Хуан Рамон Хименес: Испан ақыны және Нобель жүлдесінің иесі

Кіріспе

Испан ақыны (1881–1958)

Хуан Рамон Хименес Мантекон (xwan raˈmoŋ xiˈmeneθ manteˈkon; 23 желтоқсан 1881 – 29 мамыр 1958) – испан ақыны, өнімді жазушы, 1956 жылы әдебиет саласындағы Нобель сыйлығын «испан тіліндегі жоғары рух пен көркемдік тазалықтың үлгісі болып табылатын лирикалық поэзиясы үшін» алды. Хименестің қазіргі поэзияға қосқан маңызды үлестерінің бірі – «таза поэзия» тұжырымын қолдауы.

Өмірбаян

Хуан Рамон Хименес 1881 жылғы 23 желтоқсанда Андалусиядағы Уэльва маңындағы Могер қаласында дүниеге келді. Ол Кадис қаласына жақын жердегі Сан-Луис-Гонзага иезуит институтында білім алды. Кейіннен Севилья университетінде заң және сурет салу мамандықтарын оқыды, бірақ көп ұзамай жазуға қабілеттілігінің артығырақ екенін түсінді. Содан кейін ол Рубен Дарио мен француз символизмінің ықпалымен әдебиетке өтті. 1911 және 1912 жылдары ол көптеген эротикалық өлеңдер жазды, онда әртүрлі әйелдермен әртүрлі орындардағы қарым-қатынастар бейнеленген. Олардың кейбіреулері медбикелерге жаңа келгендермен сексуалдық қатынасқа түсетінін көрсетті. Соңында, олардың анасы бұл іс-әрекетті анықтап, оны институттан қуды, бірақ оның өлеңдерінде сипатталған сексуалдық іс-әрекет шын мәнінде болды ма, жоқ па, белгісіз. Оның көптеген өлеңдерінің басты тақырыптары музыка мен түс болды, оларды ол кейде махаббатқа немесе құштарлыққа теңеді. Ол психикалық күйзеліс пен депрессияға ұшырады, сондықтан Францияда және Мадридте ауруханада жатты. Университет кампустағы бір ғимаратты және жазу бағдарламасын оның құрметіне атады. Ол Флорида штатының Корал Гейблс қаласындағы Майами университетінде профессор болды. Корал Гейблсте тұрған кезінде ол "Romances de Coral Gables" атты романстарын жазды. Сонымен қатар, ол Мэриленд университетінің испан және португал тілдері кафедрасында профессор болды, және 1981 жылы Хименес залы оның есімімен аталды. 1956 жылы ол әдебиет саласындағы Нобель сыйлығын алды; екі күннен кейін оның әйелі жұмыртқа безінің қатерлі ісігінен қайтыс болды. Хименес эмоционалдық жаралысынан ешқашан қалпына келмеді және екі жылдан кейін, 1958 жылғы 29 мамырда, әйелі қайтыс болған клиникада көз жұмды. Екеуі де оның туған қаласы Могерде (Испания) жерленген. Ол негізінен ақын болғанымен, Хименестің "Платеро и йо" (1917; "Платеро мен мен"; Платеро – есек) Латын Америкасында жақсы сатылып, аудармада АҚШ-та танымал болды. Ол сондай-ақ әйелімен бірге ирланд драматургі Джон Миллингтон Синдждің "Теңізге қарай" (1920) пьесасын аударуға қатысты. Өмірі бойында оның поэзиялық шығармалары өте көп болды. Оның ең белгілі туындыларының арасында "Рухани сонеттер, 1914–1916" (1916), "Тас және аспан" (1919), "1917–1923 жылдардағы өлең поэзиясы" (1923), "Насыр және өлең поэзиясы" (1932), "Менің әнімнің дауыстары" (1945) және "Төмендегі жануар" (1947) бар. Хименес пен Кампруби екеуі де RAE стандартынан өзгеше, жеңілдетілген испан орфографиясын қолданды. Элоиз Роуч жасаған ағылшын тіліне аудармада 300 өлең жинағы (1903–53) 1962 жылы жарық көрді.

Juan Ramón Jiménez was born in Moguer, near Huelva, in Andalucia, on 23 December 1881. He was educated in the Jesuit institution of San Luis Gonzaga, in El Puerto de Santa María, near Cadiz. Later, he studied law and painting at the University of Seville, but he soon discovered that his talents were better used for writing. He then dedicated himself to literature, under the influence of Rubén Darío and French symbolism. In 1911 and 1912, he wrote many erotic poems depicting romps with numerous women in numerous locales. Some of them alluded to sex with novices who were nurses. Eventually, apparently, their mother superior discovered the activity and expelled him, although it is not known whether the sexual activity described in his poems actually occurred. The main subjects of many of his other poems were music and color, which, at times, he compared to love or lust. He suffered a mental breakdown and depression, so he stayed hospitalised in France and Madrid. The university named a building on campus and a writing program in his honor. He was also a professor at the University of Miami in Coral Gables, Florida. While living in Coral Gables he wrote "Romances de Coral Gables". In addition, he was a professor in the Department of Spanish and Portuguese at the University of Maryland, which renamed Jimenez Hall for him in 1981. In 1956, he received the Nobel Prize in Literature; two days later, his wife died of ovarian cancer. Jiménez never recovered from the emotional devastation, and he died two years afterwards, on 29 May 1958, in the same clinic where his wife had died. Both are buried in his hometown of Moguer, Spain. Although he was primarily a poet, Jiménez' prose work Platero y yo (1917; "Platero and I"; Platero is a donkey) sold well in Latin America and in translation won him popularity in the USA. He also collaborated with his wife in the translation of the Irish playwright John Millington Synge's Riders to the Sea (1920). His poetic output during his life was immense. Among his better known works are Sonetos espirituales 1914–1916 (1916; “Spiritual Sonnets, 1914–15”), Piedra y cielo (1919; “Stones and Sky”), Poesía en verso, 1917–1923 (1923; “Poetry in Verse”), Poesía en prosa y verso (1932; “Poetry in Prose and Verse”), Voces de mi copla (1945; “Voices of My Song”), and Animal de fondo (1947; “Animal at Bottom”). Both Jiménez and Camprubí used a simplified Spanish orthography different from the RAE standard. A collection of 300 poems (1903–53) in English translation by Eloise Roach was published in 1962.

Хименес атындағы көшелер

Хименестің құрметіне бірнеше көше аталды, оның ішінде Мадридте және Валенсияда.