Кіріспе

Кирият-Биалик (‎, сондай-ақ Қирият-Биалик) – Израильдің Хайфа округіндегі қала. Қала 1934 жылдың 18 шілдесінде Бесінші Алия кезінде құрылған және бастапқыда «Неміс иммигранттарының ауданы» деп аталған. Ол Хайфаның солтүстігіндегі бес Крайот қалаларының бірі. 2023 жылы қаланың халқы құрады. Қала атауы ақын Хайим Нахман Биалик есімімен байланыстырылған.

Тарих

1924 жылы Румыния Корольдігінен Палестинаға көшіп келген Ефрем мен Сабина Кац Хайфа шығанағы бойындағы Зевулун аңғарында заманауи дәуірдегі алғашқы еврейлер болып қоныстанды. Олардың шаруашылығы 1929 жылғы Палестина көтерілісі кезінде қиратылды. Көтерілістен аман қалған жалғыз үй – Бейт Кац, 1959 жылы Кирият Биаликке мұра болып берілді және қоғамдық пайдалануға тағайындалды. Кирият Биалик қаласы 1934 жылдың шілде айында еврей ұлттық қорынан жер алған неміс еврей иммигранттары тобымен құрылды. Тұрғындары негізінен жеке үйлерде бақшалары бар еркін кәсіп иелері, дәрігерлер, инженерлер және заңгерлер болды. Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде Хайфадағы мұнай өңдеу зауыттарына жақындығына байланысты Кирият Биалик бомбаға түсті. 1950 жылы ол жергілікті кеңес деп жарияланды және 1976 жылы қала мәртебесіне ие болды. Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде жақын маңдағы мұнай өңдеу зауыттарына жақындығына байланысты елді мекеннің бір бөлігі бомбаға түсті. 1950 жылдардың басында «Ир Хамифратц» транзиттік лагері (сондай-ақ «Кордани А» деп те аталады) құрылды, онда басқалармен қатар Үндістаннан келген шамамен 100 отбасы иммигранттар орналастырылды. Бұл лагерь 1960 жылы Кирият Биаликке қосылды. Екінші Ливан соғысы кезінде қалаға бірнеше ракета түсіп, мүліктерге зиян келтіріп, бірқатар тұрғындар жарақат алды.

Көршіліктер

Кирият Биаликтің оңтүстік аймағы. Осы аймақта Израильдегі ең ірі мектеп салынды. Сабина Кац атымен аталатын Сабиния 1930 жылдары құрылған. "Сабиния" орталығы қазіргі таңда сауда орталығы болып табылады. Кирият-Биалик қаласының солтүстік аймағы. Құрылған кезде, ол негізінен көшпендермен қоныстанған. Оның солтүстігінде жеңіл өнеркәсіптің кең аумағы орналасқан. "Көбелек" – 21-ші ғасырдың басында салынған аудан. Ауданның атауы оның пішінімен байланысты, аудан көшелері мен ғимараттары көбелек пішінін құрайды. Алғаш рет 2005 жылы халқы қоныстанды, қаланың шығыс бөлігінде, Кирият-Атаға жақын орналасқан. Аудан атауы ағылшын тілінен аударғанда "Примроуз-Хилл" деп аударылады. Кирият-Биалик қаласының шығысында орналасқан жаңа аудан. Ол Эйн Афек табиғи қорығы, Нахал Нааман және Цур Шалом аудандарына жақын.

Демография

CBS мәліметінше, 2008 жылы Кирият-Биалик қаласының этникалық құрамында тек еврейлер болған, араб халқының айтарлықтай саны болмаған. Оның ішінде 17 900 ер адам және 19 200 әйел болды. 2003 жылы халықтың 25,8%-ы 19 жасқа дейін, 15,8%-ы 20-29 жас аралығында, 17,4%-ы 30-44 жас аралығында, 21,5%-ы 45-59 жас аралығында, 3,8%-ы 60-64 жас аралығында және 15,6%-ы 65 жастан асқан адамдарды құрады. 2005 жылы халық өсімі 0,3% болды. Қала әлеуметтік-экономикалық деңгей бойынша орташадан жоғары саналады (10-дық шкала бойынша 7). Кирият-Биаликке Эфиопиядан, бұрынғы Кеңес Одағынан және Аргентинадан көптеген еврей иммигранттары көшіп келді.

Экономика

2002 жылғы CBS деректеріне сәйкес, Кирият-Бяликте 17 514 жалақылы жұмысшы және 912 жеке кәсіпкер болған. Жалақылы жұмысшының орташа айлық жалақысы 6 119 шекелді құрады; жалақылы ер адамдардың орташа айлық жалақысы 7 851 шекел болса, әйелдердікі 4 491 шекелді құрады. Жеке кәсіпкерлердің орташа табысы 5 996 шекелді көрсетті. 557 адам жұмыссыздық жәрдемақысын алды, ал 2 701 адам ең төменгі кепілдік берілген табысқа ие болды. Қала 1934 жылы Эрих Моллер құрған «Ата» тоқыма фабрикасымен әйгілі болды. 1934 жылы ашылған «Ата» зауыты Израильдің тоқыма өнеркәсібінің символына айналды. 1960 жылдары қаржылық мәселелерге тап болып, 1985 жылы жабылды.

Білім

CBS мәліметтері бойынша, қалада 9 мектеп және 6291 оқушы бар: 6 бастауыш мектепте 2540 оқушы, ал 3 орта білім беру мектебі (2 негізгі және 1 жоғары мектеп, бір басқаруда) 3751 оқушыны қамтиды. 2002 жылы 12-сынып оқушыларының 63,4%-ы багрут (аттестат) алуға құқылы болды.

Екінші Ливан соғысы (2006)

2006 жылы Екінші Ливан соғысы барысында қалаға Хезболла тарапынан 15 «Катюша» және басқа да ракеталармен шабуыл жасалды.

Ойын-сауық

Қалада екі филиалы бар, бірі - Цур-Шалом ауданында, екіншісі - ескі Беялик ауданында. Қалада екі «мәдени орталық» бар, онда балалар мен жасөспірімдер үшін түрлі сабақтар, іс-шаралар және қойылымдар өткізіледі. Қаладағы «Афек ауылдық клубында» бассейндер мен спорт залдары бар. 2019 жылы Ягур бассейні 58 жыл жұмыс істегеннен кейін жабылды. Жыл сайын мамыр айында қалада «Бялик әдебиет және поэзия фестивалі» өтеді, онда мәдени қойылымдар, авторлармен кездесулер, концерттер және балалар ойындары ұйымдастырылады. Кирият Биаликте үш жастар қозғалысы жұмыс істейді: Скауттар, ХаНоар ХаОвед ВеХаЛомед және ХаМаханот ХаОлим. Кириат Биалик музыканы зерттеу және дауыс дамыту консерваториясын басқарады, сондай-ақ «Young Bialik» жастар тобы бар, ол Израильде және шетелде өнер көрсетеді. Қаланың Бейт-Кац қаласында орналасқан, Кириат-Бялик тарихы мұражайы деп аталатын, қала тарихына арналған мұражайы бар. Сонымен қатар, қалада ең ірі сауда орталықтарының бірі және солтүстіктегі ең үлкен сауда орталығы орналасқан. Қаланың солтүстігіндегі Рабин алаңынан бастап оңтүстігіндегі ХаЭмеким көшесіне дейін бірнеше шақырымға созылатын Гедора ағысы бойымен Шимон Перестің есімімен аталған жаяу жол бар. Сонымен қатар, қаланың барлық аймақтарында бірнеше саябақтар бар, соның ішінде: Савион бақшасы, бұрын Савион кинотеатры орналасқан, Мириам бақшасы, Эстер паркі, Афек маңындағы Хабаним паркі және Тзур Шалом маңындағы Ариэль Шаронның есімімен аталған саябақ.