Карлос Сааведра Ламас: Аргентиналық ғалым, саяхатшы және бейбітшілік жүлдесінің иегері

Кіріспе

Аргентиналық ғалым және саясаткер Карлос Сааведра Ламас (1 қараша 1878 жыл – 5 мамыр 1959 жыл) – аргентиналық ғалым және саясаткер, 1936 жылы Латын Америкасынан алғашқы Нобель бейбіт сыйлығын алған адам.

Өмірбаян

Буэнос-Айресте туған Сааведра Ламас ертедегі аргентиналық патриоттың ұрпағы болды. Ол президент Роке Саенс Пеньяның қызына үйленді. Сааведра Ламас халықаралық келісімдерді әзірлеудегі және халықаралық делдауды жүргізудегі практикалық жұмысы үшін Аргентинаның сыртқы істер министрі ретінде ғана емес, сонымен қатар еңбек заңнамасы және халықаралық құқық саласындағы ғылыми еңбектері үшін профессор ретінде де танымал болды. Сааведра Ламас Лакордейр колледжінің және Буэнос-Айрес университетінің заң факультетінің үздік студенті болды, ол 1903 жылы заң докторы дәрежесін алды. Парижде оқып, шетелге саяхаттағаннан кейін, ол Ла-Плата университетінде заң және конституциялық тарих профессоры лауазымына қабылданды. Кейін ол Буэнос-Айрес университетінде әлеуметтану курсын ашып, университетінің заң мектебінде саяси экономика мен конституциялық құқықтан сабақ берді, ақырында университет ректоры болды. Сааведра Ламас екі салада Аргентинаның жетекші ғалымы болды. Еңбек заңнамасы саласындағы ізашар, ол Аргентинадағы еңбек заңнамасы туралы және олардың арасында еңбекпен жұмыс істеу туралы жалпыға бірдей танылған ілімнің қажеттілігі туралы бірнеше трактаттарды редакциялады, "Centro de legislación social y del trabajo" (1927) (Әлеуметтік және еңбек заңнамасы орталығы), "Traités internationaux de tipo social" (1924), "Código nacional del trabajo" (үш том, 1933) (Ұлттық еңбек құқығы кодексі). Сааведра Ламас практикалық мәселелер саласында Аргентинадағы еңбекке әсер ететін заңнаманы әзірледі, 1919 жылы Халықаралық Еңбек Ұйымының құрылуын қолдады және 1928 жылы Женевада өткен ХЕҰ конференциясына төрағалық етті, сонымен бірге Аргентина делегациясының басшысы болды. Халықаралық құқық саласында, оның басқа да үлкен ғылыми қызығушылығы, ол "La Crise de la codification et de la doctrine Argentine de droit international" (1931) жариялады; және ол халықаралық салалардағы көптеген тақырыптар бойынша заңдарды айтты, жазды немесе әзірледі, олардың ішінде паналау, отарлау, иммиграция, төрелік және халықаралық бейбітшілік. Оның жетпіс жасында жазған "Халықаралық өмір" атты қысқаша шығармасы осы зерттеу мен тәжірибеден алынған нәтиже. Сааведра Ламас өзінің саяси мансабын 1906 жылы Мемлекеттік несие директоры ретінде бастады, содан кейін 1907 жылы Буэнос-Айрес муниципалитеті бас хатшысы болды. 1908 жылы ол парламенттегі екі кезекті мерзімнің біріншісіне сайланды. Ол мұнда жағалаудағы судың құқығын, суландыруды, қант өндіруді, мемлекеттік қаржыны, отарлауды және иммиграцияны қамтитын заңдарды енгізді. Алайда оның басты қызығушылығы сыртқы істерге қатысты болды. Ол Аргентинаның Италиямен аралық келісімшартты құтқаруға басшылық жасады, ол 1907-1908 жылдары қатерлі істен шықты, ақырында заң шығарушы орган мен сыртқы істер кеңсесінің шетелдік келісімшарттар ұсыныстарын талдау және олардың салдары туралы бейресми кеңесшісі болды. Сааведра Ламас, сонымен қатар, көпшілік тарапынан өте консервативті және британдықтардың араласуын жақтаған, әсіресе темір жол құрылысында, элиталық патрициан ретінде қаралған. 1915 жылы әділет және білім министрі болып тағайындалған ол білім беру реформаларын жүзеге асырды. Ол мемлекеттік білім берудің әртүрлі бөлімдерін біріктіріп, дамушы индустриалды елде қажетті адам күшін кәсіптік және техникалық даярлау үшін аралық деңгейде оқу бағдарламасын әзірледі. 1932 жылы генерал Агустин П. Юсто Аргентина президенті болған кезде, ол Сааведра Ламасты сыртқы істер министрі етіп тағайындады. Осы лауазымда алты жыл бойы Сааведра Лама Аргентинаға халықаралық бедел әкелді. Ол отызыншы жылдардың ортасында Оңтүстік Американың барлық дипломатиялық мәселелерінде маңызды рөл атқарды, Аргентинаны он үш жыл болмағаннан кейін Ұлттар Лигасына қайта қосылуға итермеледі және осы кезеңдегі барлық халықаралық кездесулерде Аргентинаның атынан болды. Парагвай мен Боливия арасындағы Чако соғысын (1932-1935 жж.) тоқтатудағы еңбегі тек жергілікті ғана емес, жалпы халықаралық маңызы бар еді. Сыртқы істер министрлігін қолға алған соң, ол бірден осы дауды келіссөздер арқылы шешу үшін дипломатиялық негіз жасау үшін бірқатар қадамдарды жасады. 1932 жылы ол Вашингтон қаласында 3 тамыздағы декларацияны бастады, ол американдық мемлекеттерді жарты шарда күшпен жасалған кез келген аумақтық өзгерістерді танудан бас тартқаны туралы жазбаға енгізді. Содан кейін ол 1933 жылдың қазан айында алты Оңтүстік Америка елдерімен, ал екі айдан кейін Монтевидеода өткен жетінші Панамерикандық конференцияда барлық Америка елдерімен бейбітшілік және келісімшарт шартын жасады. 1935 жылы ол Парагвай мен Боливия арасындағы жауынгерлік әрекеттерді тоқтатуға әкелген алты бейтарап американдық елдің делдалауын ұйымдастырды. Осы арада, 1934 жылы Сааведра Ламас Оңтүстік Америкалық соғысқа қарсы пактіні Ұлттар Лигасына ұсынды, онда ол жақсы қабылданды және он бір ел қол қойды. Осы барлық күш-жігері үшін мақталып, ол 1936 жылы Ұлттар Лигасы Ассамблеясының президенті болып сайланды. Сыртқы істер министрлігінен зейнетке шыққаннан кейін 1938 жылы Сааведра Ламас академиялық өмірге қайтып оралды, Буэнос-Айрес университетінің президенті болды (1941-1943 жж.), содан кейін профессорлық қызметін тағы үш жылға созды (1943-1946 жж.). Сааведра Ламас кеңсесінде қатаң тәртіпті сақтаушы, конференция үстелінде логик, үйінде немесе өнер галереясында шаруашылық иесі және Буэнос-Айрестегі ең биік жағалы киімдерді киетін әдемі киім киюші адам ретінде танымал болды. Нобель сыйлығынан басқа, оған Францияның Құрметті легионының үлкен кресті және он басқа елдің ұқсас наградалары табысталды. Ол 1959 жылы сексен жасында ми геморрагиясының салдарынан қайтыс болды. 2014 жылдың наурыз айында оның алтыннан жасалған Нобель медалі Оңтүстік Америкадағы ломбардтан табылғаннан кейін аукционға қойылды. 2014 жылдың тамызында Аргентина конгресінде оның Нобель медалін Аргентина мемлекеті қайта сатып алу жобасы ұсынылды. Оның аукциондық медалін кейін жеңіп алды және қазір Азия коллекционерінің меншігінде.

Born in Buenos Aires, Saavedra Lamas was a descendant of an early Argentine patriot. He married the daughter of president Roque Sáenz Peña. Saavedra Lamas achieved renown not only as foreign minister of Argentina for his practical work in drafting international agreements and in conducting international mediation, but also as a professor for his scholarship in the fields of labor legislation and international law. Saavedra Lamas was a distinguished student at Lacordaire College and at the University of Buenos Aires Faculty of Law, where he received the Doctor of Laws degree in 1903, summa cum laude. After study in Paris and travel abroad, he accepted a professorship in law and constitutional history at the University of La Plata, where he began the teaching career that was to span more than forty years. Later, he inaugurated a course in sociology at the University of Buenos Aires, taught political economy and constitutional law in the Law School of the university, and eventually served as the rector of the university. Saavedra Lamas was a leading Argentine academician in two areas. A pioneer in the field of labor legislation, he edited several treatises on labor legislation in Argentina and on the need for a universally recognized doctrine on the treatment of labor among them, "Centro de legislación social y del trabajo" (1927) (Center of Social and Labor Legislation), "Traités internationaux de type social" (1924), "Código nacional del trabajo" (three volumes, 1933) (National Code of Labor Law). In the arena of practical affairs, Saavedra Lamas drafted legislation affecting labor in Argentina, supported the founding of the International Labor Organization in 1919, and presided over the ILO Conference of 1928 in Geneva while serving simultaneously as leader of the Argentine delegation. In international law, his other field of major scholarly interest, he published "La Crise de la codification et de la doctrine Argentine de droit international" (1931); and he spoke, wrote, or drafted legislation on many subjects with international ramifications among them, asylum, colonization, immigration, arbitration, and international peace. His brief Vida internacional, which he wrote at the age of seventy, is an urbane by product of all this study and experience. Saavedra Lamas began his political career in 1906 as director of Public Credit and then became the secretary general for the municipality of Buenos Aires in 1907. In 1908 he was elected to the first of two successive terms in Parliament. There he initiated legislation regarding coastal water rights, irrigation, sugar production, government finances, colonization, and immigration. His main interest, however, lay in foreign affairs. He provided leadership in saving Argentina's arbitration treaty with Italy, which almost foundered in 1907–1908, and eventually became the unofficial adviser to both the legislature and the foreign office on the analysis and implications of proposed foreign treaties. Saavedra Lamas though was also a controversial public figure as he was seen by the masses as an elitist patrician who was too conservative and favored British intervention, especially in railroad construction. Appointed minister of Justice and Education in 1915, he instituted educational reforms by integrating the different divisions of public education and by developing a curriculum at the intermediate level for the vocational and technical training of manpower needed in a developing industrial country. When General Agustín P. Justo became president of Argentina in 1932, he appointed Saavedra Lamas as foreign minister. In this post for six years, Saavedra Lamas brought international prestige to Argentina. He played an important role in every South American diplomatic issue of the middle thirties, induced Argentina to rejoin the League of Nations after an absence of thirteen years, and represented Argentina at virtually every international meeting of consequence during this period. His work in ending the Chaco War between Paraguay and Bolivia (1932–1935) had not only local significance but generalized international importance as well. When he took over the foreign office, he immediately engaged in a series of moves to lay the diplomatic groundwork for a negotiated settlement of this dispute. In 1932 he initiated at Washington the Declaration of August 3 which put the American states on record as refusing to recognize any territorial change in the hemisphere brought about by force. Next, he drew up a Treaty of Nonaggression and Conciliation which was signed by six South American countries in October, 1933, and by all of the American countries at the Seventh Pan American Conference at Montevideo two months later. In 1935 he organized mediation by six neutral American nations which resulted in the cessation of hostilities between Paraguay and Bolivia. Meanwhile, in 1934, Saavedra Lamas presented the South American Antiwar Pact to the League of Nations where it was well received and signed by eleven countries. Acclaimed for all of these efforts, he was elected president of the Assembly of the League of Nations in 1936. After his retirement from the foreign ministry in 1938, Saavedra Lamas returned to academic life, became president of the University of Buenos Aires for two years (1941–1943), and rounded out his career as a professor for an additional three years (1943–1946). Saavedra Lamas was known as a strict disciplinarian in his office, a logician at the conference table, a charming host in his home or his art gallery, and a man of sartorial elegance who wore, it is said, the highest collars in Buenos Aires. In addition to the Nobel Peace Prize, he was awarded the Grand Cross of the Legion of Honor of France and analogous honors from ten other countries. He died in 1959 at the age of eighty from the effects of a brain hemorrhage. In March 2014 his solid gold Nobel medal was put up for auction after being found in a South American pawn shop. In August 2014 a project for rebuying his Nobel medal by the Argentine Nation was presented at the Argentine congress. His auctioned medal was later won and is now owned by a private Asian collector.