Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Иберия түбегіндегі римдік провинция (б.з.д. 27 – 459 ж.) Hispania Tarraconensis Испаниядағы үш римдік провинцияның бірі болды. Ол қазіргі Испанияның солтүстік, шығыс және орталық аймақтарын, сондай-ақ қазіргі Португалияның солтүстік бөлігін қамтыды. Испанияның оңтүстігі, қазір Андалусия деп аталатын аймақ, Hispania Baetica провинциясы болды. Атлантика мұхитының батысында Лузитания провинциясы жатқан, ол қазіргі Португалиямен ішінара келіседі.
Roman province on the Iberian Peninsula (27 BC 459 AD)
Hispania Tarraconensis was one of three Roman provinces in Hispania. It encompassed much of the northern, eastern and central territories of modern Spain along with modern northern Portugal. Southern Spain, the region now called Andalusia, was the province of Hispania Baetica. On the Atlantic west lay the province of Lusitania, partially coincident with modern day Portugal.
Юлий-Клавдийлер мен Флавийлер тұсында бейбітшілік орнату және римдікке айналдыру
Аугуст провинцияны құрумен және оның шекараларын белгілеумен қатар, провинцияның көптеген қауымдастықтарына колония немесе муниципиум (римдік немесе латын) мәртебесін беруде Юлий Цезарь қалдырған нұсқауларды орындады, әсіресе Леванте жағалауы бойында, Баэтиканың бөлігі 12 жылы провинцияға қосылды, сондай-ақ Ебро аңғары, Месета Орталық және солтүстік-шығыстағы бірнеше бекіністермен бірге. Ол сондай-ақ провинцияның басқа саяси бірлестіктерінің мәртебесін реттеді, губернатордың тікелей араласуына мүмкіндік берген, салық төлеуге бағынған қауымдастықтар – civitates stipendiaria статусын регламенттеді. Бұл саясатты Тиберий (б.з. 14–37) жалғастырды, ол Месета Орталықтың солтүстік бөлігіндегі муниципиумдардың санын арттырды. Август пен Нерон билігінің арасындағы императорлық араласулардың нәтижесінде Римге дейінгі ескі жолдар жаңадан жөнделіп, римдік жолдарға айналды, бұл провинциялық аумақтың инфрақұрылымын құрады, провинция тұрғындарының римдік мәдениетпен байланысын қамтамасыз етті (латын тілі провинцияның ортақ тіліне айналды) және оларға дамыған экономикалық желілерге және ақша айналымына қол жеткізуге мүмкіндік берді. Керамика импорты үлкен көлемде басталды – Август пен Тиберий тұсында Италиядан арретин тағайындары, ал Калигула мен Веспасиан тұсында Галлиядан саман тағайындары жеткізілді. Провинция, Нерон тұсындағы астурлардың көтерілісінен басқа, бейбітшілікте болды, ол Легион VI Victrix-тің примус пилусымен оңай басып тасталды. Осының нәтижесінде провинцияның әскери гарнизонын кезең-кезеңімен азайтуға мүмкіндік болды. 42–43 жылдары Клавдий Легион IV Macedonica-ны Германияға, ал 63 жылы Нерон Легион X Gemina-ны Паннонияға жіберді. 68 жылы провинцияны 61 жылдан бері басқарып келген Галба, Виндекс шақыруымен Неронға қарсы көтеріліске қосылды. Галба Неронның оны өлтіруді шешкенін естігенде, Виндекстің ұсынысын қабылдады, бұл шешімін екі ғасыр бұрынғы жас пайғамбардың Клунияда әлемнің жаңа билеушісі пайда болады деген болжамымен негіздеді, деп хабарлайды Суетоний. Сондықтан Галба Клунияда өзін император деп жариялады. Лузитания губернаторының, болашақ император Отонның қолдауына ие болғаннан кейін, ол провинцияның әскери күштерін кеңейтті, ол Легион VI Victrix, екі кавалериялық ала және үш жәй ауық-сауық жасақтан тұрды, сондай-ақ кем дегенде үш васкон когортасы мен Легион VII Galbiana-ны жалдап, билікті басып алу үшін Римге аттанды. Галба өлтірілгеннен кейін провинцияны Отонның, содан кейін Вителлийдің жақтастары кезекпен басқарды, соңында бірінші Флавий императоры Веспасианның билігіне көшті. Веспасианның тұсында, шамамен 74 жылы, провинцияның көптеген қалалық қауымдастықтарына оның және оның ізбасарлары Титус пен Домицианның билігі кезінде латын құқығымен муниципиум болуға рұқсат беретін жарлық қабылданды. Веспасиан провинциядағы әскери гарнизонды да қысқартуды шешті, ол Легион VII Gemina Felix және оның көмекші бөлімшелерінен тұрды, олардың негізгі міндеті провинциялық губернатордың жұмысын қолдау, тәртіп сақтау және провинциядағы кен өндіруді қадағалау болды. Плиний Егдеңгісі 73 жылы Тарраконенсис провинциясында прокуратор болып қызмет етті. Диоклетиан тұсында, 293 жылы, Испания Тарраконенсисі үш кіші провинцияға бөлінді: Галлесия, Карфагенсис және Тарраконенсис. Императорлық провинция Hispania Tarraconensis 5 ғасырдың басындағы шабуылдарына дейін, 409 жылы суэбтер, вандалдар және аландар Пиренейді кесіп өткенге дейін сақталды, содан кейін визиготтар патшалығы құрылды. Бұл шабуылдардың нәтижесінде металдарды, әсіресе алтын, қалайы және күмісті кеңінен пайдалануға мүмкіндік болды. Лас Медуластағы аллювиалды алтын кен орындары римдік инженерлердің кен орындарын өте үлкен көлемде өңдегенін көрсетеді, олар айналасындағы таулардан су алу үшін 30 мильге (48 км) дейін жететін бірнеше акведуктарды пайдаланды. Жұмсақ тастарға жылдам ағынмен су жіберу арқылы олар гидравликалық әдістермен (ruina montium) көп мөлшерде алтынды өндіре алды. Алтын қоры таусылғаннан кейін, олар отты пайдаланып, алтынға толы қатты тастарды бұзу арқылы алтын кендерін жер астындағы тоннельдер арқылы іздеді. Плиний Егдеңгісі Испанияда қолданылған әдістер туралы толық мәлімет береді, бұл оның жеке бақылауларына негіделген болуы мүмкін.
In addition to creating the province and setting its borders, Augustus followed the directions left by Julius Caesar in granting many communities in the province the privileged status of colonia or municipium (Roman or Latin), especially along the Levante coast, the part of Baetica transferred to the province in 12 BC, and the Ebro Valley, along with some foundations on the Meseta Central and in the northeast. He also regularised the status of the other political entities in the province, the civitates stipendiaria (communities subject to tribute), whose affairs could be directly intervened in by the governor. This policy was continued by Tiberius (AD 14–37), who increased the number of municipia in the northern part of the Meseta Central. Between the reigns of Augustus and Nero, imperial interventions led to the regularisation of the old pre Roman roads and their conversion into Roman roads, which formed a framework for the provincial territory which brought the provincials into contact with Roman culture (Latin rapidly became the common language of the province) and gave them access to highly developed economic networks and a monetary economy. Ceramics began to be imported in large quantities Arretine ware from Italy under Augustus and Tiberius and Samian ware from Gaul between the reigns of Caligula and Vespasian. The province was effectively at peace except for an attempt at rebellion by the Astures under Nero which was easily suppressed by a primus pilus of the Legio VI Victrix. As a result, it was possible to progressively reduce the military garrison of the province. In AD 42 43, Claudius transferred the Legio IV Macedonica to Germania and in AD 63 Nero sent the Legio X Gemina to Pannonia. In AD 68, Galba, who had governed the province since AD 61, was invited by Vindex to join his rebellion against Nero. When Galba received news that Nero had decided to have him killed, he accepted Vindex's offer, justifying the decision, according to Suetonius, by an oracle delivered by a young prophet two centuries earlier, which predicted that a new ruler of the world would arise in Clunia. Therefore, Galba proclaimed himself emperor at Clunia. After receiving the support of the governor of Lusitania, the future emperor Otho, he expanded the military forces of the province, which consisted of the Legio VI Victrix, two cavalry alae, and three infantry cohortes, by recruiting various auxiliaries, at least three cohorts of Vascones, and the Legio VII Galbiana, and then he set out for Rome in order to seize power. After Galba was assassinated, the province was controlled in succession by partisans of Otho, then Vitelius, before finally coming under the control of Vespasian, the first Flavian emperor. Under Vespasian an edict seems to have been promulgated, perhaps in AD 74, which permitted many of the province's urban communities to become municipia with Latin rights over the course of his reign and that of his successors, Titus and Domitian. Vespasian also decided to maintain a reduced military garrison in the province, consisting of the Legio VII Gemina Felix and its auxiliary units, which was focused mainly on supporting the work of the provincial governor, carrying out policing, and supervising mining work in the province. Pliny the Elder served as procurator in Tarraconensis in AD 73. Under Diocletian, in 293, Hispania Tarraconensis was divided in three smaller provinces: Gallaecia, Carthaginensis and Tarraconensis. The Imperial province of Hispania Tarraconensis lasted until the invasions of the 5th century, beginning in 409, when Suebi, Vandals and Alans crossed the Pyrenees, and ended with the establishment of a Visigothic kingdom. The invasion resulted in widespread exploitation of metals, especially gold, tin and silver. The alluvial gold mines at Las Medulas show that Roman engineers worked the deposits on a very large scale using several aqueducts up to 30 mile (48 km) long to tap water in the surrounding mountains. By running fast water streams on the soft rocks, they were able to extract large quantities of gold by hydraulic mining methods (Ruina montium). When the gold had been exhausted, they followed the auriferous seams underground by tunnels using fire setting to break up the much harder gold bearing rocks. Pliny the Elder gives a good account of the methods used in Hispania, presumably based on his own observations.
Шекаралары мен көлемі
Ең кеңейген кезеңінде Hispania Tarraconensis провинциясы Иберия түбегінің үштен екі бөлігін қамтыды. Солтүстіктегі Пиреней таулары Галлиямен шекара құрады. Оңтүстік-батыстағы Лузитаниямен шекара Каледен (қазіргі Порту, Португалия) Дуро өзені бойымен, содан кейін Тормес өзенімен өтті. Баэтикамен шекара Кастулодан (қазіргі Линарес) Аччи (Гуадикс) арқылы Альмерия шығанағына дейін созылды. Шамамен 380 000 км² аумаққа және шамамен 3,5 миллион халқы бар (орташа халық тығыздығы 9 адам/км²), құрылған кезде Tarraconensis Рим империясының ең үлкен провинциясы болды.
At its greatest extent, the province Hispania Tarraconensis covered about two thirds of the Iberian Peninsula. The Pyrenees mountains to the north formed the border with Gaul. The border with Lusitania to the southwest ran from the Cale (modern Oporto, Portugal) along the Douro river and then the Tormes river. The border with Baetica ran from Castulo (modern Linares), through Acci (Guadix), to the bay of Almería. With a surface area of around 380,000 km2 and an estimated population of 3 3.5 million (giving an average population density of 8 9 people/km2), at the date of its creation, Tarraconensis was probably the largest province in the Roman empire.
Әкімшілік ұйым
27 жылы Август провинцияларды бөліскенде, Тарраконенсис Лузитания сияқты императорлық провинция болды, ал Бетика – сенаторлық провинция. Тарраконенсис консулдық дәрежеге ие болса, қалған екеуі преториандық дәрежеде болды. Губернатор консулдық дәрежедегі сенатор болды, яғни “август пропреторы” атағын алды. Провинцияның астанасы Таррако колониясы еді. Август пен Тиберийдің кезінде, Страбонның мәліметінше, провинция үш легионмен күзетілді, кейін Калигула оларды екіге, ал Нерон – бірге азайтты. Провинцияның кеңдігіне байланысты, Тиберий мен Клавдийдің билігі арасында провинция жеті құқықтық округке (conventus iuridici) бөлінді, олардың әрқайсысын император тікелей тағайындаған legatus iuridicus басқарды. Бұл округтер:
Under Augustus' division of the provinces in 27 BC, Tarraconensis was an Imperial province like Lusitania, while Baetica was a Senatorial province. Tarraconensis was of consular rank, while the other two were praetorian. The governor was entitled legatus Augusti pro praetore, who was a senator of consular rank. The capital of the province was the colonia of Tarraco. In the time of Augustus and Tiberius, according to Strabo, the province was garrisoned by three legions – subsequently reduced to two by Caligula, and to one by Nero. Because of the scale of the province, at some point between the reigns of Tiberius and Claudius, the province was divided into seven conventus iuridici (assize districts), each managed by a legatus iuridicus, who was appointed by the Emperor directly. These districts were:
Тарраконенсис, астанасы Колония Таррако (Таррагона). Carthaginensis, астанасы Colonia Carthago Nova (Картагена). Caesaraugustanus, астанасы Colonia Caesar Augusta (Зарагоса). Cluniensis, астанасы Colonia Clunia Sulpicia (Корунья-дель-Конде). Asturicensis, астанасы Municipium Asturica Augusta (Асторга). Lucensis, астанасы Lucus Augusti (Люго). Bracarensis, астанасы Municipium Bracara Augusta (Брага). Әр округтің астанасында Императорға арналған культ орталығы болды, ол Genius Augusti және қасиетті императорларға құлшылық етуге арналған, өз еркек және әйел діни қызметкерлерімен – flamen Augusti және flamenica Augusti, оларды провинцияның жеңілдік алған қауымдастықтарының (колониялар мен муниципалитеттер) элитасы таңдады. Олар жыл сайын өзінің арасынан біреуін бүкіл провинция үшін Императорлық культтың фламены және фламеникасы (олар бір-бірімен некеде болуға міндетті емес) ретінде таңдап, Тарракодағы провинциялық форумда өз міндеттерін орындады. Тарраконенсистің салық әкімшілігі көбінесе императордың жеке гвардиясынан тікелей тағайындалған императорлық прокураторға (procurator Caesaris) жүктелді. Бұл прокуратор провинцияның астанасында орналасып, бүкіл провинция үшін салық жинауды басқарды. Дегенмен, бірінші ғасырдың соңында немесе екінші ғасырдың басында провинцияның солтүстік-батыс бөлігіндегі алтын кендері жеке прокуратор, procurator metallorum басқарды. Бұл прокураторлар провинциялық губернаторға емес, тікелей императорға есеп берді, бірақ іс жүзінде екеуі де провинциялық әкімдікпен ынтымақтасуға тиіс болды.
Tarraconensis, with its capital at Colonia Tarraco (Tarragona). Carthaginensis, with its capital at Colonia Carthago Nova (Cartagena). Caesaraugustanus, with its capital at Colonia Caesar Augusta (Zaragoza). Cluniensis, with its capital at Colonia Clunia Sulpicia (Coruña del Conde). Asturicensis, with its capital at Municipium Asturica Augusta (Astorga). Lucensis, with its capital at Lucus Augusti (Lugo). Bracarensis, with its capital at Municipium Bracara Augusta (Braga). In each of the conventus capitals there was an Imperial cult centre, dedicated to the Genius Augusti and the deified emperors, with its own male and female priests, the flamen Augusti and flamenica Augusti, who were chosen by the elites of the privileged communities of the province (the coloniae and municipia). Each year, they chose one of their number to be the flamen and flamenica (they were not required to be married to one another) of the Imperial cult for the whole province, discharging their functions in the provincial forum in Tarraco. The fiscal administration of Tarraconensis mostly fell to an Imperial procurator (procurator Caesaris), appointed by the Emperor directly from among the equestrian order. This procurator was based in the provincial capital and managed the collection of taxes for the whole province. Nevertheless, from the late first century or early second century AD, the gold mines in the northwestern part of the province were managed by a separate procurator, the procurator metallorum, who was usually and Imperial freedman and was based at Asturica Augusta. These procurators reported directly to the emperor, not to the provincial governor, although in practice both had to collaborate with the provincial administration.