Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Маалот Таршиха (ترشيحا, Taršīḥā) – Израильдің Солтүстік округінде, Нахариядан шамамен шығысқа қарай және теңіз деңгейінен жоғары орналасқан қала. Қала 1963 жылы араб қаласы Таршиха мен еврей қаласы Маалоттың муниципалитеттердің бірігуі арқылы құрылды, бұл Израильдегі ерекше аралас қаланың түрін жасады. 2023 жылғы мәліметтер бойынша, қаланың халқы шамамен адамды құрайды.
Ma'alot Tarshiha (; ترشيحا, Taršīḥā) is a city in the North District in Israel, about east of Nahariya, and about above sea level. The city was established in 1963 through a municipal merger of the Arab town of Tarshiha and the Jewish town of Ma'alot, creating a unique type of Israeli mixed city. As of , the city had a population of .
Таршиха
Ауылдағы IV ғасырға жататын қабір үңгірінің қазба жұмыстары кезінде крест және менора бейнесі салынған әйнек сынығы табылған. XII-XIII ғасырлардағы крестоносшылар деректерінде Таршиха Тершия, Торсия және Терсига деп еске алынады. Патша жақын орналасқан Ми'илияда ("Кастеллум Регис") крестоносшылардың (латын, франктардың) қонысын құруға бастама берді, және одан кейін қоныстану Таршихаға қарай кеңейді. 1160 жылы Торсия және бірнеше көршілес ауылдар Иоганн де Кайфаға (Хайфалық Иоганнға) берілді. 1217 жылға қарай, ауылда крестоносшылардың ("франктардың") тұрған болуы мүмкін. 1220 жылы Жозелин III-нің қызы Беатрикс де Куртенэй және оның күйеуі Отто фон Ботенлаубен, Хеннеберг графы, өздерінің жерлерін, оның ішінде Тершиханы Тевтон орденіне сатты. 1266 жылы Таршиха крестоносшылар әскерлерінің шабуылына ұшырады.
Excavations of a 4th century burial cave in the village, unearthed a cross and a piece of glass engraved with a menorah. Crusader sources from the 12th and 13th century refer to Tarshiha as Terschia, Torsia, and Tersigha. The King had initiated the settlement of Crusader (Latin, Frankish) people in nearby Mi'ilya ("Castellum Regis"), and from there settlement spread out to Tarshiha. In 1160, Torsia and several surrounding villages were transferred to a Crusader named Iohanni de Caypha (Johannes of Haifa). By 1217, the village was probably inhabited by Crusader ("Frankish") people. In 1220 Joscelin III´s daughter Beatrix de Courtenay and her husband Otto von Botenlauben, Count of Henneberg, sold their land, including Tersyha, to the Teutonic Knights. In 1266, Tarshiha was raided by Crusader troops.
Осман дәуірі
1517 жылы Палестинаның қалған бөлігімен бірге Осман империясына қосылған Таршиха ауылына 1573 жылы Ливан феодалдық басшысы Мансур ибн Фурайх шабуыл жасады. Он сегізінші ғасырдың басында ауыл Шейх Хусейннің бақылауында болды, ал кейін Осман дәуірінде ол Ғалилеяның мақта өндіруші ірі ауылдарының біріне айналып, нахияның әкімшілік орталығы болды. 1761 жылы Марити бұл ауылға (ол жерде оны Тершия деп атады) сапар шегіп, "суға толы, ол мақта өсімдіктерінің, жеміс ағаштарының, ең бастысы темекінің өнімділігін арттырады" деп жазды. 1875 жылы Таршихаға келген Виктор Герин былай деп баяндады: "Төрт кварталдан тұрады, әрқайсысы әртүрлі шейхтің басқаруында. 2000 мұсылман және мешіттері бар. Христиандар өз кварталдарында тұрады: бірнеше отбасын қоспағанда, барлығы дерлік 500-ге жуық мелкиттік гректер". 1881 жылы Палестинаны зерттеу қорының Батыс Палестинаны зерттеу жұмысында Таршиха былай сипатталды: "Өте ірі ауыл, шамамен 1500 мұсылман және 300 христиан тұрады; жаңа салынған және ескі минареттері бар әдемі мешіт бар; үйлер жақсы салынған; христиан кварталында жаңа әсем шіркеу салынған". 1887 жылғы халық санағында Таршихада 4855 адам тұрғаны көрсетілді, оның 4000-ы мұсылман, 855-і христиан.
Incorporated into the Ottoman Empire in 1517 with the rest of Palestine, the village of Tarshiha was raided by the Lebanese feudal chief, Mansur ibn Furaykh in 1573. In the early eighteenth century, the village was under control of Shaikh Husayn, while later in the Ottoman period it became one of the major cotton producing villages of Galilee, and the administrative center of the nahiya. Mariti visited the village (which he called Terschia) in 1761, and wrote that it "abounds with water; which adds greatly to the fertility of its cotton plants, its fruit trees, and above all its tobacco". Victor Guérin, who visited in 1875, found that Tarshiha "consists of four quarters, under the jurisdiction of as many different sheikhs. There are 2,000 Moslems, who have their mosques. The Christians occupy their own quarters: with the exception of a few families they are all Uniate Melkite Greeks, and number about 500." In 1881 the Palestine Exploration Fund's Survey of Western Palestine described Tarshiha as: "a very large village, containing about 1,500 Moslems and 300 Christians; there is a fine mosque with minarets newly built, also an old one; the houses are well built; a new and handsome church has been built in the Christian quarter". A population list from about 1887 showed Tarshiha to have about 4,855 inhabitants; 4,000 Muslims and 855 Christian.
Британдық мандат дәуірі
1922 жылы Палестинада британдық мандат билігі жүргізген халық санағында Таршаханың халқы 1880 адамды құрады: 1521 мұсылман, 358 христиан және 1 друз. Христиандардың ішінде 298 мелкит, 53 православие және 7 Англия шіркеуіне жататын адамдар болды. 1931 жылғы санақта халық саны 2522-ге өсті: 2047 мұсылман және 475 христиан, барлығы 584 үйде тұрды. 1945 жылғы статистика бойынша Таршиха халқы 3840 адамды құрады: 3140 мұсылман және 690 христиан. Таршиха мен Аль-Кабринің жалпы халқы 5360 арабтан тұрды, олардың жері 47 428 дунамды құрады. Оның ішінде 743 дунам жер цитрус және банан өсіруге, 5301 дунам – егістік және суармалы жерге, 14 123 дунам – астық өсіруге, ал 252 дунам (қалалық) жерлер құрылысқа жұмсалды. 1980 жылдардың басында Маалот Таршиха тұрғындарымен сұхбаттасқанда, Таршиханы 700 христианды қоса алғанда, 3000 халқы бар аймақтағы жетекші ауыл ретінде еске алды. Христиандар қолөнер өнеркәсібін табысты дамытты. Ауылдың басты өнімі темекі болды. Темекі өсірушілердің кооперативі жүк тасымалын жүзеге асырды. 1930 жылдардың ортасында Сурсоктар отбасы Жақтун аңғарындағы жерді сатуға ниеттенгені белгілі болды. Ауылдық делегация Бейрутке барып, жерді сатып алды. Оны тазалап, кептіргеннен кейін учаскелерге бөліп, қатысушы отбасыларға лотерея арқылы үлестірді. Таршиха – әрбір ересек ер адамнан жылына 1 фунт жинап, даму қорын құрған алғашқы палестиналық ауыл. Таршиха екінші дүниежүзілік соғыс кезінде Сириядағы операцияға қатысты. Бұл операция Ұлы Сирияның (қазіргі Сирия мен Ливан) одақтастарының Виши үкіметі басқаратын аймағына 1941 жылдың маусым және шілде айларында жасалған шабуыл болды. Англия-Ирак соғысы кезінде Ұлы Сирия аймағы нацистерді қолдау үшін база ретінде пайдаланылды. Тирдің азат етілу күні, 1941 жылдың 8 маусымында, австралиялықтардың ілгерілеуі «жексенбі күні таңертең ерте басталды. Негізгі шабуылдар солтүстіктен Таршихаға қарай жасалды. Бұл таңғы сағат 6-да басталды және Тир 16.30-да басып алынды». 1948 жылғы Араб-Израиль соғысы кезінде Таршиха Араб Азаттық Армиясын басқарған Фавзи әл-Кавукжидің штабы ретінде қызмет етті. Ол сол жерден еврейлердің Йехиам колониясын бомбалады. Таршиха 1947 жылғы БҰҰ-ның бөліну жоспары бойынша палестиналықтарға бөлінген аумақта орналасқан. Израиль мемлекеті құрылғаннан кейін Таршиха үш жағынан Израиль әскерімен қоршалды және солтүстік жағынан Ливанмен шектес болды. Таршиха мен он алты кішігірім ауыл мектептерді қайта ашуды ұйымдастырған, Ливандан импортты реттеген, сондай-ақ қауіпсіздік пен қорғаныс мәселелерімен айналысқан өңірлік комитет құрды.
In the 1922 census of Palestine conducted by the British Mandate authorities, Tarsheha had a population of 1,880 residents; 1,521 Muslims, 358 Christians and 1 Druze, where the Christians were 298 Melkite, 53 Orthodox and 7 Church of England. The population had increased in the 1931 census to a total of 2522; 2047 Muslims and 475 Christians, in a total of 584 houses. In the 1945 statistics the population of Tarshiha was 3,840; 3140 Muslims and 690 Christians. The total population of Tarshiha combined with Al Kabri was 5,360 Arabs, with 47,428 dunams of land. Of this, a total of 743 dunums of land in the two places was used for citrus and bananas, 5,301 were plantation and irrigable land, 14,123 for cereals, while 252 dunams were built up (urban) land. Residents of Ma'alot Tarshiha interviewed in early 1980s recalled Tarshiha as being the leading village in the area with a population of 3,000 including 700 Christians. The Christians had established a successful handcrafts industry. The villages main crop was tobacco. There was a tobacco growers union which ran a trucking cooperative. In the mid 1930s it was learnt that the Sursock family were going to sell land in the Jaqtoun valley. A delegation from the village travelled to Beirut and was able to buy the land. After clearing and draining it was divided into plots which were distributed by lottery to the participating families. Tarshiha was the first Palestinian village to establish a development fund by collecting £1 a year from each adult male resident. Tarshiha played a role in the Syrian campaign or operation Exporter during World War II, which was the invasion of the Allies of the Grand Syria (currently Syria and Lebanon), at the time controlled by the Vichy government, between June and July 1941 when the region of Grand Syria served as a base for supporting the Nazis during the Anglo Iraqi War. On the day of the liberation of Tyre, the 8th of June 1941, the advance of the australians "took place from the ground early in the morning on Sunday. The main push was in the direction of Tarshiha from the north. It started at 6 in the morning and Tyre was occupied at 16.30." During the 1948 Arab Israeli War Tarshiha served as the headquarters of Fawzi al Qawuqji, who headed the Arab Liberation Army. From there he bombarded the Jewish colony of Yechiam. Tarshiha was in the territory allotted to the Palestinians under the 1947 UN Partition Plan. Following the establishment of the state of Israel Tarshiha was surrounded on three sides by the Israeli army and the border with Lebanon to the North. Tarshiha and sixteen smaller villages established a regional committee which organised the reopening of schools, regulated imports from Lebanon as well as attending to security and defence.
Израиль мемлекеті
1948 жылғы Араб-Израиль соғысында Таршихаға Хирам операциясы барысында жаңа құрылған Израиль қорғаныс күштері (ИҚК) шабуыл жасады. 28 қазан күні кешке қала үш израильдік ұшақпен бомбаланды. Одан кейін ұзаққа созылған артиллериялық оқ жауыны және ертесі күні таңертең тағы бір әуе шабуылы болды. Ауылдың қорғаушылары мен көптеген тұрғындары Ливанға қарай солтүстікке шегінді. Күннің соңына қарай ИҚК қаланы басып алды. БҰҰ бақылаушысы 1948 жылдың 1 қарашасында Таршиха маңындағы араб ауылдарының тасталып, израильдік күштер тарапынан кеңінен тоналанғанын хабарлады. "Нью-Йорк Таймс" тонаудың жүйелі сипатта болғанын, израильдік армия жүк көліктері тоналған заттарды тасымалдағанын жазды. 1948 жылдың желтоқсанына қарай шамамен 700 ауыл тұрғыны, көбінесе христиандар, ауылға оралды. Таршихадан шыққан отбасылар ауыл басылып алынғаннан кейін көп ұзамай Бейрутке келе бастады және Бурж-эль-Барайне маңындағы жалға алынған бөлмелерде тұрды. Ливанға келген 3000 ауыл тұрғынының жартысы Бурж әл-Барайне босқындар лагеріне орналасты. Олар көшбасшылық рөлдерді өз мойнына алды және көп жылдар бойы халықтың басым бөлігі болып қала берді. 1981 жылы лагерьде 4500 тарсихандық тұрғаны бағаланды. 1948 жылы Бейрутке жетпеген ауыл тұрғындары жиналып, пойызбен Алеппоға жіберілді, онда олар әл-Нейраб лагеріндегі ең ірі топқа айналды. 1948 жылдың қарашасына дейін тіркелмеген кез келген араб заңсыз деп есептелді және ұсталған жағдайда депортацияланды. Америкалық Куакерлік көмекші қызметкері, Америкалық Достар комитетінің өкілі, 1949 жылғы 15 қаңтарда Таршихаға жасалған шабуылды сипаттады. 16 жастан асқан барлық еркектер сегіз израильдіктен тұратын комиссиямен сұраққа алынды. 1 жастан 79 жасқа дейінгі 33 отбасы басшысы мен 101 отбасы мүшесі депортацияға іріктелді. Олар тоналып, Ара арқылы Женинге қуылды. Жениндегі БҰҰ бақылаушысы олардың үйлеріне Австриядан келген еврей босқындарының көптеп қоныстанғанын хабарлады. 1949 жылдың желтоқсанында Израиль Сыртқы істер министрлігі Ливан шекарасындағы Таршиха және тағы бес ауылды араб халқынан тазарту жоспарын тоқтатты, мақсаты – арабтарсыз аймақ құру еді. Ғалилеядағы арабтар 1966 жылға дейін әскери үкімде болды. Таршихадағы тасталған үйлерді бастапқыда Румыниядан келген еврейлер басып алды. Олар жаңа қоныстарға көшірілгеннен кейін үйлер бұзылды. 1948 жылдан кейін шамамен 600 ауыл тұрғыны қалды. Оларға тағы тоғыз ауылдан қуылған адамдар қосылды. Шабуыл кезінде Сафедтен келген 22 жасөспірім мен 3 мұғалім қаза тапты. Олар ғимараттың еденінде ұйықтаған. Сонымен қатар, үш израильдік әйел, оның бірі жеті айлық жүкті, төрт жасар бала және екі ер адам мектеп оқушыларын өлтіруге дейін болған оқиғаларда сол террористердің қолынан қаза тапты. 1980 жылы бір зерттеуші қалада тұратын 2400 арабтың жартысы Таршихадан шыққандығын бағалады. Жұмыс істейтіндердің 70% құрылыс саласында жұмыс істеді, олардың ешқайсысы шаруа емес еді. 3500 еврей тұрғынының көп бөлігі Мароккодан келген. Олардың көпшілігі ұзақ уақытқа қалған жоқ. 1990 жылдары кеңес одағынан кейінгі толқынмен көптеген иммигранттар қалаға қоныс аударды. Маалот Таршиха 1996 жылы ресми түрде қала деп танылды. Екінші Ливан соғысы кезінде Маалот Таршиха маңына шамамен 700 Катьюша зымыраны құлап, қаланың үш араб тұрғыны зымыран шабуылынан қаза тапты.
In the 1948 Arab Israeli War, Tarshiha was attacked by the newly formed Israel Defense Forces (IDF) during Operation Hiram. It was bombed by three Israeli planes on the evening of 28 October. This was followed by a prolonged artillery barrage and a further air raid the following morning. The village defenders and most of the inhabitants retreated north into Lebanon. By the end of the day the IDF had captured the town. A UN observer reported that on 1 November 1948 the Arab villages around Tarshiha were deserted and extensively looted by Israeli forces. The New York Times added that the looting appeared systematic, as Israeli army trucks were used carrying off the looted goods. By December 1948 around 700 villagers, mostly Christians, had returned to the village. Families from Tarshiha began arriving in Beirut shortly after the conquest of the village and lived in rented rooms around Bourj el Barajneh which at that time was a suburb on the fringe of the city. About half of the 3,000 villagers arriving in Lebanon settled there in what became Bourj al Barajneh refugee camp. They took on most of the leadership roles and remained the majority population for many years. In 1981 it was estimated 4 5,000 Tarshihans were living in the camp. Those villagers who were unable to reach Beirut in 1948 were rounded up and sent by train to Allepo were they became the largest group in al Neirab Camp. Any Arab who had not registered, as of November 1948, was regarded as illegal and if caught deported. An American Quaker relief worker with the American Friends Service Committee described a raid on Tarshiha on 15 January 1949. All males over sixteen were questioned by a panel of eight Israelis. 33 heads of families and 101 family members, aged 1 year to 79 years, were selected for deportation. They were robbed and expelled via 'Ara to Jenin. A UN observer in Jenin reported that their homes were being re populated by large numbers of Jewish refugees from Austria. In December 1949 the Israeli Foreign Ministry blocked an IDF plan to clear Tarshiha and five other villages along the Lebanon border of their remaining Arab populations in order to create an Arab free zone. Arabs in the Galilee remained under Martial Law until 1966. The abandoned houses in Tarshiha were initially taken over by Jews from Romania. When they were moved on to new settlements the houses were demolished. Around 600 villagers remained after 1948. They were joined by others expelled from nine other local villages. Twenty two teenagers and three teachers from Safed on a class trip were murdered in the attack. They had been sleeping on the floor inside the building. In addition, three Israeli women, one of them seven months pregnant, one four year old child, and two men were killed by the same terrorists in the events before the murder of the school children. A visitor in 1980 estimated that half of the 2,400 Arabs living in the town originated from Tarshiha. 70% of those with jobs worked in the building trade, none of them were farmers. The 3,500 Jewish residents were mostly Moroccan. Few of whom stayed for long periods. During the 1990s post Soviet aliyah in the 1990s, many immigrants settled in the city. Ma'alot Tarshiha was officially recognized as a city in 1996. Nearly 700 Katyusha rockets landed in the vicinity of Ma'alot Tarshiha during the Second Lebanon War. Three Arab residents of the city were killed in a rocket attack.
Демография
2016 жылы қаланың этникалық және діни құрамы 79,2% еврейлер және басқа да араб емес тұрғындар, ал 20,8% арабтарды (10% мұсылман, 9,9% христиан және 0,3% друздар) құрады. 2016 жылы 10 600 ер адам және 10 500 әйел болды. Қала халқы жас бойынша әртүрлі болды: 30,8% 19 жасқа дейін, 14,2% 20 мен 29 жас аралығында, 18,1% 30 мен 44 жас аралығында, 18,2% 45 пен 59 жас аралығында, 5,5% 60 мен 64 жас аралығында және 13,1% 65 жастан асқандарды қамтыды. 2016 жылы халық санының өсім деңгейі -0,4% болды.
In 2016, ethnic and religious makeup of the city was 79.2% Jewish and other non Arabs, and 20.8% Arab (10% Muslim, 9.9% Christian, and 0.3% Druze). In 2016, there were 10,600 males and 10,500 females. The population of the city was diverse in age with 30.8% 19 years of age or younger, 14.2% between 20 and 29, 18.1% between 30 and 44, 18.2% from 45 to 59, 5.5% from 60 to 64, and 13.1% 65 years of age or older. The population growth rate in 2016 was −0.4%.
Экономика
Маалот Таршиханың жанында Стеф Вертхаймер "Искар" зауыты сияқты белгілі компанияларды қоса алған Тефен индустриалды аймағы салынды. Бұл аймақ қала тұрғындары үшін маңызды жұмыс орындарының көзі болып табылады. 2007 жылы Маалот Таршихадағы жұмыссыздық деңгейі 5,5 пайызды құрады, ал елі бойынша бұл көрсеткіш 7,9 пайызды көрсетті.
The Tefen Industrial Zone, which includes famous companies such as the Iscar plant was built in the vicinity of Ma'alot Tarshiha by Stef Wertheimer and is major source of employment for the city's residents. In 2007, the jobless rate in Ma’alot Tarshiha was 5.5 percent, compared to 7.9 percent nationally.
Білім
2001 жылы қалада 11 мектеп және 4272 оқушы болды, оның ішінде 2000 оқушысы бар 7 бастауыш мектеп және 2272 оқушысы бар 7 жоғары мектеп. 2001 жылы қаланың 12-ші сынып оқушыларының 58,5%-ы аттестат алды. 1975 жылдың тамызында әлемнің түкпір-түкпірінен студенттерді тартатын "Ешдер" ешивасы "Ешиват Маалот" ашылды. Соңғы жылдары ешивада жылына шамамен 300 студент білім алады.
In 2001, there were 11 schools and 4,272 students in the city, including 7 elementary schools with an enrollment of 2,000, and 7 high schools with 2,272 students. 58.5% of the city's 12th graders earned a matriculation certificate in 2001. In August 1975, Yeshivat Ma'alot, a Hesder yeshiva, was established, attracting students from all over the world. In recent years the Yeshiva has estimated 300 students per year.
Көрнекі жерлер мен мәдениет
Виктор Герин 1875 жылы жасаған сапарынан кейін Таршихадағы бас мешітті Абдулла паша салған (сол кездегі Акра губернаторы) деп жазды. Ол сондай-ақ, мешіттің алдында аула, одан кейін галерея, оның үстінде күмбез және одан жоғары әсем минарет орналасқандығын атап өтті. 1993 жылы мешітті қарап шыққан Эндрю Петерсен оның "төрт негізгі элементі бар классикалық Осман стилінде салынғанын: аула, галерея, күмбезді дұға залы және минарет" деп көрсетті. Маалот Таршиханың шығысында орналасқан Монфорт көлі жергілікті туристер арасында танымал орынға айналды. Бұрын ол Хосен суқоймасы деп аталған. Көл қаланың таңбасында бейнеленген. 2008 жылдың қаңтар айында Маалот Таршиха Израильдің халықаралық шахмат чемпионатының өткезілуіне табандылық танытты. Қоғамдық орталықта өткен турнирдің жүлде қоры 20 000 доллар болды. Қалада басқа да халықаралық шаралар ұйымдастырылды, оның ішінде фехтование бойынша халықаралық турнир де бар. 1991 жылдан бері Маалот Таршихада жыл сайын "Галилеядағы тас" халықаралық мүсіндер симпозиумы өткізіліп келеді. Осы 10 күндік көктемгі шарада Израиль мен әлемнің түкпір-түкпірінен келген мүсіншілер Монфорт көлінде жиналып, үлкен тас блоктардан мүсіндер жасайды. 2009 жылы Docaviv коммерциялық емес ұйымы Израильдің шет аймақтарына жоғары сапалы мәдени шараларды жеткізу мақсатында қалада жыл сайынғы деректі фильмдер фестивалін құрды.
Victor Guérin, after his 1875 visit, wrote that the principal mosque in Tarshiha had been built by Abdullah Pasha, (the Governor of Acre at the time.) He further noted that it was "preceded by a court, then by a porch; surmounted by a cupola, above which springs an elegant minaret." Andrew Petersen, who inspected the mosque in 1993, noted that it was built in "classical Ottoman style with four main elements: a courtyard, an arcade, a domed prayer hall, and a minaret." Lake Monfort, an artificial lake to the east of Ma'alot Tarshiha, has become a local tourist attraction. It was previously known as the Hosen Reservoir. The lake is featured in the city's emblem. In January 2008, Ma'alot Tarshiha hosted the Israel International Chess Championship. The tournament, held at the community center, carried a prize of $20,000. The city has also hosted other international events, among them an international fencing tournament. The "Stone in the Galilee" International Sculpture Symposium has been held annually in Ma'alot Tarshiha since 1991. In this 10 day springtime event, sculptors from Israel and around the world convene at Montfort Lake to create stone sculptures from huge blocks of stone. In 2009, the non profit Docaviv established an annual documentary film festival in the city in an effort to bring "high quality cultural activity to the Israeli periphery."