Кіріспе
Үнді жазушысы Арундати Ройдың тұңғыш романы "Шағын нәрселердің құдайы" – үнді жазушысы Арундати Ройдың отбасылық драма романы. Бұл 1960 жылдардағы Үндістанның Керала штатында кең таралған "Махаббат заңдарынан" зардап шеккен егіздердің балалық шақтағы өмірі туралы әңгіме. Роман адамдардың мінез-құлқына терең әсер ететін кішкентай, көріне сындарсыз оқиғалардың, шешімдердің және тәжірибелердің қалай әсер ететінін зерттейді. Роман Үндістандағы касталық жүйенің қалдырған әсерін де зерттейді, бұл Үндістандағы британдық отаршылдығына ерекше мәдени сын. Ол 1997 жылы Букер сыйлығын жеңіп алды. "Шағын нәрселердің құдайы" Ройдың тұңғыш романы болып 1997 жылы жарық көрді. Одан кейін 20 жыл өткен соң, 2017 жылы "Ең зор бақыт министрлігі" жарық көрді. Рой "Шағын нәрселердің құдайы" романының қолжазбасын 1992 жылы жаза бастап, төрт жылдан кейін, 1996 жылы аяқтады, одан кейін келесі жылы жарияланды. Бұл әңгіменің мүмкіндігін алғаш HarperCollins редакторы Панкадж Мишра байқап, оны үш британдық баспаға жіберді. Рой 500 000 фунт стерлинг көлемінде аванс алды, ал кітапты басып шығару құқығы 21 елге сатылды.
The God of Small Things is a family drama novel written by Indian writer Arundhati Roy. It is a story about the childhood experiences of fraternal twins whose lives are destroyed by the "Love Laws" prevalent in 1960s Kerala, India. The novel explores how small, seemingly insignificant occurrences, decisions and experiences shape people's behavior in deeply significant ways. The novel also explores the lingering effects of casteism in India, lending a culturally specific critique of British colonialism in India. It won the Booker Prize in 1997. The God of Small Things was Roy's debut novel, published in 1997. It was followed by the 2017 publication, The Ministry of Utmost Happiness twenty years later. Roy began writing the manuscript for The God of Small Things in 1992 and finished four years later, in 1996, leading to its publication the following year. The potential of the story was first recognized by HarperCollins editor, Pankaj Mishra, who sent it to three British publishers. Roy received a £500,000 advance, and rights to the book were sold in 21 countries.
Сюжет
Бұл оқиға Айманемде, Кералада, 1969 және 1993 жылдар аралығында орын алған. Рахель мен Эста, 1993 жылы қайта қосылған егіздер. Әкесі Әму Ипе әкесінен қашу үшін Бабамен үйленеді және күйеуін тастап, Айменемге қайта оралады. Амманың ағасы Чако ажырасып, Англиядан оралады. Отбасылық үйде Бэби Кочамма, Папачидің қарындасы бар, ол қайталанбаған махаббатына байланысты үйленбеген. Ол оқиғаларды бақытсыздыққа ұшыратады. Маргареттің екінші күйеуінің жол апатынан қайтыс болуы Чаконы оны және олардың қызы Софиді Айменемде Рождествоны өткізуге шақырады. Әуежайға бара жатқанда, отбасы көлікті қоршап алып, Сәби Кочамманы қорлайтын коммунистердің топтарына тап болады. Рахел наразылық білдірушілердің арасында отбасының қымыз фабрикасында жұмыс істейтін қол сұғылмас қызметші Велутаны көреді. Кейін театрда Эстаға "Оранжевый лимонный человек" - тәтті тағамдар дүкенінде жұмыс істейтін сатушы жыныстық қатынасқа түседі. Рахелдің коммунистік топта Велтуханы көргенін айтуы Бэби Кочамманы оны өзінің қорлануымен байланыстырады. Рахель мен Эста Велтухамен қарым-қатынас жасайды, ал Амму оған тартылады, бұл тыйым салынған романсқа әкеледі. Велутаға жанашырлық танытады, бірақ кастасы мен Аммумен қарым-қатынасы үшін қайғылы жағдайға тап болады. Велутаның әкесі олардың қарым-қатынасын ашқанда, Амму қамауға алынып, Велута қуылған. Аму өзінің қиын жағдайы үшін егіздерді кінәлайды, оларды өзінің туған апасы Софимен бірге қашуға мәжбүрлейді. Олардың қайығы бұрылып, Софи суға батып қалады, Маргарет пен Чако қайтып келгенде, Софины диванда өлі табады. Бейби Кочамма Велутаны Софидің өліміне кінәлайды, бұл оны полицияға қатаң ұрып-соғу мен тұтқындауға әкеледі. Егіздер осы жағымсыз оқиғаның куәсі болды. Полиция бастығы Велутаның коммунистермен байланысы бар екенін біледі, егер заңсыз тұтқындау ашылса, тәртіпсіздіктер болады деп қорқады. Ол бала Кочамманы Велтуханы жалған айыптау үшін қорқытады. Өзін құтқару үшін Кочамма Эста мен Рахельді Софидің өліміне Велутаны қатыстыруға мәжбүр етеді. Велута жарақаттарынан қайтыс болады. Аму шындықты айтуға тырысқанына қарамастан, Сәби Кочамма Чаконы Аму мен егіздер Софидің өліміне жауапты деп сендіреді. Чако Аммуны үйден шығарып, Естаны одан мәңгілікке ажыратады. Аму 31 жасында бір қонақ үйде жалғыз қалады. Рахел Америкаға университетке барады, бірақ дүрлі-дырлы өмірден кейін Айменемге қайта оралады. Ол Бэби Кочаммамен жалғыз және үнсіз өмір сүрген Эстамен қайта қосылады. Оларға қайғылы өмір сүруіне қарамастан, олар қайтадан бір-бірімен кездеседі. Романның соңында Аму мен Велутаның махаббат оқиғасы туралы айтылады.
Кейіпкерлер
Эста, Рахельдің егіз інісі, салмақты, ақылды және біршама алаңдаушы бала, ол үнсіздікке әкелетін жарақатты бастан өткізеді, Бэби Кочамма Велутаны айыптау үшін оны таңдайды, ажырасып кеткеніне қарамастан, әпкесімен тығыз байланыста болады. Рахель, Эстадан 18 минут кіші қарындасы, ақылды және импульсивті сипатталатын жартылай баяндаушы, әлеуметтік қиындықтармен күреседі және ағасынан кем саналып, кейіннен көшпенді өмір салған, сәулетші-суретші болып оқыған және американмен сәтсіз қарым-қатынас жасаған. Аму, егіздердің қатаң анасы, алкогольге тәуелді күйеуінен қашу үшін үйленеді, зорлық-зомбылықтан ажырасады және Велутамен құпия қарым-қатынасқа түседі, бұл оның балаларына оның махаббатын жоғалту қорқынышын ұқтырады. Велута, Ипе отбасының шұбат зауытындағы Параван кастасынан шыққан шебер ағаш ұстасы, жергілікті коммунистік қозғалысқа белсенді қатысады, Амумен тыйым салынған қарым-қатынаста болады және қатал жазаға ұшырайды, оның Куттапен есімді мүгедек бауыры бар. Шако, Эста мен Рахельдің анасының інісі, Оксфордта Маргаретпен танысып, оған үйленеді және Софи есімді қызы бар, оның өлімі оқиғаның шешуші нүктесі болып табылады. Бэби Кочамма, егіздердің анасының қарындасы, білімді және ашулы, ирландтық католик дін қызметкеріне өшпес махаббат пен сіңлісінің балаларына деген жек көрушілікке толы, оларды бақытсыздыққа итермелейді.
Техникалар
Рой балалардың көзқарасын және олардың күнәсіздігін бейнелеу үшін әртүрлі тәсілдерді қолданады. Ол қолданатын тәсілдердің бірі – белгілі бір сөздер мен тіркестерді үлкен әріптермен жазу арқылы оларға мән беру (мысалы, "Себебі кез келген нәрсе кез келген адамға оқиға болуы мүмкін"). Балалар ересектердің айтқандарын фонетикалық түрде қайталап, сөздерді бөліп, жаңадан құрайды. Бұл балалардың әлемді қабылдауын көрсетеді, ол оларды қоршаған ересектердің көзқарасынан ерекшеленеді. Рой жиі балалардың өмірінде маңыздырақ болатын элементтерді, мысалы тіс пастасын, құпияларды немесе көшпелі пианиноны метафора ретінде пайдаланады. Олар сөздер мен идеяларға ересектерден өзгеше мән береді, соның арқасында айналағы әлемге жаңа көзқарас қалыптасады. Олар ересектердің байқамайтын немесе мойындағысы келмейтін сезімдер мен ойларды ұстанып, ересектердің өз мақсаттары үшін елемейтін нәрселерге жаңа мән береді. Балалар осы тіркестерді әңгіме бойына қайталап қолданады, осылайша тіркестердің өзі дербес мәнге ие болып, бейнелейтін рөл атқарады. Ол тілмен ойнаудың тағы бір жолын – сөздерді үтірсіз біріктіру арқылы көрсетеді, мысалы "Қызыл-жеміс-су-Лимон-су адамы" немесе "көк-сұр-көк көздер" сипаттамаларында. Синтаксис пен грамматиканың қалыпты ережелерін бұзу арқылы ол тек балалардың әлемді қабылдауын ғана емес, сонымен қатар колониализмде тілдің атқаратын рөлін де назарға алады. Үндістанның отарлау тілі болған стандартты ағылшын тілін бұрмалау арқылы Рой Үндістанда әлі де сақталған отаршылдық ықпалға қарсы шығады, бұл Мәргарет Кочамма және Чако сияқты мінсіз сөйлейтін тұлғалармен бейнеленеді. Рой есте сақтау процесін, әсіресе бұрын басылған, жағымсыз естеліктердің қайта оянуын бейнелейтін, бірізділіксіз, ретсіз баяндау стилін де қолданады. Оқиға үш әртүрлі буынның тарихын бір мезгілде, уақыт бойынша алға-артқа жылжып айтады. Софидің өлімі туралы оқиғаның ашылуы, Рахельдің Айменемге оралуымен және Эстамен кездесуімен қатар жүреді, бұл оқиғаның тақырыбының қиындығын және оның туған мәдениеттің күрделілігін көрсететін күрделі сюжет құрайды. Уақыт біршама тоқтап тұрған сияқты көрінеді, өйткені сюжет желілерінің бөліктері қайталау және ретсіз ашу арқылы бірігіп кетеді. Бұл Ройдың оқиғада өзгертіп, бейімдеген нақты жерлер мен адамдарды пайдалануының бір бөлігі. Оқиғаның көптеген элементтері бірігіп, Үндістан мәдениетінің бір мысалына және касталық жүйенің колониализмнен кейінгі өмір мен махаббатқа тигізген әсеріне жан-жақты көзқарас қалыптастырады. Балалар өздерінің жеке басын қалыптастыруға тырысқанда, өздерін атап, қайта атап, Рой бұл процестің әсерін өткен мен қазіргі уақытты өзара байланыстыра отырып көрсетеді. Бұл процесс Үндістан халқының дамуын да көрсетеді, дәстүрлерін сақтап қалуға тырысатын барлық мәдениеттер сияқты.
Мүмкін автобиографиялық элементтер
«Кішкентай заттардың құдайы» – көркем шығарма, бірақ кейбір сыншылар романда автобиографиялық параллельдерді табуға тырысты, сонымен бірге роман мен жазушының өмірі арасындағы кез келген қарапайым байланыстарды жасауға қарсы ескертті. Ройдың өмірі мен ол жасаған кейіпкерлердің арасындағы ұқсастықтарға оның сириялық христиан және индуист тегі; оның және оның інісінің өте кішкентай кезінде ата-анасының ажырасуы; анасының ажырасуынан кейін Айменемдегі отбасылық үйге оралуы; және архитектура мектебінде білім алуы жатады. Романды сыншылар «көркем әдебиеттің ерекшелігі, бір мезгілде моральдық жағынан өте күшті және қиялға толы» деп атады, ал «Лос-Анджелес Таймс» – «жағымдылық пен айтарлықтай кеңістіктегі роман», сондай-ақ Канаданың «Торонто Стар» газеті – «жайқын, сиқырлы роман» деп сипаттады. «Time» журналы оны жылдың ең үздік кітаптарының бірі деп атады. Ұлыбританиядағы сыншылардың пікірі оңтайлы болмады, ал Букер сыйлығының табысталуы дау тудырды; 1996 жылғы Букер сыйлығының төрешісі Кармен Каллил романды «өтте нашар» деп атады, ал «The Guardian» бәйқауды «көңілді көтеріңкі емес» деп сипаттады. Үндістанда кітапты, әсіресе Ройдың туған штаты Кераланың сол кездегі бас министрі Э. К. Наянар, жыныстық қатынасты шексіз сипаттағаны үшін сынға алды. Кейіннен кітапты Прия А. С. «Кунжу Карьянгалуде Одейтампуран» деген атпен Малаялам тіліне аударды. Кейбір сыншылар кітап сатушылардың веб-сайттарындағы оқырман пікірлері кейде өте қайшы келетінін атап өтті, сондықтан оқырмандардың осы кітап туралы осылай айтқанын елестету қиын. 2014 жылы роман «The Daily Telegraph» газетіндегі барлық уақыттағы ең үздік 10 азиялық романның бірі деп танылды. 2019 жылдың 5 қарашасында BBC News «Кішкентай заттардың құдайы» романын ең ықпалды 100 романның тізіміне енгізді. 2022 жылы роман Елизавета II-нің платиналық мерейтойын атап өту үшін таңдалған, Ұлыбритания Достастығы авторларының 70 кітабынан тұратын «Big Jubilee Read» тізіміне қосылды.
Танымал мәдениетте
2013 жылы роман негізінде түсірілген пакистандық "Толкхиян" телесериалы "Экспресс Энтертейнмент" арнасында көрсетілді. Darlingside тобы романды "The God of Loss" әніне шабыттандырған деп санайды.