Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Тамра (طمرة, немесе תַמְרָה) – Израильдің Солтүстік округіндегі араб қаласы. Шефа-Амр қаласының солтүстігінде, Төменгі Ғалилеяда және Акраның шамамен шығысында орналасқан. 2023 жылы халық саны құрады.
Tamra (طمرة, or תַמְרָה) is an Arab city in the North District of Israel located in the Lower Galilee north of the city of Shefa Amr and approximately east of Acre. In it had a population of .
Тарих
Тамра – төбедегі ежелгі ауыл. Ескі шаршы тас блоктары ауыл үйлерінің құрылысында қайта қолданылған. Мұнда тасқа қазылған су сақтағыштар мен қабірлер де табылды. Тамраның Талмудтағы Кефар Тамарта деген еврей ауылымен бірдей екендігі айтылады, ол 3-ғасырлық амора раввині Шиланың туған жері болған. Тамраның тарихи орталығынан шамамен 3 км шығысқа қарайғы төбеде Хирбет эт Тира ("қамалдың қирауы") немесе Хорбат Тират Тамра ("Тамра қамалдың қирауы") деп аталатын қираған орын жатыр. Оны 19-ғасырдан бері түрлі еуропалық және израильдік археологтар зерттеген. Қазба жұмыстарынан табылған заттарға сәйкес, бұл орын парсы, эллинистік, римдік, византиялық және орта ғасырлық кезеңдерге жатады. Бұл жерден 70-ші тас жол өтеді және қазіргі қаланың егістік жерлерімен жабылған. Византия кезеңінде Тамрада шіркеу салынған. Ол Омейяд және Аббасид кезеңдерінде де қолданыста болды, бірақ соңында тастап кетілді. Шіркеу еденінен табылған хижра күнтізбесімен жазылған жазу 725 жылға сәйкес келеді.
Tamra is an ancient village on a hill. Old squared stone blocks have been reused in village homes. Cisterns and tombs carved into rock have also been found here. It has been suggested that Tamra is identical to Kefar Tamartha, a Jewish village mentioned in the Talmud as the home of 3rd century amora Rabbi Shila of Kefar Tamarta. On a hill some 3 km east of Tamra's historical core, lies a ruin called Khirbet et Tira ("ruin of the castle") or Horbat Tirat Tamra ("Tamra castle ruin"). It was studied by various European and Israeli archeolgists since the 19th century. The site is dated through its finds to the Persian, Hellenistic, Roman, Byzantine and Medieval periods. The site is bisected by Highway 70 and is covered the modern city's agricultural lands. A church constructed in Tamra during the Byzantine era. It remained active through the Umayyad and Abbasid periods before it was finally abandoned. An inscription using the hijra calendar discovered on the church's floor can be dated to AD 725.
Крестоносцылар дәуірі
1253 жылы кресткерлер дәуірінде Кесарияның лорды Джон Алеман бірнеше ауылдарды, соның ішінде Тамраны Госпитальерлерге сатты. 1283 жылы Акрадағы крестшілер мен мамлюк сұлтаны Калаун арасындағы гудна (уақытша бітім) келісімі бойынша ол крестшілердің иелігінің бір бөлігі ретінде тіркелді. Ғалымдар Кирбет эт-Тираны Темплер орденіне қарасты кресткерлер дәуіріндегі Татурамен байланыстырып қарастырады. Бұл қираған жердің атауы сол дәуірдегі араб тіліндегі "Турат Тамра" топонимінің бұрмалануы болуы мүмкін. Қазба жұмыстарынан XIII ғасырда өртенген кресткерлердің құрылыстарының қалдықтары табылды.
In the 1253, during the Crusader period, John Aleman, Lord of Caesarea, sold several villages, including Tamra, to the Hospitallers. In 1283 it was mentioned as part of the domain of the Crusaders, according to the hudna (temporary truce) between the Crusaders in Acre and the Mamluk sultan Qalawun. Scholars have suggested that Khirbet et Tira is to be identified with Tatura, a Crusader period settlement belonging to the Templar order. The name of the ruin might be a corruption of the Arabic toponym "Turat Tamra", from the same period. Excavation at the site revealed remains of Crusader structures destroyed by fire in the 13th century.
Осман дәуірі
Тамара 1517 жылы Осман империясына қосылды, ал 1596 жылғы халық санағы бойынша ауыл Сафад санджағының құрамындағы Акка нахиясында орналасқан. Халық саны 22 мұсылман шаңырағынан тұрған. Олар бидай, арпа, жеміс ағаштары, мақта, сондай-ақ қосымша табыстар, ара шаруашылығы және қысқы жайылымдардан түскен кірістерден 20% мөлшерінде салық төледі, жалпы сомасы 2929 акчеге жетті. 1799 жылы Пьер Жакотиннің картасында Томрат деп белгіленген. 1859 жылы британдық консул Роджерс халықтың санын 1200 адам деп бағалаған, барлығы мұсылмандар, ал өңделген жердің көлемі 80 федданды құрады. Виктор Герин 1875 жылы ауылда 800 тұрғын, барлығы мұсылмандар бар екенін анықтады. 1881 жылы Батыс Палестинаны зерттеу қорының (SWP) мәліметтері бойынша Тамра былай сипатталды: "Шығысында шағын мешіті және солтүстігінде құдығы бар үлкен ауыл. Үйлердің батысында тас қашалған қабір орналасқан. Ауылдың оңтүстігіндегі аңғарда, ер-Руэйс дейін созылатын көрнекті зәйтүн тоғайы бар."
Tamra, was incorporated into the Ottoman Empire in 1517, and in the census of 1596 the village was located in the Nahiya of Acca, part of Safad Sanjak. The population was 22 Muslim households. They paid a fixed tax rate of 20% on wheat, barley, fruit trees, cotton, occasional revenues, beehives and winter pastures; a total of 2,929 akçe. In 1799 it was named Tomrat on the map of Pierre Jacotin. In 1859 the British Consul Rogers estimated the population to be 1,200, all Muslims, and the cultivated area 80 feddans, while Victor Guérin found it in 1875 to have 800 inhabitants, all Muslim. In 1881, the PEF's Survey of Western Palestine (SWP) described Tamra as: "A large village, with a small mosque on the east and well on the north. There is a rock cut tomb west of the houses. South of the village, in the valley, a fine olive grove extends as far as er Rueis."
Британдық мандат
1922 жылғы Палестина халық санағы кезінде Тамраның халқы 1111 адамды құрады, барлығы мұсылмандар. 1931 жылғы санақта халық саны 1258 адамға жетті, барлығы мұсылмандар, жалпы 282 үй тіркелді. 1945 жылғы статистика бойынша Тамрада 1830 тұрғын болды, барлығы мұсылмандар, ал ауылдың жалпы жер көлемі 30 559 дунамды құрады. Оның ішінде 1564 дунамы бау-бақшалар мен суғаруға жарамды жерлерге, 14 434 дунамы астық егістеріне, ал 206 дунамы құрылыс (қалалық) жерлерге пайдаланылды.
At the time of the 1922 census of Palestine Tamra had a population of 1,111, all Muslims, increasing in the 1931 census to 1,258, all Muslims, in a total of 282 houses. In the 1945 statistics, Tamra had 1,830 inhabitants, all Muslims, while the total jurisdiction of the village was 30,559 dunams of land. 1,564 dunams were used for plantations and irrigable land, 14,434 dunams for cereals, while 206 dunams were built up (urban) land.
Израиль мемлекеті
Тамра 1948 жылғы Араб-Израиль соғысында «Декел» операциясының бөлігі ретінде Араб Азаттық Армиясы мен Сирия армиясынан Израиль күштері тарапынан басып алынды. 1948 жылдың 20 мамырында арабтардың жалдамалы әскерлерінің бұйрығымен азаматтық халық эвакуацияланды. Бенни Моррис айтуынша, ауылдың Йишувқа берілуінен қорқыныш болған. Израиль мемлекетінің алғашқы жылдарында қала қарқынды өсті, себебі әл-Бирва немесе әл-Дамун сияқты қираған көршілес ауылдардан палестиналық босқындар көптеп келді. Қаланың шаруашылық жерлерінің үлкен бөлігі Израиль билігімен иеліктен алынып, шаруашылық кооперативтеріне және Мицпе-Авив сияқты жақын еврей елді мекендеріне берілді. Тамра 1956 жылы жергілікті кеңес мәртебесін алды және 1996 жылы қала деп жарияланды. 2020 жылы Израиль үкіметі оңтүстік бөлігінде 5270 тұрғын үй салу жоспарларын бекітті. Жоспарға қоғамдық және көлік инфрақұрылымы кіреді. Қала «Ражеб Тамра» деп аталатын ірі сүт зауытымен танымал болды, ол Израильдегі, әсіресе араб секторындағы сүт нарығының белгілі бір үлесін иеленді.
Tamra was captured by Israeli forces from the Arab Liberation Army and the Syrian Army in 1948 Arab–Israeli War as a part of Operation Dekel. On 20 May 1948 the civilian population had been evacuated on orders from Arab irregular forces. According to Benny Morris it was feared that the village would surrender to the Yishuv. The city grew rapidly in the period of Israel's first years as a nation due to the influx of Palestinian refugees from destroyed nearby villages such as al Birwa or al Damun. Large percentages of the city's farming land was expropriated by Israeli authorities and allocated to farming cooperatives and nearby Jewish settlement towns such as Mitzpe Aviv. Tamra achieved local council status in 1956 and was declared a city in 1996. In 2020 the Israeli government approved plans to construct 5,270 housing units in the southern quarter. The plan includes public and transport infrastructure. The city became famous for its large dairy factory named "Rajeb Tamra", taking a certain portion of the dairy market in Israel, especially in the Arab sector.
Демография
Израильдің Орталық статистика бюросының (CBS) мәліметтері бойынша 2007 жылдың соңында қаланың жалпы саны 27 300 адамды құрады. 2001 жылы қаланың этникалық құрамы негізінен арабтардан (99,6% мұсылман) тұрды, еврей халқының саны маңызды болған жоқ. Израильдегі халық топтары туралы көріңіз. CBS мәліметінше, 2001 жылы 11 900 ер адам және 11 400 әйел болды. Қала халқы жас бойынша келесідей таралып орналасқан: 48,5% - 19 жасқа дейін, 18,0% - 20 мен 29 жас аралығында, 19,7% - 30 мен 44 жас аралығында, 9,0% - 45 пен 59 жас аралығында, 1,6% - 60 мен 64 жас аралығында, ал 3,0% - 65 және одан жоғары жастағылар. 2001 жылы халық өсімі 3,3% болды, ал 2005 жылы 2,5% дейін төмендеді. Тамрадағы ең ірі және беделді клан – Диаб, ол бірнеше тармақтан тұрады. Басқа кландарға Хеджази, Абд әл-Хади, Әбу Наама, Әбу Руми, Амар, Аршид, Аувад, Қанаан, Мухсин, Насер, Натур, Оураби, Ради, Шама, Шакир, Шейх Әли және Ясин кіреді. Тамрада Израиль мемлекеті құрылғанға дейіннен бар тайпалардан басқа, 1948 жылғы араб-израиль соғысы кезінде әл-Дамун, Хадаха, Миар және әл-Рувайс ауылдарынан қоныс аударған палестиналықтар мен олардың ұрпақтары да тұрады, бұл ауылдар соғыс барысында бос қалған.
According to the Israel Central Bureau of Statistics (CBS), at the end of 2007 the city had a total population of 27,300. In 2001, the ethnic makeup of the city was almost entirely Arab (99.6% Muslim), with no significant Jewish population. See Population groups in Israel. According to CBS, in 2001 there were 11,900 males and 11,400 females. The population of the city was spread out, with 48.5% 19 years of age or younger, 18.0% between 20 and 29, 19.7% between 30 and 44, 9.0% from 45 to 59, 1.6% from 60 to 64, and 3.0% 65 years of age or older. The population growth rate in 2001 was 3.3% and 2005 had dropped to 2.5%. The largest and most influential clan in Tamra is the Diab, which consists of several branches. Other clans include the Hejazi, and the smaller clans of Abd al Hadi, Abu Na'ama, Abu Rumi, Amar, Arshid, Awwad, Kanaan, Muhsin, Nasser, Natour, Ourabi, Radi, Shama, Shaqir, Sheikh Ali and Yassin. In addition to the aforementioned clans, whose presence in Tamra predates the state of Israel, the city is home to internally displaced Palestinians and their descendants from the nearby villages of al Damun, Hadatha, Mi'ar and al Ruways, which were depopulated during the 1948 Arab Israeli war.
Кірістер
CBS мәліметтері бойынша, 2000 жылы қалада 3908 жалақылы жұмыскер және 375 жеке кәсіпкер болды. 2000 жылы қаладағы жалақылы жұмыскердің орташа айлық жалақысы 2887 ILS құрады, бұл 2000 жыл ішінде -2,2% нақты өзгеріс көрсетті. Жалақылы еркектердің орташа айлық жалақысы 3358 ILS (нақты өзгеріс жоқ), ал әйелдердің 1977 ILS (нақты өзгеріс -7,6%) болды. Жеке кәсіпкерлердің орташа табысы 4763 ILS құрады. 445 адам жұмыссыздық жәрдемақысын, ал 5290 адам табыс кепілдігін алуда.
According to CBS, as of 2000, in the city there were 3,908 salaried workers and 375 are self employed. The mean monthly wage in 2000 for a salaried worker in the city is ILS 2,887, a real change of −2.2% over the course of 2000. Salaried males have a mean monthly wage of ILS 3,358 (no real change) versus ILS 1,977 for females (a real change of −7.6%). The mean income for the self employed is 4,763. There are 445 people who receive unemployment benefits and 5,290 people who receive an income guarantee.
Білім
CBS мәліметінше, қалада 13 мектеп және 5779 оқушы бар. Олардың 9-ы бастауыш мектеп, 4000 бастауыш сынып оқушысы, ал 3-ы жоғары мектеп, 2324 жоғары сынып оқушысынан тұрады. 2001 жылы 12-сынып оқушыларының 54,6%-ы аттестат алуға құқылы болды. 1990 жылдардың соңында социолог Ас'ад Ганем Тамра қаласында әлеуметтік ұйым құрды. Ол "Ибн Халдун" деп аталды және Израиль мектептерінде араб тарихын оқытуды көбейту үшін күресті.
According to CBS, there are 13 schools and 5,779 students in the city. They are spread out as 9 elementary schools and 4000 elementary school students, and 3 high schools and 2,324 high school students. 54.6% of 12th grade students were entitled to a matriculation certificate in 2001. During the late 1990s sociologist As'ad Ghanem set up an NGO in Tamra. It was called Ibn Khaldun and campaigned for more Arab history to be taught in Israeli schools.
Спорт
Қазіргі уақытта қаладағы футбол командалары — «Маккаби Тамра» және «F. C. Тзейрей Тамра», екеуі де Израиль футболының бесінші лигасы — «Лига Гимельде» ойнайды. «Маккаби Тамра» және «Хапоэль Бней Тамра» (қазір құрылмайды) бұрын «Лига Арцитте» ойнаған, 1988 және 2006 жылдары «Лига Алефтен» көтерілген.
The current football teams in the city are Maccabi Tamra and F. C. Tzeirei Tamra, both play in Liga Gimel, the fifth tier of Israeli football. Maccabi Tamra and Hapoel Bnei Tamra (which is now defunct), played in the past in Liga Artzit, having been promoted from Liga Alef in 1988 and 2006 respectively.