Кіріспе
Көсаяқтар тұқымдасы
Teiidae – Америкаға тән аутархоглоссалық кесірткелер тұқымдасы. Осы тұқымдастың өкілдері көбінесе биязықұйрықтар немесе жылдам жүгіргіштер деп аталады, бірақ тегустар да осы тұқымдасқа жатады. Teiidae тұқымдасы Gymnopthalmidae тұқымдасымен туыс, және екеуі де Teiioidea супер тұқымдасын құрайды. Teiidae тұқымдасына бірнеше партеногенездік түрлер кіреді – клоналды көбеюдің бір түрі. Қазіргі таңда Teiidae тұқымдасы он сегіз туысқа біріктірілген шамамен 150 түрді қамтиды.
Морфологиясы мен мінез-құлқы
Тейидтерді басқа кесірткелерден келесі ерекшеліктерімен ажыратуға болады: құрсақ жағынан көлденең қатарлар құрайтын ірі тікбұрышты қабықшалар және әдетте арқа жағынан ұсақ, дөңгелек қабықшалар, бас сүйектерінен бөлек орналасқан бас қабықшалары және негізінде қатты, жақ сүйектеріне "жабысқан" тістер. Сонымен қатар, барлық теиидтердің тілі екіге бөлінген, жылан сияқты. Олардың барлығы жақсы жетілген аяқ-қолдарына ие. Тейидтердің бәрі де құрлықта тіршілік етеді (кейбіреулері жартылай сулық), күндіз белсенді және негізінен ет жейтін немесе жәндіктермен қоректенеді. Көптеген теиидтер өзінің қолайлы температуралық диапазонында өте жақсы ізденіс жасайды, қоршаған ортадан жылдам өтеді. Кейбіреулері рационына аз мөлшерде өсімдіктерді қосады. Олар жұмыртқа туады, ал кейбір түрлері өте көп жұмыртқа салады. Бұл тек қана ұрғашы түрлер міндетті партеногенез арқылы көбейеді (міндетті, себебі кесірткелерде еркектер қатыспайды және жыныстық жолмен көбейе алмайды). Барлық қабықтықтардың міндетті партеногенетикалық туыстары сияқты, партеногенетикалық теиидтер де гибридтер болып табылады. Екі немесе одан көп түрлер сирек будандасады және ұрпақ кейде спермасыз көбейе алады деп саналады. Мейоздық механизм ұрықтандыруды қабылдамау үшін зерттеулердің маңызды саласы болып табылады. Негізінен зертханалық жағдайлардағы партеногенетикалық Aspidoscelis neomexicanus зерттеулерінен белгілі, имитациялық жұптасу мінез-құлқы құнарлылықты арттыра алады. Бұл псевдокопуляция деп аталатын мінез-құлықта, бір ұрғашы еркек рөлін, ал екіншісі ұрғашы рөлін қабылдайды. Жеке даралар өмір бойы рөлдерді ауыстыра алады. Псевдокопуляция туралы мәлімдеме бастапқыда кейбір зерттеушілер тарапынан күмәнмен қабылданды және бұл мінез-құлықтың барлық партеногенетикалық түрлерінде байқалмағаны анықталды. Бірақ, кем дегенде, барлық ұрғашы туыстары псевдокопуляцияны көрсететіндіктен, бұл кесірткелерді жыныссыз көбейтуге қабілетті деп санауға болады (жыныстық көбеюге қарамастан).