Кіріспе
Шотландияның Глазго қаласынан оңтүстікке қарай орналасқан Камбусланг /audio=Cambuslang.ogg//'//k//æ//m//b//ə//s//'//l//æ//ŋ/ (Camas Lang-тан) – Шотландияның Ұлы Глазгоның оңтүстік-шығыс шетіндегі қала. Шамамен 30 000 тұрғыны бар, бұл Шотландиядағы халық саны бойынша 27-ші ірі қала, бірақ ешқашан қала әкімшілігі болмағандықтан, оны Шотландиядағы ең үлкен ауыл деп санауға болады. Ол Оңтүстік Ланаркшир жергілікті билік аймағына кіреді және батысында Ратгерглен қаласымен тікелей шектеседі. Тарихи тұрғыдан алғанда, бұл Ньютон, Флемингтон, Вестберн және Хэлфвей секілді жақын маңдағы кішкентай елді мекендерді қамтитын үлкен азаматтық приход болды. Камбусланг Клайд өзенінен оңтүстікке қарай және Глазго қаласының орталығынан шамамен 10 шақырым (16 км) оңтүстік-шығысқа қарай орналасқан. Оның көмір өндіру тарихы 1490 жылға дейін жетеді, сондай-ақ темір және болат өндіру, инженерлік-техникалық жұмыстар дамыған, соңғы кезде The Hoover Company (1946 жылдан 2005 жылға дейін қалада орналасқан). Clydebridge болат зауыты және басқа да шағын өндіріс кәсіпорындары әлі де жұмыс істеп тұр, бірақ аймақтағы жұмыс орындарының көп бөлігі тарату және қызмет көрсету салаларына тиесілі. Шотландияның өрттен қорғау және құтқару қызметінің бас кеңсесі Камбуслангта орналасқан.
Cambuslang /audio=Cambuslang. ogg//'//k//æ//m//b//ə//s//'//l//æ//ŋ/ (, from Camas Lang) is a town on the south eastern outskirts of Greater Glasgow, Scotland. With approximately 30,000 residents, it is the 27th largest town in Scotland by population, although, never having had a town hall, it may also be considered the largest village in Scotland. It is within the local authority area of South Lanarkshire and directly borders the town of Rutherglen to the west. Historically, it was a large civil parish incorporating the nearby hamlets of Newton, Flemington, Westburn and Halfway. Cambuslang is located just south of the River Clyde and about 6 mile (10 km) southeast of the centre of Glasgow. It has a long history of coal mining, from at least 1490, iron and steel making, and ancillary engineering works, most recently The Hoover Company (in the town from 1946 to 2005). The Clydebridge Steelworks and other smaller manufacturing businesses continue but most employment in the area comes from the distribution or service industries. The headquarters of the Scottish Fire and Rescue Service is in Cambuslang.
Тарих
Камбуслангтың жергілікті географиясы оның тарихының көп бөлігін түсіндіреді. Бұларды ортағасырлық шіркеу, кейін жергілікті аристократия, әсіресе Гамильтон герцогы (бұрын Кадзоу барондары және Арран графтары) қорғаған. Өзінің салыстырмалы өркендеуіне байланысты Камбусланг елдің саясатына (Гамильтон байланысы арқылы) және жергілікті шіркеуге тығыз қатысы бар. Глазго епископы Джон Камерон мен кардинал Битон екеуі де Камбуслангтың пасторы болды. Бұл маңыздылық протестанттық реформациядан кейін де жалғасты. Сол кезден бастап Даңқты революцияға дейін Камбусланг пасторларының көптегені келді, қуылды немесе патшаның жақтастары, Ода жасаушылар немесе Оливер Кромвель билікке келгенде қайтадан тағайындалды. XVIII ғасырдағы діни қозғалыстар, соның ішінде Камбусланг жұмысы, Солтүстік Америкадағы ұқсас қозғалыстармен тікелей байланысты болды. Шотланд ағартушылығы дін қызметкері доктор Джеймс Мик тұлғасында жарқын көрінді. Оның қауымдастарымен болған қиындықтары XIX ғасырда Шотландия шіркеуінің бөлінуіне себеп болды. Ауыл шаруашылығы және минералды ресурстардың негізінде өскен өндіріс өнеркәсіптері Шотландияның және Ирландияның түкпір-түкпірінен, сондай-ақ басқа да Еуропа елдерінен иммигранттарды тартты. Камбусланг әрқашан Гласго қаласына жақындығының арқасында пайда тапты, ол XVIII ғасырда жолмен, ал XIX ғасырда теміржолмен жақындатылды. XXI ғасырда да ол Глазгоға жақындығынан және кең коммуникациялық желілерден, әсіресе M74 тас жолы жүйесі арқылы пайда табуын жалғастыруда. Оның өсіп келе жатқан (және әртүрленген) халқы ғасырлар бойы жұмыспен қамту және тұрғын үй, сондай-ақ білім беру және денсаулық сақтау мәселелерін тудырды, олардың барлығы шешілген жоқ; Ол бұрынғы депутат Маргарет Ферриер, соңғы кезде тәуелсіз болғаннан кейін, қайта шақыру петициясы арқылы қызметтен алынғаннан кейін өткен қосымша сайлауда жеңіске жетті. Ферриер 2015 және 2019 жылғы сайлауда Шотландия Ұлттық партиясынан өкілдік етіп жеңіске жетті, ал Лейборист Гед Киллен 2017 жылдан 2019 жылға дейін қызмет етті.
Холируд
Камбусланг бастапқыда Голлирудтағы Шотландия Парламенті үшін Глазго-Ратгерглен сайлау округіне кірген. 2011 жылы шекаралар қайта сызылды және жаңа округ жай ғана Ратгерглен деп аталды, оның шекаралары Камбуслангты ғана емес, сонымен қатар Блантайрды да қамтыды. 2016 жылғы сайлауда Клэр Хоуги 15 222 дауыспен SNP үшін орынды жеңіп алды, бұл 11,4% көпшілік дауысқа ие болды, ол 2007 және 2011 жылдары сайланған Джеймс Келлидің орнын басты. Келли аймақтық пропорционалдық өкілдік жүйесі бойынша сайланған «тізім мүшесі» ретінде Парламентте қалды.
Оңтүстік Ланаркшир кеңесі
Әкімшілік тұрғысынан қала орталығы Оңтүстік Ланаркшир Кеңесінің Камбусланг Вест округінің құрамында, онда шамамен 15 000 адам тұрады. Қаланың шығыс бөлігін қамтитын тағы бір округті ескерсек, 2016 жылы оның жалпы халқы шамамен 30 000 адамды құрады. Жанындағы Ратгергленнің көрсеткіштері де шамалы ерекшесе, екі қаланың бірлескен көптеген қызметтері мен мүмкіндіктері 60 000 тұрғынға қызмет етуге тиіс, олардың көпшілігі экономикалық қиын жағдайда тұрып жатыр деп саналады. Оңтүстік Ланаркшир Кеңесінің жергілікті округтердегі сайлау қорытындылары: 1995, 1999; 2003; 2007; 2012; 2017.
География
Камбусланг Глазгодан оңтүстік-шығысқа қарай, Клайд өзенінің ұзын иілісінде орналасқан. Қалаға жақын орналасқан M74 тас жолы арқылы жете аласыз; жақын орналасқан A724 Глазго қаласының орталығымен және Гамильтонмен байланысады; сонымен қатар, қалаға машинамен Шығыс Килбрайдтен A725, A749 және одан кейін B759 тас жолдары арқылы да баруға болады. Қаланың теміржол станциясы – Камбусланг, ол Глазго орталығы мен Ланарк арасындағы Argyle желісінде орналасқан. Камбусланг шіркеуінің пасторы, дәрігер Джон Робертсон 1845 жылғы Шотландияның екінші статистикалық есебінде осы ауданды сипаттаған: "Ол солтүстікте Клайд өзенімен шектеседі, ол оны Олд Монкленд ауданынан бөліп тұрады; шығысында Блантайрдан бөліп тұратын Кальдер өзенімен; оңтүстікте Блантайр мен Килбрайдтың бір бөлігімен; ал батысында Кармуннок пен Рутергленмен." Бұл аласа ауданның ең биік нүктелері – Дехмонт төбесі (602 фут) және Тернлоу (немесе Тернлеа) төбесі (553 фут). Дехмонтта темір ғасырындағы бекіністің қалдықтары сақталған.
Көрнекті орындар
Камбуслангта әртүрлі қызықты шіркеулер, қоғамдық ғимараттар, мектептер, өнеркәсіптік және коммерциялық ғимараттар бар (Камбуслангтың ғимараттарына қараңыз). Тұрғын үйлер 19 ғасырға дейінгі сарайлар, виллалар және қабатты үйлерден бастап, қазіргі заманғы пәтерлер мен жеке үйлерге, сондай-ақ күтімді және зейнеткерлер үйлеріне дейін алуан түрлі.
Сайттар
Камбусланг паркі ашық кеңдіктер мен Борги Гленнің контрастын қамтиды, Борги Глен – биік тік жар, ағаштармен көмкерілген және күрделі жолдар желісіне ие. Паркте сондай-ақ көл, спорт алаңдары, кильт киген әскердің мүсіні бар соғыс ескерткіші, ормандық аймақтар мен 18 ғасырда танымал Камбусланг жұмысы өткен жерге жақын орналасқан табиғи амфитеатр – оркестр сахнасы да бар.
Білім
Камбуслангта түрлі мектептер бар, сондай-ақ жоғары білім беру колледждерінің тарихы да бар, алайда қазіргі таңда қалада олардың ешқайсысы қалмаған.
Колледждер
Камбусланг құрылыс кәсіптері колледжі – ХХ ғасырдың ортасында құрылған, бірақ біртіндеп басқа кәсіптер мен академиялық пәндерді оқыту үшін кеңейтілген мамандандырылған колледж. 1960 жылдары Камбусланг жоғары білім беру колледжіне айналды, содан кейін Шығыс Килбрайдте кампус ашып, Гамильтон мен Вишоуда да нысандар ашты. Маңызды қосымша ғимарат Камбуслангта, Гамильтон жолында қалды, қазір бұл бұрынғы Гейтсайд мектебі. Оның кеңірек географиялық аумақты қамтуын ескере отырып, 2000 жылы Оңтүстік Ланаркшир колледжі болып өзгерді. 2008 жылы Камбусланг кампусы жабылып, Оңтүстік Ланаркшир колледжінің барлық нысандары Шығыс Килбрайдтегі жаңа, арнайы салынған кампусқа көшірілді. Оңтүстік Ланаркшир колледжі Шотландияның Батыс университетінің Гамильтон кампусымен байланыста, бұл Гамильтоннан 5 км қашықтықта орналасқан, дипломдарды беруге құқығы бар жоғары білім беру мекемесі, сондықтан жергілікті студенттер дипломдарға дейін білім алуға мүмкіндік алады. Шотландияның өрт сөндіру және құтқару қызметінің бас кеңсесінен басқа, Шотландияның өрт сөндірушілерді даярлау ұлттық орталығы Камбуслангта орналасқан (бұрын ол Шығыс Лотиандағы Гулланда болған).
Камбуслангтың алғашқы мектептері
Камбуслангта Реформациядан бері кем дегенде шіркеу мектебі болған, және одан бұрын да болған болуы мүмкін. Мұғалімді мұрагерлер тағайындап, жалақысын төлейтін, бірақ ол да оқу ақысын алып отырды. Шотландиядағы Білім беру туралы заң (1871) тегін бастауыш білім беруді енгізді. Алғашқы Камбусланг мемлекеттік мектебі Гринлиз жолында орналасқан, қазір ол Гринлиз күтім үйі болып табылады. Бұл мектеп біраз уақыт бойы Камбусланг құрылыс саласы колледжі болып жұмыс істеді, кейіннен ол Камбусланг колледжінің (қазіргі Оңтүстік Ланаркшир колледжінің) құрамына кірді. Тағы да ертерек мектеп қазір Буши-Хилл көшесіндегі Евангелие үйі болып табылады. 1848 жылы ашылған Камбусланг жазылу мектебі шахтерлер мен тоқымашылардың балаларына бірнеше тиынға негізгі білім беруге мүмкіндік берді. Бұл мектеп шіркеу мектебіндегі жергілікті әулеттер мен дін қызметкерлерінің ықпалына наразы болғандарға тартымды болды.
Көлік
Камбусланг шегінде үш теміржол станциясы бар: Батыс жағалау магистралінің Аргайл желісі бөлігіндегі Камбуслангтың өзі, Кэткарт шеңберінің Ньютон тармағындағы Киркхилл және жоғарыда аталған барлық желілерге қызмет көрсететін Ньютон станциясы. Бірнеше автобус маршруты Камбусланг арқылы өтеді, қазіргі уақытта First Bus Glasgow Ланаркшир мен Глазго арасындағы көптеген бағыттарды орындап жүр. Камбуслангтан бірнеше жеке такси компаниялары да қызмет көрсетеді. Ұлттық велосипед жолы 75 Камбусланг арқылы өтеді және 2016 жылы Бас көшеге (A724) кеңейтілген велосипед жолдары салынды, бірақ олар кейін дау тудырды.
Кадок
Қасиетті Кадок (шамамен 497 – 580 ж.ж.), сонымен қатар "Кадоу" немесе "Каттвг" деп аталды, алтыншы ғасырдың соңында қазіргі Ескі приход шіркеуі орналасқан жерде монастырь құрғандығы айтылады. Ол Камбуслангтың қасиетті қамқоршысы, және оның есімімен аталатын қазіргі заманғы бастауыш мектеп бар. Оның мереке күні – 25 қыркүйек. Орта ғасырларда Кадокқа саңырау адамдар мен құрысудан зардап шегушілер сияқтылар көмек сұраған. Ол кельт қасиеттісі, бұрын Гламорган князі болған, және шабуыл жасаған сакстарға қарсы жергілікті христиандарға көмек көрсеткен. Камбусланг – валлий тілінде сөйлейтін бритондықтардың ең солтүстік шегінде орналасқан, сондықтан ол саяхаттары барысында немесе сакстарға қарсы көмек алу үшін осы жерге келген болуы мүмкін. Ол Ирландияға, Бретаньға (валлий тілінде сөйлейтін монахтарды көру үшін), Римге (Батыс христиандығының орталығы) және Иерусалимге (ол Киелі қабірге тиген екі алтарь тасын әкелген жер) сапар шеккен. Ол өткен Еуропа варварлардың шабуылдарымен қиын жағдайға түскен, сондықтан оның Камбуслангқа жеткені мүмкін. Дегенмен, аңызда осы жерге жасалған экспедиция туралы ештеңе айтылмағандықтан, Камбуслангтағы шіркеуді Гламорганнан келген шәкірті немесе паломнигі құрған болуы мүмкін. Кадок месса өткізіп жатқанда, "Беневенна" деген жерде, шамасы Нортгемптонширдегі Уидон Бекке жақын жерде, саксон шабуылшыларының қолынан қаза тапты. Қасиетті Кадок өмірінде жергілікті басшылардың дау-дамайды шешу үшін оған жүгінуіне лайық беделге ие болды. Бұл бедел орта ғасырларға дейін сақталды, оның (немесе оның ізбасарларының) қабір үстінде салтанатты уәделер мен анттар берілді. Реформацияға дейін Камбуслангтың бай азаматы өсиетімен "Қасиетті Кадоктың күлімен" шіркеуде жерленуін тіледі.
Дэвид Дейл
Дэвид Дейл (1739–1806) – шотландтық өнеркәсіпші және қайырымдылық жасаушы. Оның Флемингтон қаласында мақта илеу фабрикасын құруға жасаған әрекеті сәтсіз аяқталды, бірақ ол 1786 жылы «Нью-Ланарк Миллс» зауытын негіздеушілердің бірі ретінде үлкен жетістікке жетті. Дейл Камбуслангтағы Розбанк иелігіне ие болды, оны Глазгодағы Шарлотта-стриттегі (әлі де тұрғандығы айтылады) қалалық үйінен жазғы демалыс орны ретінде пайдаланды және зейнетке шыққаннан кейін өмірінің соңына дейін сол жерде тұрды. Ол қайтыс болғаннан кейін иелігі «Каледония теміржол компаниясына» сатылды, компания жаңа теміржол желісін салу үшін оны екіге бөлді. Теміржолдың солтүстігіндегі бөлігі, Розбанк үйімен бірге, ақырында Розбанк өнеркәсіптік аймағына айналды. Оңтүстік бөлігі Глазгодағы Буканен көшесін салған Буканенмен туысқан, Глазго саудагері Томас Грей Бьюкененге сатылды, ол Велшотт үйінде елдік жерде демалуға мүмкіндік алды, бірақ оның ұлы Майкл 1860 жылдары қала маңындағы виллалар салу үшін жерді сатты.
Джеймс Мик
Доктор Джеймс Мик (1739–1810) 1774 жылдан өмірінің соңына дейін Камбуслангтың пасторы болды. Глазго университетіндегі капелланың деканы қызметін атқарған, ректоры Эдмунд Берк болғанда және профессорлардың арасында философ Томас Рид болған. 1795 жылы Шотландия шіркеуінің Бас ассамблеясының төрағасы (модераторы) болды. Ол Шотландияның бірінші статистикалық есебі үшін Камбусланг туралы мақала жазды. Оның Камбусланг жұмысы (wark) туралы есебіндегі салқын, объективті сипаттама сол оқиғаның негізгі тарихи көзі болып табылады. Ол 29 жыл бойы күнделікті ауа райы мен Ұлыбритания және әлемдегі оқиғалар туралы егжей-тегжейлі "Күнделік және ауа райы тіркемесін" жүргізді. Бұл күнделік әлі де ауа райының қазіргі тарихында қолданылады. Ол ескі шіркеу қорының ішінде, қақпаның жанында жерленген.