Кіріспе
Геккондар туысы (Gekkonidae) – геконның ең ірі туысы, 62 туысқа жататын 950-ден астам сипатталған түрді қамтиды. Гекконидтерге үй геконы (Hemidactylus), токай геконы (Gekko), күндізгі геконы (Phelsuma), аза тұтатын геконы (Lepidodactylus) және dtella (Gehyra) сияқты кең таралған гекон түрлері кіреді. Гекконид геконнары бүкіл әлемде кездеседі, әсіресе тропиктік аймақтарда кең таралған. Олардың көптеген түрлері ван дер Ваальс күштері арқылы, сеталарының (аяқ шашы) молекулалары мен беткей молекулалары арасындағы молекулалық байланыс күштерін пайдалана отырып, бетке жабысу қабілетін көрсетеді. Гемидактил туысы – барлық бауырымен жорғалаушылар туыстарының ең түрлі және кең таралғандарының бірі.
Gekkonidae (the common geckos) is the largest family of geckos, containing over 950 described species in 62 genera. The Gekkonidae contain many of the most widespread gecko species, including house geckos (Hemidactylus), the tokay gecko (Gekko), day geckos (Phelsuma), the mourning gecko (Lepidodactylus), and dtellas (Gehyra). Gekkonid geckos occur globally and are particularly diverse in tropical areas. Many species of these geckos exhibit an adhering ability to surfaces through van der vaals forces utilizing intermolecular forces between molecules of their setae (foot hair) and molecules of the surface they are on. The genus Hemidactylus is one of the most species rich and widely distributed of all reptile genera.
Қалдықтар
Gekkonidae туысы Gekkota инфаотрядының мүшесі, ол алғаш рет Юра кезеңінде пайда болған деп саналады (201-145 миллион жыл бұрын). Eichstaettisaurus schroederi – гекконың ата тегінен шыққан ең ерте мысалдарының бірі ретінде танылады. Eichstaettisaurus туысының өкілдері өрмелеуге байланысты морфологиялық бейімделулерді көрсетеді. Eichstaettisaurus геккотанның бастапқы буыны ретінде қарастырылады, бірақ оның нақты таксономиялық статусы белгісіз. Албиан-Аптиан кезеңдеріне (121-100 миллион жыл бұрын) жатқан, Бор кезеңінен табылған Hoburogekko suchanovi және Gobekko cretacicus түрлері, сөзсіз, Gekkota-ның мүшелері. Олар да Gekkonidae туысына жатады деп есептеледі, бірақ қазба қалдықтарының толық болмауына байланысты олардың таксономиялық статусы да белгісіз. Бұл түрдің денесі тек 20-22 мм-ге жетеді (мұрыннан құйрыққа дейін). Y. balticus-тың кеңейтілген, бөлінбеген, өрмелеуге арналған жаймалары және қысқарған, бірақ өткір тырнақты бірінші саусағы бар, сонымен қатар жылдам жабылатын қабақтары жоқ. Бұл морфологиялық ерекшеліктер Gekkonidae туысына тән және Y. balticus қазіргі гекон сияқты жабысу қабілетіне ие болуы мүмкін екенін көрсетеді.
Тарату
Гекконидтер тұқымдасына жататын түрлер барлық жылы аймақтарда таралған. Көптеген тұқымдар кең географиялық ареалда мекендей алады және кейбір аймақтарда бұрғын түрлерге жатады; мысалы, Hemidactylus тұқымдасын әлемнің барлық субтропиктік аймақтарында кездестіруге болады. Дегенмен, Gekkonidae тұқымдасының көптеген тұқымдары эндемиктер. Мысалы, Afroedura және Afrogecko тұқымдары тек Африкада ғана табады. Lepidodactylus тұқымдасының ареалы Оңтүстік Азиядан Океанияға дейін созылады; бұл тұқымда сондай-ақ бірнеше арал түрлері де бар. Мұнда тізілген тұқымдар Gekkonidae тұқымдасының барлық түршелерін қамтымайды және таралу мысалы ретінде ғана келтірілген. Толық тізімді "Тұқымдар" бөлімінен қараңыз.
Филогения
Пайрон және авторлар (2013) молекулалық филогенетика негізінде Gekkonidae тұқымдастарының келесі жіктелуін ұсынады.