Кіріспе
Қалқаншалар тұқымдасы (Cordylidae) – Африканың оңтүстік және шығыс бөліктерінде кездесетін шағын және орташа өлшемді кесірткелер тұқымдасы. Олар көбінесе белдікті кесірткелер, тікұйрықты кесірткелер немесе белдікқұйрықты кесірткелер деп аталады. Cordylidae тұқымдасы Африка мен Мадагаскарда кездесетін Gerrhosauridae тұқымдасына жақын. Кордилоидтар немесе Кордилоидтар деп белгілі осы екі ғылыми тұқымдас кейде үлкен Cordylidae тұқымдасы ретінде біріктіріледі. Жақында жүргізілген молекулалық талдаулар Cordylidae және Gerrhosauridae (Cordyloidea) кладының құралуын растады және оны Xantusiidae тұқымдасын қамтитын ірі кладқа (Cordylomorpha Vidal & Hedges, 2009) орналастырды.
Cordylidae is a family of small to medium sized lizards that occur in southern and eastern Africa. They are commonly known as girdled lizards, spinytail lizards, or girdle tail lizards. Cordylidae is closely related to the family Gerrhosauridae, occurring in Africa and Madagascar. These two scientific families of lizards, known as Cordyliformes or Cordyloidea, are sometimes combined into a larger concept of Cordylidae. Recent molecular analyses confirm the clade made up of Cordylidae and Gerrhosauridae (Cordyloidea) and place it in a larger clade including Xantusiidae (Cordylomorpha Vidal & Hedges, 2009).
Сипаттамасы мен мінез-құлқы
Қайыс кесірткелер күндізгі және жәндіктермен қоректенеді. Олар негізінен тасты жерлердегі жарықтарда тіршілік етеді, бірақ кем дегенде бір түрі қуыстар қазып, екіншісі ағаштардың қабығы астында өмір сүреді. Олардың бастары мен денелері жалпақ, остеодермалардың мықты қабығымен және дене мен құйрықтың бойымен жүйелі қатарлармен орналасқан ірі тікбұрышты қабықшаларымен ерекшеленеді. Көптеген түрлердің құйрығында тікенді сақиналар болады, олар жануардың қорғанышқа жарамды жарықтарға тығылуына көмектеседі, сондай-ақ жыртқыштарды қорқытуға да септігін тигізеді. Көптеген түрлердің төрт аяғы бар, бірақ Chamaesaura туысына жататын кесірткелердің аяқтары жоқтың қасы, артқы аяқтарының орнында тек кішкентай тікенектер ғана болады. Бұл отбасыға жұмыртқа туатын және тірі туатын түрлер де кіреді.
Жалпы
Тұқымдар тізімі Тұқым Сурет түрі Таксон авторы Қазақша атауы Түрлер Chamaesaura C. anguina C. anguina Шнайдер, 1801 Шабық кесірткелер 5 Cordylus C. niger C. cordylus Лоранти, 1768 Белдеулі кесірткелер 21 Hemicordylus H. capensis H. capensis Смит, 1838 Жртасты кесірткелер 2 Karusasaurus K. polyzonus K. polyzonus Стэнли, Бауэр, Джекман, Бранч және Мутон, 2011 Каруса кесірткелері 2 Namazonurus N. peersi N. pustulatus Стэнли, Бауэр, Джекман, Бранч және Мутон, 2011 Намаква белдеулі кесірткелері 5 Ninurta N. coeruleopunctatus N. coeruleopunctatus Стэнли, Бауэр, Джекман, Бранч және Мутон, 2011 Көк дақты белдеулі кесіртке 1 Ouroborus O. cataphractus O. cataphractus Стэнли, Бауэр, Джекман, Бранч және Мутон, 2011 Армадилло белдеулі кесірткесі 1 Platysaurus P. relictus P. capensis Смит, 1844 Жалпақ кесірткелер 16 Pseudocordylus P. subviridis P. microlepidotus Смит, 1838 Тас кесірткелер 6 Smaug S. giganteus S. giganteus Стэнли, Бауэр, Джекман, Бранч және Мутон, 2011 Белдеулі кесірткелер 9