бағдарламасын қараңыз, онда виола профессоры Джоди Левиц әр студентімен композиторды жұптастырып, жаңадан жазылған шығармалардың тұңғыш рет орындалуын қамтамасыз етеді.

In early orchestral music, the viola part was usually limited to filling in harmonies, with very little melodic material assigned to it. When the viola was given a melodic part, it was often duplicated (or was in unison with) the melody played by other strings. The concerti grossi, Brandenburg Concertos, composed by J. S. Bach, were unusual in their use of viola. The third concerto grosso, scored for three violins, three violas, three cellos, and basso continuo, requires virtuosity from the violists. Indeed, Viola I has a solo in the last movement which is commonly found in orchestral auditions. The sixth concerto grosso, Brandenburg Concerto No. 6, which was scored for 2 violas "concertino", cello, 2 violas da gamba, and continuo, had the two violas playing the primary melodic role. He also used this unusual ensemble in his cantata, Gleichwie der Regen und Schnee vom Himmel fällt, BWV 18 and in Mein Herze schwimmt im Blut, BWV 199, the chorale is accompanied by an obbligato viola. There are a few Baroque and Classical concerti, such as those by Georg Philipp Telemann (one for solo viola, being one of the earliest viola concertos known, and one for two violas), Alessandro Rolla, Franz Anton Hoffmeister and Carl Stamitz. The viola plays an important role in chamber music. Mozart used the viola in more creative ways when he wrote his six string quintets. The viola quintets use two violas, which frees them (especially the first viola) for solo passages and increases the variety of writing that is possible for the ensemble. Mozart also wrote for the viola in his Sinfonia Concertante, a set of two duets for violin and viola, and the Kegelstatt Trio for viola, clarinet, and piano. The young Felix Mendelssohn wrote a little known Viola Sonata in C minor (without opus number, but dating from 1824). Robert Schumann wrote his Märchenbilder for viola and piano. He also wrote a set of four pieces for clarinet, viola, and piano, Märchenerzählungen. Max Bruch wrote a romance for viola and orchestra, his Op. 85, which explores the emotive capabilities of the viola's timbre. In addition, his Eight pieces for clarinet, viola, and piano, Op. 83, features the viola in a very prominent, solo aspect throughout. His Concerto for Clarinet, Viola, and Orchestra, Op. 88 has been quite prominent in the repertoire and has been recorded by prominent violists throughout the 20th century. From his earliest works, Brahms wrote music that prominently featured the viola. Among his first published pieces of chamber music, the sextets for strings Op. 18 and Op. 36 contain what amounts to solo parts for both violas. Late in life, he wrote two greatly admired sonatas for clarinet and piano, his Op. 120 (1894): he later transcribed these works for the viola (the solo part in his Horn Trio is also available in a transcription for viola). Brahms also wrote "Two Songs for Alto with Viola and Piano", Op. 91, "Gestillte Sehnsucht" ("Satisfied Longing") and "Geistliches Wiegenlied" ("Spiritual Lullaby") as presents for the famous violinist Joseph Joachim and his wife, Amalie. Dvořák played the viola and apparently said that it was his favorite instrument: his chamber music is rich in important parts for the viola. Two Czech composers, Bedřich Smetana and Leoš Janáček, included significant viola parts, originally written for viola d'amore, in their quartets "From My Life" and "Intimate Letters" respectively: the quartets begin with an impassioned statement by the viola. This is similar to Bach, Mozart, and Beethoven all occasionally played the viola part in chamber music. The viola occasionally has a major role in orchestral music, a prominent example being Richard Strauss' tone poem Don Quixote for solo cello and viola and orchestra. Other examples are the "Ysobel" variation of Edward Elgar's Enigma Variations and the solo in his other work, In the South (Alassio), the pas de deux scene from Act 2 of Adolphe Adam's Giselle and the "La Paix" movement of Léo Delibes's ballet Coppélia, which features a lengthy viola solo. Gabriel Fauré's Requiem was originally scored (in 1888) with divided viola sections, lacking the usual violin sections, having only a solo violin for the Sanctus. It was later scored for orchestra with violin sections, and published in 1901. Recordings of the older scoring with violas are available. While the viola repertoire is quite large, the amount written by well known pre 20th century composers is relatively small. There are many transcriptions of works for other instruments for the viola and the large number of 20th century compositions is very diverse. See "The Viola Project" at the San Francisco Conservatory of Music, where Professor of Viola Jodi Levitz has paired a composer with each of her students, resulting in a recital of brand new works played for the very first time.

ХХ ғасыр және одан кейінгі дәуірлер

ХХ ғасырдың басында Тертис сияқты арнайы солистер пайда болғандықтан, көптеген композиторлар виолаға шығармалар жаза бастады. Артюр Блис, Йорк Боуэн, Бенджамин Дейл және Ральф Воган-Уильямс ағылшын композиторлары Тертис үшін камералық және концерттік туындылар жазды. Уильям Уолтон, Бохуслав Мартину және Бела Барток белгілі виола концерттерін жазды. Хиндемит виола үшін көптеген музыкалық шығармалар жазды; өзі виолашы болғандықтан, ол көбінесе өзінің туындыларын орындады. Клод Дебюссидің флейта, виола және арфаға арналған сонатасы көптеген композиторларды осы құрамда шығармалар жазуға шабыттандырды. Чарльз Вуоринен 2008 жылы Лоис Мартин үшін виртуоздық «Виола вариацияларын» жазды. Эллиотт Картер де виола мен фортепианоға арналған бірнеше шығарма жазды, соның ішінде «Элегия» (1943) виола мен фортепианоға арналған; кейіннен ол кларнетке транскрипцияланды. Еврей музыкасынан шабыттанған композицияларымен танымал американдық композитор Эрнест Блох виолаға арналған екі атақты шығарма жазды: «1919-шы жылғы сюита» және «Хебрелік сюита» – соло виола мен оркестр үшін. Ребекка Кларк ХХ ғасырдың композиторы және виолашы, ол виолаға арналған көптеген шығармалардың авторы. Лионель Тертис Елгардың (виолаға арналған виолончель концертін Тертис транскрипциялаған, баяу бөлімі скордатурада орындалған), Александр Глазуновтың (виола мен фортепианоға арналған «Элегия», Op. 44 жазған) және Морис Равелдің барлығы виолаға арналған концерттер жазамыз деп уәде берген, бірақ олардың үшеуі де оларға жұмыс істемей қайтыс болды. ХХ ғасырдың соңында виола үшін кең репертуар құрылды; Миклош Роза, Револь Бунин, Альфред Шнитке, София Губайдулина, Гия Канчели және Кшиштоф Пендерецки сияқты көптеген композиторлар виола концерттерін жазды. Америкалық композитор Мортон Фельдман «Менің өмірімдегі виола» атты шығармалар сериясын жазды, онда концерттік виола партиялары бар. Спектральді музыкада виола төменгі гармоникалық құрамдарының айқын естілуіне байланысты ізделіс тапты, олар скрипкаға қарағанда оңай естіледі. Жерар Гризи, Тристан Мурайл және Хорациу Радулеску сияқты спектральді композиторлар виолаға арналған сололық шығармалар жазды. Неоромантик және постмодернист композиторлар да виолаға арналған маңызды шығармалар жазды, соның ішінде Робин Холлоуэйдің виола концерті Op.56 және Соната Op.87, Питер Сибурн фортепианомен бірге бес бөлімнен тұратын ірі туындысы «Пиета», Айрат Ичмуратовтың виолаға арналған концерті №1 Op.7 және виола, скрипкалар мен арфаға арналған «Үш романс» Op.22.

In the earlier part of the 20th century, more composers began to write for the viola, encouraged by the emergence of specialized soloists such as Tertis. Englishmen Arthur Bliss, York Bowen, Benjamin Dale, and Ralph Vaughan Williams all wrote chamber and concert works for Tertis. William Walton, Bohuslav Martinů, and Béla Bartók wrote well known viola concertos. Hindemith wrote a substantial amount of music for the viola; being himself a violist, he often performed his own works. Claude Debussy's Sonata for flute, viola and harp has inspired a significant number of other composers to write for this combination. Charles Wuorinen composed his virtuosic Viola Variations in 2008 for Lois Martin. Elliott Carter also wrote several works for viola including his Elegy (1943) for viola and piano; it was subsequently transcribed for clarinet. Ernest Bloch, a Swiss born American composer best known for his compositions inspired by Jewish music, wrote two famous works for viola, the Suite 1919 and the Suite Hébraïque for solo viola and orchestra. Rebecca Clarke was a 20th century composer and violist who also wrote extensively for the viola. Lionel Tertis records that Elgar (whose cello concerto Tertis transcribed for viola, with the slow movement in scordatura), Alexander Glazunov (who wrote an Elegy, Op. 44, for viola and piano), and Maurice Ravel all promised concertos for viola, yet all three died before doing any substantial work on them. In the latter part of the 20th century a substantial repertoire was produced for the viola; many composers including Miklós Rózsa, Revol Bunin, Alfred Schnittke, Sofia Gubaidulina, Giya Kancheli and Krzysztof Penderecki, have written viola concertos. The American composer Morton Feldman wrote a series of works entitled The Viola in My Life, which feature concertante viola parts. In spectral music, the viola has been sought after because of its lower overtone partials that are more easily heard than on the violin. Spectral composers like Gérard Grisey, Tristan Murail, and Horațiu Rădulescu have written solo works for viola. Neo Romantic, post Modern composers have also written significant works for viola including Robin Holloway Viola Concerto op.56 and Sonata op.87, Peter Seabourne a large five movement work with piano, Pietà, Airat Ichmouratov Concerto for Viola N1 Op.7 and Three Romances for Viola, Strings and Harp Op.22.

Қазіргі заманғы поп музыкасы

Виола кейде қазіргі заманғы танымал музыкада қолданылады, көбінесе авангардта. The Velvet Underground тобының Джон Кейл виоланы қолданған, сондай-ақ 10,000 Maniacs, Imagine Dragons, John & Mary фолк дуэті, British Sea Power, The Airborne Toxic Event, Marillion сияқты кейбір заманауи топтар да камералық ортада аспаптармен жиі қолданады. Джаз музыкасында да виолашылар болды, 1900 жылдардың басындағы аспаптар секцияларында пайдаланғандардан бастап, 1960 жылдардан бері пайда болған квартеттер мен солистер де кездеседі. Дегенмен, қазіргі заманғы танымал музыкада жеке-жеке иіліп тартылатын аспаптарды қолдану өте сирек.

Халық музыкасында

Виола халық музыкасында скрипкадай жиі қолданылмаса да, әлемдегі көптеген халық музыканттары оны пайдаланады. Доктор Линдсей Эйткенхед виоланың халық музыкасындағы тарихи және қазіргі қолданысын жан-жақты зерттеді. Бұл жанрдағы музыканттардың ішінде Элиза Карти, Мэри Рамси, Хелен Белл және Нэнси Керр бар. Кларенс "Гейтемут" Браун – блюз жанрында виоланың ең танымал орындаушысы. Виола словакиялық, венгрлік және румындық халық аспаптар тобында, әсіресе Трансильванияда маңызды сүйемелдеуші аспап болып табылады. Мұнда аспап G3–D4–A3 ретінде үш ішекпен құрылған (стандартты аспаптағыдан бір октава төменгі A нотасы), ал көпірі жалпақ болып келеді, аспап күшті ырғақпен аккордтарды орындайды. Осы қолданыста ол контра немесе брацца деп аталады (неміс тіліндегі Bratsche сөзінен, "виола" мағынасында).

Белгілі скрипкашылар

Виртуоздық соло орындаушыларының саны аз, мүмкін, себебі ХХ ғасырға дейін виолаға арналған виртуоздық музыка аз жазылған. ХХ ғасырға дейінгі белгілі виола ойнаушылар: Стамиц, Ролла, Антонио Ролла, Кристиан Урхан, Казимир Ней, Луи ван Вафельгем және Риттер. ХХ ғасырдағы маңызды виола пионерлері – Тертис, Уильям Примроуз, Хиндемит, Теофил Лафорж, Сесил Ароновиц, Морис Вьё, Борисовский, Лилиан Фукс, Дино Ассиолла, Фредерик Риддл, Уолтер Трамплер, Эрнст Уоллфиш, Ксаба Эрдэли, Карл Флеш атындағы халықаралық скрипка конкурсын жеңген жалғыз виолашы, және Эмануэль Варди, Паганинидің 24 каприсін виолаға арнап алғаш жазған виолашы. Көптеген танымал скрипкашылар да виолада орындаған және жазбалар жасаған, олардың ішінде Евгений Изае, Ехуди Менухин, Давид Ойстрах, Пинхас Цукерман, Максим Венгеров, Джулиан Рахлин, Джеймс Энес және Найджел Кеннеди. Ұлы композиторлардың арасында ансамбльде ойнағанда виоланы скрипкадан артық ұнатқандары, ең танымалдары – Людвиг ван Бетховен, Бах және Моцарт. Иосиф Гайдн, Франц Шуберт, Мендельсон, Дворжак және Бенджамин Бриттен сияқты басқа композиторлар да ансамбльде виола ойнаған. Ребекка Кларк және Хиндемит виолашы және композитор ретінде есімдері белгілі. Заманауи композиторлар мен виолашылар Кенджи Банч, Скотт Слэпин және Лев Журбин виолаға арналған көптеген шығармалар жазды.

Электрлік скрипкалар

Виоланың пикаппен күшейтілуі, аспап күшейткішімен (және динамикпен) және графикалық эквалайзермен дыбысын реттеу, G3 нотасынан төмен реттелген скрипкалар отбасының аспаптарының салыстырмалы түрде әлсіз шығысын толықтыруға мүмкіндік береді. Электр виола үшін қолданылатын екі түрлі аспап бар: пьезоэлектрлік пикаппен жабдықталған стандартты акустикалық виолалар және дененің көлемі аз немесе мүлдем жоқ арнайы электр виолалар. Дәстүрлі акустикалық виолалар көбінесе тарихи түрде қолданылған жердің түстерінде (мысалы, қоңыр, қызғылт қоңыр, ақшыл) ғана қол жетімді, ал электр виолалары дәстүрлі түстерде де, қызыл, көк немесе жасыл сияқты жарқын түстерде де болуы мүмкін. Кейбір электр виолалар ағаштан басқа материалдардан жасалады. Төменгі регистрі бар электр аспаптарының көпшілігі скрипканың мөлшерінде болады, себебі олар үлкен дыбыс шығару үшін күшейткіш пен динамикті пайдаланады, сондықтан оларға үлкен резонатор қажет емес. Шындығында, кейбір электр виолаларда резонатордың көлемі аз немесе мүлдем болмайды, сондықтан олар толығымен күшейтуге тәуелді. Электр виолалар электр скрипкаларға қарағанда сирек кездеседі. Виоланың физикалық өлшемдерін немесе таныс сезімін ұнататын музыканттар үшін кішкентай скрипка өлшемді корпусы бар электр виоланы қолдану қиын болуы мүмкін. The Velvet Underground тобының бұрынғы мүшесі Кейл, осындай электр виоланың белгілі қолданушыларының бірі және ол оны жеке шығармаларында мелодиялар үшін де, The Velvet Underground тобымен жұмыс істеген кездегі дрон эффекттері үшін де қолданды (мысалы, "Venus in Furs"). Электр виоланың басқа да танымал орындаушылары – Караван тобынан Джеффри Ричардсон және Рамзи. Аспаптарда ішкі күшейткіш орнатылған немесе буферленбеген транслятор сигналы шығарылуы мүмкін. Мұндай сигналдар тікелей күшейткішке немесе микшерлік пультке жіберілуі мүмкін, бірақ олар дыбыс жүйесіне жіберілмес бұрын қысқа кабельдің соңында орналасқан сыртқы күшейткіш/эквалайзерден өту арқылы жақсарады. Рок және басқа да күшті стильдерде электр виола ойнаушылары реверберация немесе овердрайв сияқты эффекттерді қолдануы мүмкін.