Кіріспе

Маале Адумим (Маале Адумим; معالي أدوميم) – Иерусалимнен жеті шақырым шығысқа қарай орналасқан Батыс жағалаудағы қалалық кеңес ретінде ұйымдастырылған израильдік қоныс. Маале Адумим 1991 жылы қала мәртебесіне ие болды. 2015 жылы оның халқының саны [саны көрсетілмеген]. Ол Иерусалим мен Тель-Авив агломерациясын байланыстыратын 1-ші тас жол бойында орналасқан. Халықаралық құқық бойынша Батыс жағалаудағы израильдік қоныстар заңсыз болып саналады.

Этимология

Маале Адумим атауы Ешуа кітабында екі ізраилдік тайпаның шекарасын белгілейтін аймаққа сілтеме жасайтын екі жерден алынған. Яһуда тайпасының мұрасына арналған бір бөлімде, шекараның бір бөлігі Дебирден Ғылғалға дейін, Адумимнің көтерілісіне қарай бағытталғандығы айтылады, бұл жергілікті құдықтардың оңтүстігінде орналасқан. Ал Бенжамин тайпасына бұйырған жердің сипаттамасында, шекараның бір бөлігі Ен-Шемештен басталып, Гелилотқа дейін созылып, сондай-ақ Адуммим көтерілісіне қарай бағытталғандығы көрсетілген. Топонимнің сөзбе-сөз мағынасы – "Қызыл көтеріліс" немесе "Қанды көтеріліс", ол темір тотығымен боялған қызыл әктас тау жыныстарының түсіне сілтеме жасайды, олар Өлі теңізден Иерусалимге қарай созылған жолдың бойында шашырап жатыр.

Бадуин тайпаларының алғашқы көшірілуі

Израильдің Тель-Арад аймағындағы дәстүрлі мал жайылымдарынан қуылған Джахалин және Савахаре бедуин тайпалары, жергілікті палестиналық жер иелерімен келісім жасасып, мал жаюға рұқсат алғаннан кейін, Маале Адумим муниципалитеті болып қалыптасқан аймаққа қоныстанды, ол кезде бұл аймақ Иорданияның басқаруында болған. 1967 жылы Алты күндік соғыста Израильдің Батыс жағалауды басып алуынан кейін, олар Израильдік елді мекендердің дамуына байланысты туындаған қысымдардың нәтижесінде шектеулерге ұшырады, көптегендері Иерихон-Иерусалим тас жолының жанындағы немесе Әбу Дис маңындағы қоқыс полигонының жанындағы жерлерге орналасты.

Израиль қоныстарының басталуы

1968 жылы, алты күндік соғыстан кейін, Игал Аллон Маале Адумим және Иерихон аймағындағы бір жерде елді мекен құру туралы ұсыныс жасады. Леви Ешкол үкіметі бұл қадамды іске асырмады, себебі саяси және дипломатиялық салдары зор болды, өйткені бұл Батыс жағалауды тиімді түрде бөліп тастады. Бұрынғы Израильдің Еврей агенттігінің Елді мекендер бөлімінің басшысы Ехиел Адмони оған кейін қарсы шықты, себебі ол Аллон жоспарының шеңберінен шығып кеткен және егер «Қызыл көтеріліс» елді мекенге айналса, болашақ бейбіт келіссөздерде палестиналықтарға аумақты қайтару үшін қалған жер көлемі одан да азаяр еді. Иерусалимнің Маале Адумим аймағында өнеркәсіптік парк құру туралы идея бірнеше жыл бойы талқыланып келді. 1974 жылдың тамызында, Меир Зореямен бірге елді мекендер жобасының маңызды тұлғасы болған және Гуш Эмуниммен тығыз байланысы бар Исраил Галили оны орналастыру идеясын көтерді. Ол бұл ұсынысты Себастияда қоныс танбаға тырысқан қоныс аударушыларға жеке сыйлық ретінде ұсынды, бірақ бұл топ келісімге келуден бас тартты. Гуш Эмуниммен байланыс, Палестина аумақтарына қатысты Израиль саясатын дамытуда діни сионистік идеологияның күшейіп бара жатқан ықпалын көрсетті. Иерусалимде өнеркәсіптік аймақ құру туралы келісім, Ұлттық діни партия мен Ицхак Рабин үкіметі арасындағы келісімнің нәтижесі болды, бұл коалициялық үкімет мүшелері арасындағы сауда-саттықтың бір бөлігі еді және 1975 жылдың 24 қарашасында жасыл жарық берілді. «Жердегі жағдайды жасау» стратегиясы, Мароккодағы Рабат саммитінде қазан айында қабылданған ПЛО-ны палестиналықтардың жалғыз өкілі деп тану шешіміне жауап ретінде жасалды. 25 тұрғын үйге 100 израильдік қоныс аударушы/жұмысшыны орналастыруға рұқсат берілді.

Елді мекеннің дамуы

Бастапқыда проблемалар туындады, себебі жобаға бюджет қаражаты бөлінбеген еді, ал министрлер қаржылық негіздермен немесе оның құрылысы өнеркәсіптік қала құрумен ешқандай қатысы жоқ деп күдіктенгендіктен қарсылық білдірді, бірақ Mapam азаматтық елді мекен құру ниетіне қарсы болды. Қандай қаржы жұмсалмасын, Йоси Сарид Израильдің өзінің кедейленген даму қалаларына бағытталған қаражаттан кемітетініне шағымданды. Деректер көрсеткендей, бұл шешім Иерусалим қаласының қажеттіліктерін қанағаттандыру емес, саяси қажеттіліктерге, соның ішінде оңшыл топтарды жібіткендіру қажеттілігіне байланысты болды. Гершом Горенберг кабинеттік келісімді «алдау» деп атады, ол зауыт салу туралы айтқан, бірақ мақсаты кейін толыққанды елді мекен құру болды. Галилидің өзі Иорданиялықтарды қасиетті қаладан алшақтату үшін Иерихо мен Шығыс Иерусалим арасында елді мекен қажет екенін айтты. Бірнеше онжылдықтан кейін берген сұхбатында, үлкен елді мекендердің бірінің мэрі Маале Адумимді құру мақсатының «Иерусалимді арабтардан қорғау» және Иордан аңғарына жолды қамтамасыз ету екенін мәлімдеді. «Jerusalem Post» газетінің хабарлауынша, бұл жер Израиль еңбекшілер лагеріне айналғанға дейін Нахал әскери бекеті ретінде қызмет еткен. Саяси себептерге байланысты қарашадағы шешімге қарамастан, бекеттің құрылысы кешіктірілді. Игал Аллон Вашингтонда Генри Киссинджермен кездесуге баруға тиіс болды және жаңа елді мекен туралы ақпараттың жариялануы сол кезде қолайсыз болар еді. Галили лагерьлерді орнату уақыты Киссинджердің қозғалысына сәйкес болуы керек деді, осылайша соңғысының «шатл» дипломатиясы оны Брюссельге бара жатқанда табады. Соңында, 1975 жылдың наурыз айында, аймақтағы палестиналық ауылдардан 3000 гектар жерді иемдену туралы министрлік жарлықты қабылдағаннан кейін, Гуш Эмунимнің қырық мүшесі су мұнарасы мен жиналмалы бетон үйін салды, бірақ сол күні Израиль әскерлері оларды қуды, әрбір болашақ қоныс аударушыны төрт сарбаз алып кетті. Осы жерді қоныс аударушылар кейін «Негіздеушілер шеңбері» деп атады. 1977 жылы Хаим Сабато онда хесдер йешивасын (жартылай әскери семинарияны) құрды, сонымен қатар ол жақын жердегі Иерусалим үшін жоспарланған қауымдастық, қала маңы және қалалық жұмыскерлер үшін қалаша болып белгіленді, көптеген тұрғындары күнделікті жұмысқа барып қайтатын болды. 1979 жылы елді мекеннің шекарасы шамамен 3500 гектар деп белгіленді, ал 90-жылдардың басында ол 4350 гектарға дейін кеңейді. 2003 жылы Шерил Рубенберг жазғандай, бедуиндер үшін де, ауыл тұрғындары үшін де жерді жоғалту олардың ауыл шаруашылығымен айналысу өмір салтын жоғалту және олардың әлеуметтік өміріндегі маңызды өзгерістерді білдірді. Бүгінде ауылдардың жалпы аумағы 40 мыңға жуық халқы бар 460 гектарды құрайды. Маале Адумим ауданы 26 мыңға жуық қоныс аударушысымен 11,5 есе үлкен.

1990 жылдары Жахалин бедуиндерінің жер аударылуы

1990 жылдардың аяғында шамамен 1050 Джахалин бедуіні осыдан кейін аннексияланып, қонысқа айналған жерлерден күштеп шығарылды. Сот шешімімен Израиль үкіметі оларға өтемақы төлеуге міндеттелді және олар ақшалай төлем, электр энергиясы және сумен қамтамасыз етілді.

Шабуыл және жоспарланған кеңейту

Палестиналық қарулы күштер Маале Адумим маңында бір израильдікті өлтіріп, бесеуін жарақаттағаннан кейін, Израильдің оңшыл қаржы министрі Безалель Смотрич 2024 жылдың ақпан айында премьер-министр Беньямин Нетаньяху және қорғаныс министрі Йоав Галлантпен кеңескен соң "қоныс салуға жауап" деп жариялады, себебі "бізге келген кез келген зиян ел бойынша құрылыстың, дамудың көбеюіне және біздің бақылауымыздың нығаюына әкеледі", Маале Адумимде тағы 2350 үйді мақұлдауға дайындап жатыр. АҚШ Мемлекеттік хатшысы Энтони Блинкен бұл жариялауды сынға алып, жаңа израильдік қоныстардың "халықаралық құқыққа қайшы" екенін және "тұрақты бейбітшілікке жетуге кедергі келтіретінін" айтты, сондай-ақ бұл "Израильдің қауіпсіздігіне" қауіп тудыратынын мәлімдеді.

Қалалық жоспарлар

Қалалық жоспарлаудың бас сәулетшісі Рейчел Уолден болды. 1979 жылдың наурыз айында Маале Адумим жергілікті кеңес статусын алды. 1983 жылы бекітілген Маале Адумим қалалық жоспарының жалпы ауданы , оның ішінде қазірге дейін салынған, Маале Адумим, Мишор Адумим, Кфар Адумим және Аллон кіретін блок.

География

Қаланың төрт жағын Яһуда шөлі қоршап тұр, ал 1-тас жол арқылы Иерусалим мен Тель-Авив қалалық аймағымен байланысты. Батыс жағалаудың солтүстік және оңтүстік бөліктері арасындағы стратегиялық орналасуына байланысты палестиналықтар бұл қаланы болашақ палестина мемлекетінің аумақтық тұтастығына қауіп деп санайды. Бұл мәлімдемені қала әкімі Бенни Кашриел жоққа шығарады, ол Маале Адумимді шығысқа айналып өту арқылы тұтастыққа қол жеткізілетінін айтады. Израильдік жүргізушілер қаладан шығып, батысқа қарай айналма жолмен жүреді, Иерусалимге француздық төбе қиылысы арқылы немесе Маунт-Скопус тауының астынан өтетін туннель арқылы кіреді. Бұл жолдар бірінші және екінші интифада кезінде палестиналық жауынгерлер көліктерге оқ атқанда және машиналарға тас лақтырғанда салынған. Бұрынғы жол әл-Изария және Әбу Дистің үстінен өтетін.

Экономика

Маале Адумимнің көптеген тұрғындары Иерусалимде жұмыс істейді. Ал басқалары Мишор Адумимде жұмыс істейді, ол Маале Адумимнің өнеркәсіптік паркі болып табылады және Иерусалимнен он минуттық жерде, Өлі теңізге қарай созылатын жолда орналасқан. Индустриялық аймақта 220 кәсіпорын бар, олардың ішінде тоқыма фабрикалары, автосервистер, азық-түлік өндіруші мекемелер, алюминий және металл өңдеу заводтары, сондай-ақ баспа компаниялары қамтылған.

Тұрғын үй тапшылығы

Маале Адумимнің құрылу мақсатының бірі – Иерусалимдегі үйлердің жоғары бағасын көтере алмайтын жас отбасыларға қолжетімді баспана ұсыну еді. Қалалық шекара 48 000 дунамды құраса да, 2009 жылдан бері жаңа құрылыстың тоқтатылуына байланысты қалада тұрғын үйлердің күрделі тапшылығы байқалуда. 2011 жылға қарай жылжымайтын мүлік нарығының көп бөлігі екінші қолданғы үйлерден тұрды.

Көрнекті орындар

Моше Кастель мұражайы Израиль суретшісі Моше Кастельдің туындыларын көрсетеді. Өмір ағашы – әлемдегі ең ірі зәйтүн ағашының көркем бейнесі. Ағашқа үлгі болған зәйтүн ағашы Гетсимани бағынан бес жүз жылдық ағаш болды. Ағаш – Иерусалим суретшісі Сэм Филиптің көркем туындысы. Бұл орын ашық ауадағы іс-шаралар мен тойларды өткізуге қолайлы. Миспе-Эдна Шофар және Халлил қиылысындағы қарау орны.