Қирьят-Ата қаласының тарихы мен археологиялық зерттеулері
Kiryat Ata
Қирьят-Ата – Израильдің Хайфа округіндегі қала. Археологиялық қазбалар неолит дәуірінен рим дәуіріне дейінгі тұрғын үйлерді ашты. Тарихы, орны туралы ақпарат.
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Кирият-Ата (; сондай-ақ Қирьят-Ата) – Израильдің Хайфа округіндегі қала. 2021 жылы халық саны 32 657 адамды құрады, оның 92 пайызы еврей азаматтар болды.
Kiryat Ata (; also Qiryat Ata) is a city in the Haifa District of Israel. In it had a population of , 92% of whom were Jewish citizens.
Тарих
1990 жылдан бері Кирьят-Атадағы ерте қола дәуірі орны кеңінен қазылып, неолит, EB (= ерте қола дәуірі), IB және EB II кезеңдерінен қабаттасқан қалдықтар табылды. Tell el ‘Idham-да ерте қола дәуірінен бастап парсы дәуірінен өтіп, Рим дәуіріне дейінгі үздіксіз тұрғын үйлердің іздері анықталды. Археологтар Мордехай Авиам және Дэн Бараг (1935–2009) бұл орынды Жозефтің Төменгі Галилеядағы Кафарата деп атағандығын болжады, бұл сайтқа қатысты алдын ала ұсынылған бірнеше пікірдің бірі. Мұнда Византия дәуіріне жататын тастан қашалған шарап қысу қондырғылары табылған. Олардың кейбіреулерінде кресттер мен грек әріптері ойылған, бұл аймақта Византия монастыры болған деген теорияны қуаттайды. Византия дәуірінен керамика да табылды, сондай-ақ Византия немесе ерте ислам кезеңіне жататын ғимарат қазылған. Мұнда мамлюк дәуіріне тән керамика бұйымдары да кездескен. Тәуелсіздік көшесіндегі қазба жұмыстары парсы және эллинистік дәуірден бастап мамлюк дәуіріне дейін (XI ғасырдың соңы – XV ғасырдың басы) үздіксіз қоныстануды көрсетті.
The Early Bronze Age site at Qiryat Ata has been extensively excavated since 1990, revealing stratified remains from the Neolithic, EB (=early Bronze Age), IB and EB II periods. At Tell el ‘Idham remains from a continuous habitation from the early Bronze Age, through the Persian age down to the Roman era have been identified. Archaeologists Mordechai Aviam and Dan Barag (1935–2009) thought it to be the Capharatha mentioned by Josephus in the Lower Galilee, one of several views tentatively identified for the site. Rock hewn winepresses dating to the Byzantine era have been found here. Some have had crosses and Greek letters incised, supporting the theory that there was a Byzantine monastery located in the area. Ceramics from the Byzantine era have also been found here, and a building from the Byzantine or early Islamic period has been excavated. Ceramics from the Mamluk era have also been found here. An excavation at Independence Street, Qiryat Ata, showed nearly continuous settlement dating from the Persian and Hellenistic eras up to the Mamluk era (late eleventh–early fifteenth century CE).
Осман дәуірі
1517 жылы Осман империясына қосылған Куфрата 1596 жылғы санақта Сафад санджағының бөлігі Акка нахиясында тіркелген. Халық саны 15 шаңырақты құрады, барлығы мұсылман. Олар бидай, арпа, жеміс ағаштары, мақта, ешкілер мен ара уяларынан 20% мөлшерінде белгілі бір салық төледі, сондай-ақ қосымша табыстар да болды; барлығы 1508 акче. Ауыл 1799 жылы Наполеон шапқындығы кезінде Пьер Жакотин жасаған картада Куфур Тай деп белгіленген, ал 1856 жылы Киперттің сол жылы жарияланған Палестина картасында Кефр Этте деп аталды. 1859 жылы халық саны 100 адамға жуық деп есептелді, ал өңделген жер 16 федданды құрады. 1875 жылы Виктор Герин ауылға сапар шегіп, онда 50 үй бар екенін анықтады. 1881 жылы Палестинаны зерттеу қорының Батыс Палестинаны зерттеу жұмысында Кефр-Этта «солтүстігінде құдық, шығысында зәйтүн ағаштары бар жазық даладағы кішкентай саздан салынған ауыл» деп сипатталған.
Incorporated into the Ottoman Empire in 1517, Kufrata appeared in the census of 1596, located in the Nahiya of Acca, part of Safad Sanjak. The population was 15 households, all Muslim. They paid a fixed tax rate of 20% on wheat, barley, fruit trees, cotton, goats and beehives, in addition to occasional revenues; a total of 1,508 akçe. The village appeared under the name of Koufour Tai on the map that Pierre Jacotin compiled during Napoleon's invasion of 1799, while in 1856 it was named Kefr Ette on Kiepert's map of Palestine published that year. In 1859 the population was estimated to be 100, and the cultivation was 16 feddans. In 1875 Victor Guérin visited, and found the village to have 50 houses. In 1881 the Palestine Exploration Fund's Survey of Western Palestine described Kefr Etta as "a small adobe village, on the plain, with a well on the north and olives on the east."
Британдық мандат дәуірі
1922 жылы Палестинада британдық мандат билігі жүргізген халық санағында Куфриттаның халқы 400 адамды құрады; оның ішінде 7 христиан және 393 мұсылман болды, барлық христиандар православие дінін ұстанды. Бұл аймақ яһуди қауымы Sursock сатып алуының бір бөлігі ретінде иелігіне өтті. 1925 жылы сионистік ұйым Бейрут қаласының Сурсок әулетінен Александр Сурсоктан 10 000 дунам жер сатып алды. Ол кезде онда 75 отбасы тұрды. 1931 жылғы халық санағында Куфриттада 4 мұсылман және 29 еврей тұрды, барлығы 13 үй салынған. 1934 жылы елдегі ең ірі тоқыма фабрикаларының бірі – АТА зауыты құрылды. 1945 жылғы статистика бойынша Кфар-Атта (Куфритта) халқы 1690 еврейден тұрды, ал жер ауданы 6131 дунамды құрады, бұл ресми жер және халық санағына сәйкес келеді. Оның ішінде 6 дунамы цитрус және банан өсіруге, 39 дунамы плантациялар мен суғаруға жарамды жерге, 1527 дунамы дәнді дақылдарға, ал 3591 дунамы құрылыс (қалалық) аймақтарға бөлінді.
In the 1922 census of Palestine conducted by the British Mandate authorities, Kufritta showed a population of 400; 7 Christians and 393 Muslims, where all the Christians were of the Orthodox faith. The area was acquired by the Jewish community as part of the Sursock Purchase. In 1925 a Zionist organisation purchased 10,000 dunums from Alexander Sursock, of the Sursock family of Beirut. At the time, there were 75 families living there. In the 1931 census Kufritta had a population of 4 Muslims and 29 Jews, in a total of 13 occupied houses. In 1934, one of the country's largest textile plants, ATA, was established there. In the 1945 statistics the population of Kfar Atta (Kufritta) consisted of 1,690 Jews and the land area was 6,131 dunams, according to an official land and population survey. Of this, 6 dunams were designated for citrus and bananas, 39 dunams for plantations and irrigable land, 1,527 for cereals, while 3,591 dunams were built up (urban) areas.
Кирият Ата
ХХ ғасырдың басында Кефр-Этта араб ауылының жерлерін "Аводат Израиль" атты Варшавалық діни қоры Америкалық Сиондық Одақтастығы арқылы делдалдар арқылы сатып алды. "Аводат Израиль" 1925 жылы Ата ауылын құрды. 1929 жылғы араб көтерілісі кезінде қалаға шабуыл жасалып, тұрғындар оны тастап кетті. Бір жыл өткен соң тұрғындар қайтып оралып, ауылды қайта жаңартты. 1940 жылы қала Кфар-Ата деп аталды, ол жергілікті тоқыма фабрикасының да атауы еді. 1965 жылы ауыл көршілес Кирият Биньяминмен біріктіріліп, Кирият Ата деп аталды.
In the early 20th century, the lands of the Arab village of Kefr Etta were purchased by a Warsaw religious foundation named "Avodat Israel" through intermediaries in the American Zion Commonwealth. Avodat Israel founded Ata in 1925. During the 1929 Arab riots the town was attacked and abandoned. A year later the residents returned and rebuilt the community. The town was renamed Kfar Ata in 1940, which was also the name of the local textile factory. In 1965, when the village was merged with adjacent Kiryat Binyamin, the name became Kiryat Ata.
Климат
Кирият-Атада Жерорта теңізі климаты, жазда ыстық және құрғақ, қыста салқын және жаңбырлы болады. Ең ыстық ай – шілде, ал ең суық ай – ақпан. Қар жауу сирек, бірақ 20 ғасырда үш рет жауды: 1950, 1992 және 1999 жылдары. Жылдық жауын-шашын шамамен 524 миллиметрді (21 дюйм) құрайды.
Kiryat Ata has a Mediterranean climate with hot, dry summers and cool and rainy winters. The hottest month is July and the coldest is February. Snowfall is rare, but snow was recorded three times in the 20th century: in 1950, 1992 and 1999. Annual precipitation is approximately 524 millimeters (21 in).
Демография
CBS мәліметінше, 2001 жылы қаланың этникалық құрамы 99,8% еврейлер және басқа араб емес ұлт өкілдерінен тұрған, маңызды араб халқы болмаған. Израильдегі халық топтары туралы көріңіз. CBS мәліметінше, 2001 жылы 23 700 еркек және 24 900 әйел болды. Қала халқы жас бойынша келесідей таралып орналасқан: 31,4% - 19 және одан кіші жастағылар, 15,7% - 20 мен 29 жас аралығындағылар, 18,5% - 30 мен 44 жас аралығындағылар, 18,3% - 45 пен 59 жас аралығындағылар, 4,1% - 60 мен 64 жас аралығындағылар және 11,9% - 65 және одан үлкен жастағылар. 2001 жылы халық өсімі 0,8% құрады.
According to CBS, in 2001 the ethnic makeup of the city was 99.8% Jewish and other non Arab, without a significant Arab population. See Population groups in Israel. According to CBS, in 2001 there were 23,700 males and 24,900 females. The population of the city was spread out, with 31.4% 19 years of age or younger, 15.7% between 20 and 29, 18.5% between 30 and 44, 18.3% from 45 to 59, 4.1% from 60 to 64, and 11.9% 65 years of age or older. The population growth rate in 2001 was 0.8%.
Білім
2000 жылы қалада 20 мектеп және 8762 оқушы болды: 4899 оқушымен 14 бастауыш мектеп, ал 3863 оқушымен 11 жоғары мектеп. 2001 жылы 12-сынып бітірушілердің 52,0%-ы аттестат алуға құқылы болды. 2024 жылы қалада 22 мектеп бар.
In 2000, there were 20 schools and 8,762 students in the city: 14 elementary schools with 4,899 students, and 11 high schools with 3,863 students. 52.0% of 12th graders were entitled to a matriculation certificate in 2001. In 2024 there are 22 schools.
Көрнекті орындар
Кфар-Ата еврей қауымының пионерлерінің және көшбасшыларының бірі Ехошуа Фишердің үйі жаңартылды. XIX ғасырда салынған ғимаратта Кириат-Ата қалалық тарих мұражайы орналасқан.
The Fisher House, home of Yehoshua Fisher, one of the pioneers and leaders of the Kfar Ata Jewish community, was refurbished. The 19th century building houses the Municipal Museum of the History of Kiryat Ata.
Спорт
Қаланың басты футбол клубы, Maccabi Ironi Kiryat Ata, Израиль футболының үшінші лигасы – Лига Алефте ойнайды. Ал жергілікті баскетбол клубы, Elitzur Kiryat Ata, Лигат ХаАЛ-дың жоғарғы дивизионында өнер көрсетеді.
The city's main football club, Maccabi Ironi Kiryat Ata, plays in Liga Alef, the third tier of Israeli football. The local basketball club, Elitzur Kiryat Ata, are in Ligat HaAl, the top division.
Археология
Қаланың солтүстік-шығысындағы Хирбет-Шартада жүргізілген археологиялық зерттеулер қола, темір, эллинистік, римдік, византиялық және мамлюк дәуірлеріне қатысты қоныстану іздерін анықтады. 2010 жылы Израильдің Ежелгі Ескерткіштері Басқармасы (IAA) тапсырысымен Хагит Турге, ал 2014 және 2016 жылдары Орит Сегал Кириат-Атаның ежелгі орнында археологиялық зерттеулер жүргізді.
Archaeological surveys at Khirbet Sharta in the northeast part of the city revealed traces of habitation dating to the Bronze, Iron, Hellenistic, Roman, Byzantine, and Mamluk eras. In 2010, an archaeological survey was conducted at the ancient site of Kiryat Ata by Hagit Turge on behalf of the Israel Antiquities Authority (IAA), and in 2014 and 2016 by Orit Segal.