Кіріспе

Иордан өзеніндегі бұрынғы гидроэлектр станциясы.

Нахария – Израильдің ең солтүстік жағалау қаласы. 2023 жылғы мәлімет бойынша, қаланың халқы 64 095 адамды құрайды. Қала 1935 жылы нацистік Германиядан қашқан еврей иммигранттарымен құрылған.

Этимология

Нахария өз атын Гаатон ағысынан (иврит тілінде נהר nahar – өзен) алады, ол қаланың ортасынан өтеді.

Қола дәуірі

Балфур көшесінде, жағажайға жақын орналасқан Нахария қаласының жағалауында археологтар Хирбет Кабарса деп белгілі бір жерде қола дәуіріне жататын 3400 жылдық қамалдың қираған қалдықтарын тапты. Бұл қамал Жерорта теңізі жағалауымен жүзген теңіз саяхатшыларына қызмет ететін әкімшілік орталық болған. Кипр және Жерорта теңізі аймағының басқа да елдерімен сауда және мәдени байланыстар болғандығының куәліктері табылды. Бұл бекініс төрт рет өртке түсіп, әр жолы қайтадан тұрғызылған.

Византия дәуірі

Византия дәуіріндегі Әзіз Лазарға арналған шіркеу 1970 жылдары қазба жұмыстары барысында табылған. Ол, болжам бойынша, 614 жылы парсылар шапқан кезде өртеніп қираған. Экономикалық және климаттық қиындықтар жиналғаннан кейін, тұрғындар егіншіліктің тиімсіз екенін түсініп, туризм мен тамақ өнеркәсібіне көшкен. Нахария табиғи ортасы мен жағажайларын пайдалана отырып, еуропалық үлгідегі курортты қалаға айналды, жаңа қонақүйлер ашылды. Екі белгілі азық-түлік өндіруші де өз бизнесін құрды: «Штраус» компаниясы неміс иммигранттарының күшімен Нахарияда коммерциялық сүт шаруашылығы ретінде іске қосылды, ал 1937 жылы Нахарияға көшіп келген Согловектер отбасы танымал ет дүкенін ашып, «Нахария шұжығын» ойлап тапты. Британдық Палестина мандаты кезінде Хартумнан келген көптеген британдық офицерлер Нахарияда тоқтаған.

Израиль мемлекеті

1948 жылы Израиль құрылғанда Нахарияның халқы 1700 адамды құрады. 1950 жылдары жақын жерде құрылған ма'абара біріктірілгеннен кейін қала даму қаласына айналды. Осының нәтижесінде қала Солтүстік Африка, Таяу Шығыс және Еуропадан келген көптеген еврей қашқынның үйіне айналды. 1955 жылы халық саны 9800 адамды құрады, ал 1972 жылы 23800-ге жетті. 1990 жылдары қала бұрынғы Кеңес Одағы мен Эфиопиядан келген көптеген иммигранттарды қабылдады. 1990 жылдардың соңы мен 2000 жылдардың басында Нахарияда құрылыс қарқыны күшті болды. Географиялық орналасуына байланысты, Ливанмен Израиль шекарасының жағалау бойында орналасқандықтан, Нахария 1970 жылдары палестиналық экстремистердің шекарадан тыс террористік шабуылдарына, минометтерден оқ жаудыруларға және "Катюша" зымырандарынан жиі зардап шекті. Осы шабуылдардың ең ірілері 1974 жылғы және 1979 жылғы Нахария шабуылдары болды.

Израиль соғыстары кезінде

2006 жылғы Ливан соғысы кезінде, 2006 жылдың шілде-тамыз айларында Нахария Ливанның оңтүстігінен Хезболла ұшырған бірнеше жүз Катюша зымыраларының шабуылына ұшырады. Осының салдарынан қалада көптеген азаматтар зардап шегіп, 5 адам қаза тапты. Мүлікке және физикалық инфрақұрылымға да айтарлықтай зиян келтірілді. Нахария экономикасы ауыр соққыға ұшырады, себебі қала халқының үштен екісі эвакуациялауға мәжбүр болды, ал қалғандары апталар бойы бомбадан қорғаныш жайларында уақыт өткізді. 2023-2024 жылдарғы Израиль-Хамас соғысы және 2023-2024 жылдарғы Израиль-Ливан қақтығысы барысында қала бойынша 4 сирена ескертуі болды.

Экономика

Нахарияда Израильдің жетекші кәсіпкерлері: Штраус, Согловек және Вертхаймер отбасылары тұрады. Нахарияда құрылған табысты жеке сектордағы өнеркәсіптік кәсіпорындар: «Страус» сүт компаниясы, «Соглоек» ет өңдеу компаниясы және «Искар» – жоғары дәлдікті металл өңдеу және құрал жасау саласындағы алып, оны «Беркшир Хатауэй» компаниясы 5 миллиард АҚШ долларына сатып алды. CBS деректері бойынша, 2000 жылы қалада 17 916 жалақылы жұмысшы және 1283 жеке кәсіпкер болған. 2000 жылы қаладағы жалақылы жұмысшының орташа айлық жалақысы 5736 шекельді құрады, бұл өткен жылмен салыстырғанда 7,0% өсімді көрсетті. Жалақылы ерлердің орташа айлық жалақысы 7353 шекельді (7,6% өсім) ал әйелдердің 3950 шекельді (2,5% өсім) құрады. Жеке кәсіпкерлердің орташа табысы 9078 шекельді білдірді. Сол жылы 886 адам жұмыссыздыққа байланысты төлем алды, ал 3611 адам әлеуметтік қамсыздандыру (тұрақты төлем) арқасында күнкөріс жасады.

Туризм

Сдерот Гаатон, қаланың басты бульвары, Жағалау тас жолының қиылысынан шығыстан батысқа қарай созылып, ортасымен Гаатон өзені бөліп өтеді. Биік эвкалипт ағаштарының тығыз жасыл көлеңкесінде, көптеген дүкендер, бутиктер, ашық ауадағы кафелер, мейрамханалар мен мұзқаймақ дүкендерімен әсемделген Сдерот Гаатон – Нахарияның ең басты туристік орталығы және қаланың негізгі бизнес және ойын-сауық аймағы. Жағажай аймағы да өз алдына тартымды, онда халыққа арналған саябақ, жағалау бойындағы серуендеу жолы, екі қоғамдық жағажай, бірнеше қонақүй, кішкентай марина және жағажайдағы көптеген кафелерде, барларда, мейрамханаларда және түнгі клубтарда жанды түнгі өмір бар.

Көлік

4-ші тас жол – қаланың негізгі солтүстік-оңтүстік бағытындағы жолы. 89-шы тас жол қала ішіндегі Нахария қиылысынан басталып, Жоғарғы Ғалилеяның қалған бөлігімен және Сафед қаласымен байланыстырады. Нахарияның қоғамдық көлік орталығы Сдерот Гаатонның шығыс жағында, 4-ші тас жолмен қиылысатын жерге жақын орналасқан. Онда қаланың теміржол станциясы мен орталық автобус станциясы бар. Нахария теміржол станциясы – Израиль теміржол желісіндегі ең солтүстік станция. Сдерот Гаатон батысқа қарай созылып, Гаатон өзенінің сағасы Жерорта теңізіне құятын жерге дейін жетеді.

Демография

Израильдің Орталық статистика бюросының (CBS) мәліметтері бойынша, 2001 жылы қаланың этникалық құрамы 97,3% еврейлер және басқа да араб емес тұрғындарды құрады, араб халқының айтарлықтай саны болған жоқ. 2001 жылы 355 иммигрант келді. Израильдегі халық топтары туралы көріңіз. CBS мәліметтері бойынша, 2001 жылы 22 200 еркек және 23 700 әйел болды. Қала халқы жас бойынша келесідей таралып орналасқан: 29,5% - 19 жасқа дейін, 16,3% - 20 мен 29 жас аралығында, 18,8% - 30 мен 44 жас аралығында, 17,3% - 45 пен 59 жас аралығында, 4,1% - 60 мен 64 жас аралығында және 13,9% - 65 жастан асқандар. 2001 жылы халық өсімі 4,2% құрады. 2000 жылы Израиль Ливаннан шыққаннан кейін, Ливаннан қашқан Оңтүстік Ливан армиясының көптеген бұрынғы сарбаздары мен офицерлері отбасыларымен Нахарияға қоныстанды.