Кіріспе

Көкірт қышқылы мен дихроматтың қоспасы
Chembox
| Watchedfields = changed
| verifiedrevid = 445248284
| Name = Хром қышқылы Дихром қышқылы
| ImageFile = ChromicAcid.svg
| ImageCaption = Дихром қышқылы (сол жақта) және хром қышқылы (оң жақта)
| ImageFile Ref =
| ImageSize = 260
| ImageName = Дихром қышқылының (сол жақта) және хром қышқылының (оң жақта) құрылымдық формулалары
| IUPACName = Хром қышқылы Дихром қышқылы
| SystematicName = Дihydroxidodioxidochromium
| OtherNames = Хром(VI) қышқылы Тетраоксохром қышқылы
| Section1 =
| Section2 =
| Section7 = Chembox Hazards
| MainHazards = өте улы, канцероген, коррозиялық
| GHSPictograms =
| GHSSignalWord = Қауіп
| HPhrases =
| PPhrases =
| NFPA H = 4
| NFPA F = 0
| NFPA R = 1
| NFPA S = COR
| PEL = TWA 0.005 мг/м3
| LD50 = 51.9 мг/кг (|H2CrO4*2Na, егеуқұйрық, ауыз арқылы)
| REL = TWA 0.001 мг Cr(VI)/м3

Хром қышқылы термині әдетте дихроматқа концентрленген күкірт қышқылын қосу арқылы алынған қоспа үшін қолданылады, ол қатты хром триоксидін қоса, әртүрлі қосылыстарды қамти алады. Осы типтегі хром қышқылын шыныны тазалау үшін қолдануға болады. Хром қышқылы молекулалық түрді де білдіруі мүмкін, H2CrO4, оның триоксиді - ангидрид. Хром қышқылы +6 тотығу күйіндегі хромды (VI немесе 6 валенттілігі) қамтиды. Бұл күшті және коррозиялық тотығу агенті және орташа канцероген.

Қолданылуы

Хром қышқылы хромдау процесінде аралық зат болып табылады, сондай-ақ керамикалық глазурьдерде және түрлі-түсті шыныда қолданылады. Хром қышқылының күкірт қышқылындағы ерітіндісі (сульфохром қоспасы немесе хром-күкірт қышқылы деп те аталады) – күшті тотықтырғыш болғандықтан, зертханалық шыны ыдыстарды, әсіресе ерімейтін органикалық қалдықтарды тазалау үшін қолданылады. Алайда, экологиялық алаңдаушылықтарға байланысты бұл қолданыс азайып кетті. Сонымен қатар, қышқыл кейбір қолданымдарға, мысалы, ЯМР спектроскопиясына кедергі келтіретін, парамагниттік хром иондарының (Cr3+) іздерін қалдырады. Бұл әсіресе ЯМР түтікшелері үшін маңызды. Пиранья ерітіндісін де сол мақсатта қолдануға болады, бірақ ол металл қалдықтарын қалдырмайды. Хром қышқылы шикі мысты "жарқырату" қабілетіне ие болғандықтан, музыкалық аспаптарды жөндеу саласында кеңінен қолданылды. Хром қышқылына батырғанда мыс ашық сары түске боялады. Денсаулық және қоршаған ортаға қатысты мәселелердің күшеюіне байланысты көптеген жөндеу шеберханалары бұл химиялық затты қолдануды тоқтатты. 1940 жылдары бұл қышқыл Melereon деген атпен шаш бояу құрамында қолданылған. Ол қара-ақ фотосуреттерді кері өңдеуде ағартқыш ретінде де пайдаланылады.

Сапалық органикалық талдауда пайдалану

Органикалық химияда хромо қышқылының сұйылтылған ерітінділері біріншілік немесе екіншілік спирттерді тиісті альдегидтерге және кетондарға тотықтыру үшін қолданылуы мүмкін. Сол сияқты, оны альдегидті оның сәйкес карбон қышқылына тотықтыру үшін де пайдалануға болады. Үшіншілік спирттер мен кетондар өзгермейді. Тотығу қызғылт-сары түстен қоңыр жасылға өзгеруімен (хромның +6 окистену күйінен +3 күйіне дейін төмендегенін көрсетеді) белгіленетіндіктен, хромо қышқылы орта мектепте немесе жоғары сынып химиясында лабораториялық реагент ретінде біріншілік немесе екіншілік спирттердің немесе альдегидтердің бар екенін анықтау үшін сапалық талдау тесті ретінде жиі қолданылады. Альдегидтер карбон қышқылдарына салыстырмалы түрде оңай тотығады, сондықтан жеңіл тотықтырғыштар жеткілікті. Осы мақсатта күміс(I) қосылыстары қолданылған. Әр тотықтырғыштың өз артықшылықтары мен кемшіліктері бар. Химиялық тотықтырғыштардың орнына электрохимиялық тотықтыру да қолданылуы мүмкін.

Қауіпсіздік

Хексавалентті хром қосылыстары (оның ішінде хром триоксиді, хром қышқылдары, хроматтар, хлорохроматтар) уытты және қатерлі ісік тудырады. Хром триоксиді мен хром қышқылдары күшті тотықтырғыштар болып табылады және оңай тотығатын органикалық заттармен араласқанда күшті реакцияға түсуі мүмкін. Хром қышқылынан болған күйіктерді сұйылтылған натрий тиосульфаты ерітіндісімен емдеу керек.