Кіріспе

Самуэль Элиот Морисонның 15 томдық ғылыми-танымдық кітаптар сериясы.

Екінші дүниежүзілік соғыстағы АҚШ Әскери-теңіз күштерінің операциялары тарихы – Самуэль Элиот Морисон жазған және 1947-1962 жылдар аралығында Little, Brown and Company баспасында жарық көрген, Екінші дүниежүзілік соғыстағы АҚШ Әскери-теңіз күштері туралы 15 томдық еңбек.

Өмірбаян

Перл-Харборға шабуылдан кейін, Морисон, Кристофер Колумбтың өмірбаянын жазғанда теңіздегі тәжірибесінен жеке қатысудың маңыздылығына көз жеткізген болатын. Ол президент Рузвельтке әскери-теңіз күштерінің ресми тарихын дайындауды ұсынды және осы жұмысты өз еркімен атқаруға дайын екенін білдірді. Президент Рузвельт пен Әскери-теңіз күштерінің хатшысы Франк Нокс осы ұсынысқа келісті. 1942 жылдың мамырында Морисон АҚШ Әскери-теңіз күштерінің резервіндегі лейтенант-командир болып тағайындалды және оған штаттағы көмекшілер тобы берілді, сонымен қатар барлық ресми құжаттарға қол жеткізуге және қажет болған жерге баруға рұқсат етілді. Морисоннің білімді теңізші ретіндегі беделі (Кристофер Колумбтың өмірбаянындағы талдауына сүйенген) одан бұрыннан мәлім болғандықтан, ол көптеген кемелерге шақырылды, соғыс аяқталғанға дейін барлығы он біреуіне. Нәтижесінде, бұл ресми бекітілген тарих емес, қалыпты тарихи еңбек болды. Әскери-теңіз күштерінің 1944-1947 жылдардағы хатшысы Джеймс Форрестал былай деп жазды: "Әскери-теңіз күштері оған [Морисонға] толыққанды зерттеу жүргізуге және бірінші қолынан әсер алуға барлық мүмкіндіктерді жасады. Алайда, бұл еңбек ешқандай жағдайда ресми тарих болып табылмайды. Оқиғаның формасы, стилі және мінезі автордың өзіне тән. Білдірілген пікірлер мен жасалған қорытындылар доктор Морисонға және тек оған ғана тиесілі. Оған ұлттық қауіпсіздікке қауіп төндіретін ақпаратты қорғау қажеттілігінен басқа ешқандай шектеулер қойылған жоқ". АҚШ Әскери-теңіз күштерінің операциялары тарихының шектеулері көбінесе соғыс аяқталғаннан кейін көп ұзамай жарияланғандығымен байланысты, оны Морисон да түсінген: "Оқиға кезінде немесе одан кейін жазылған тарих мүлдем объективті немесе толық бола алмайды. Мен білмейтін фактілер жарыққа шығуы мүмкін, ал мен жоққа шығарғандары жаңа түсіндірулерге енгізілуі мүмкін. Дегенмен, мен оқиғалармен байланыста, көптеген қатысушылар тірі кезде жазу арқылы, кемелер бұзылып, теңізшілер қайда бару керектігін білгенде күтуден гөрі көбірек пайдаға жетемін деп ойлаймын. Келер жылдары тарихшылар бұл кітапты сынауы мүмкін, бірақ олар жоспарлау мен дайындықтардың үлкен ширықтығын, шайқастың қызықтылығын, қиын операцияның сәтті аяқталуына қуанғандығымызды, жеңіске қуана алмаған кемедегі әріптестеріміз үшін сезілген қайғыны ешқашан қайта жасай алмайды". Кейбір материалдар, әсіресе кодтарды бұзуға қатысты мәліметтер, сол кезде құпия болып сақталды, ал кейінірек соғыстағы нақты оқиғаларды терең зерттеу, бұрын жеңіл қарастырылған мәселелерді анықтауға көмектесті. Бұл серияның кейінгі басылымдарына кейбір түзетулер енгізілді. Бұл "АҚШ Әскери-теңіз күштерінің операциялары тарихы" да белгілі бір талдаудан қасақана аулақ болды, мысалы, Жапонияның Перл-Харборға шабуыл жасауының себептерін басқа еңбектерге қалдырды. Кіріспеде айтылғандай, бұл еңбек "кәсіби теңізшілер емес, жалпы оқырманға" арналған.

Деректі фильм

Бұл «АҚШ Әскери-теңіз күштерінің операциялары тарихы» теледидар тарихында да жанама әсер етті. Жобадағы Морисонның ғылыми көмекшілерінің бірі Генри Соломон NBC-нің Роберт Сарноффын білген және 1949 жылы алғаш рет АҚШ Әскери-теңіз күштері мен теңіз жаяу әскерлерінің Екінші дүниежүзілік соғыстағы әскери қимылдары туралы масштабты деректі телесериалды ұсынды. 1951 жылы Ұлттық телерадиокомпания Соломонды 1952–1953 жылдардағы «Теңіздегі жеңіс» телесериалын жасау үшін шақырды. Бұл телесериалдың сәттілігі, жауынгерлік түсірілімдерді пайдаланатын тарихи деректі фильмдерді теледидар жанры ретінде қалыптастыруда маңызды рөл атқарды.