Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Белгілі өлең формасы; бес үштік пен төрттік тұратын он тоғыз жолды поэтикалық форма.
Fixed verse form; nineteen line poetic form consisting of five tercets followed by a quatrain
the poetic form
Вилланель, сондай-ақ вилланеск деп те аталады, бес үштік пен төрттік тұратын он тоғыз жолды поэтикалық форма. Онда екі қайырма және екі қайталама рифма бар, ал алғашқы үштіктің бірінші және үшінші жолдары әрбір келесі тармақтың соңында кезектесіп қайталанады, соңғы тармаққа дейін, ол екі қайталанған жолды қамтиды. Вилланель – белгілі өлең формасының мысалы. Сөз латын тілінен, содан кейін итальян тілінен алынған, ал форманың бастапқы тақырыбы пасторальдық өнерге қатысты. Бұл форма бастапқыда белгілі бір пішімі жоқ қарапайым баллада сияқты ән ретінде пайда болды; оның белгілі бір қасиеттері тек Жан Пассераттың "Villanelle (J'ay perdu ma Tourterelle)" (1606) өлеңінен кейін пайда болды. Осы сәттен бастап оның қазіргі кездегі «белгілі формаға» айналу жолы талқыланады. Француз тілінде пайда болғанына қарамастан, вилланельдердің көп бөлігі ағылшын тілінде жазылған, бұл тенденция он тоғызыншы ғасырдың соңында басталды. Вилланель көбінесе құштарлық тақырыбын қамтиды және сырттан келгендерге тартымды; оның қайталау сипаттамасы оған дәстүрлі үн беруге кедергі келтіреді.
A villanelle, also known as villanesque, is a nineteen line poetic form consisting of five tercets followed by a quatrain. There are two refrains and two repeating rhymes, with the first and third lines of the first tercet repeated alternately at the end of each subsequent stanza until the last stanza, which includes both repeated lines. The villanelle is an example of a fixed verse form. The word derives from Latin, then Italian, and is related to the initial subject of the form being the pastoral. The form started as a simple ballad like song with no fixed form; this fixed quality would only come much later, from the poem "Villanelle (J'ay perdu ma Tourterelle)" (1606) by Jean Passerat. From this point, its evolution into the "fixed form" used in the present day is debated. Despite its French origins, the majority of villanelles have been written in English, a trend which began in the late nineteenth century. The villanelle has been noted as a form that frequently treats the subject of obsessions, and one which appeals to outsiders; its defining feature of repetition prevents it from having a conventional tone.
Этимология
Вилланель сөзі итальяндық вилланелладан туындаған, ол рустикалық ән немесе биге сілтеме жасайды. Виллано сөзі ортағасырлық латын тіліндегі villanus сөзінен шыққан, яғни «шаруа». Сөздің этимологиясы осы форманың бастапқы ерекшелігі пасторальдық тақырып болғандығымен байланысты. Джули Кейннің сөзіне сәйкес, әр шумақтағы рефрен осы форманың «хор биінен» шыққандығын көрсетеді, онда вокалдық солист – көбінесе әйел – әр шумақтың «ерекше» мәтінін импровизациялап орындайды, ал бишілер тобы – тек әйелдер немесе әйелдер мен ерлердің қосылған тобы – оның айналасында шеңберлеп билейтін рефреннің қайталама сөздерімен қосылады. Нақты формадағы вилланель, он тоғыз жолдан тұратын екі рефренге ие, 1606 жылы жарық көрген Жан Пассераттың «Villanelle (J'ay perdu ma Tourterelle)» поэмасынан бастау алады. «Поэзия және поэтиканың жаңа Принстон энциклопедиясы» (1993) бұл поэманың осы форманың стандартты «вилланелі» болып қалыптасқанын болжайды, себебі Сезар Пьер Ришелет сияқты просодистер осы өлеңге сүйене отырып форманың анықтамаларын жасады. Алайда, Кейн бұл тұжырымды жоққа шығарады, Пиер Шарль Бертелиннің Ришеленің «Rimes Dictionary» сөздігіне енгізген қосымшалары алғаш рет осы форманы бекіткенін, ал бір ғасырдан кейін ақын Теодор де Банвиль осы форманы қалыптастырды. Оның Пассераттың «J'ay perdu» поэмасына жазған пародиасы Вильгельм Тенинт және басқаларды вилланельдің ежелгі форма екендігіне сендірді. Француз поэзиясының түрі ретінде жіктеліп, шығу тегіне қарамастан, вилланельдердің басым көпшілігі ағылшын тілінде жазылған. Госс, Добсон, Оскар Уайльд, Эндрю Ланг және Джон Пэйн – ағылшын тілінде осы форманы қолданған алғашқы ақындардың қатарында болды. Олардың және басқалардың еңбектері Глисон Уайттың «Баллады және рондаулар, Патшалық әндер, Сестиналар, Вилланельдер және т.б.» (1887) атты жинағында жарияланды, онда 19 ақынның 32 ағылшын тіліндегі вилланелі кірді. Көптеген модернистер вилланельді жеңілсіз деп санады, ол 1890-шы жылдардағы формальды эстетизммен, яғни Англиядағы декаденттік қозғалыспен байланысты болды. Джеймс Джойс өзінің 1914 жылы жарық көрген «Суретшінің жас кезіндегі портреті» романында басты кейіпкері Стивен Дедалустың жазған вилланелін қосты. Оның замандастары және достары У.Х. Оден мен Дилан Томас та осы форманы қолдана бастады. Дилан Томастың «Жақсы түнгі тыныштыққа қарсы тұр» атты вилланелі, бәлкім, ең танымал вилланель болар. Теодор Ротке мен Сильвия Плат 1950-1960 жылдары вилланельдер жазды. Содан бері көптеген қазіргі заманғы ақындар вилланельдер жазып, олар осы форманы жаңаша тәсілдермен өзгертіп келді. Энни Финч пен Мари Элизабет Мали вилланельдер антологиясында (Villanelles) «Вилланельге қатысты өзгерістер» деп аталатын бөлімді осындай жаңалықтарға арнады.
The word villanelle derives from the Italian villanella, referring to a rustic song or dance, Villano derives from the Medieval Latin villanus, meaning a "farmhand". The etymology of the word relates to the fact that the form's initial distinguishing feature was the pastoral subject. According to Julie Kane, the refrain in each stanza indicates that the form descended from a "choral dance song" wherein a vocal soloist—frequently female—semi improvised the "unique" lyrics of each stanza, while a ring of dancers—all female, or male and female mixed—chimed in with the repetitive words of the refrain as they danced around her in a circle." The fixed form villanelle, containing the nineteen line dual refrain, derives from Jean Passerat's poem "Villanelle (J'ay perdu ma Tourterelle)", published in 1606. The New Princeton Encyclopedia of Poetry and Poetics (1993) suggests that this became the standard "villanelle" when prosodists such as César Pierre Richelet based their definitions of the form on that poem. This conclusion is refuted by Kane, however, who argues that it was instead Pierre Charles Berthelin's additions to Richelet's Dictionnaire de rimes that first fixed the form, followed a century later by the poet Théodore de Banville; his creation of a parody to Passerat's "J'ay perdu " would lead Wilhelm Ténint and others to think that the villanelle was an antique form. Despite its classification and origin as a French poetic form, by far the majority of villanelles have been written in English. Gosse, Dobson, Oscar Wilde, Andrew Lang, and John Payne were among the first English practitioners—theirs and other works were published in Gleeson White's Ballades and Rondeaus, Chants Royal, Sestinas, Villanelles, &c. Selected (1887), which contained 32 English language villanelles composed by 19 poets. Most modernists disdained the villanelle, which became associated with the overwrought formal aestheticism of the 1890s, i. e., the decadent movement in England. In his 1914 novel A Portrait of the Artist as a Young Man, James Joyce includes a villanelle written by his protagonist Stephen Dedalus. and his contemporaries and friends W. H. Auden and Dylan Thomas also picked up the form. Dylan Thomas's "Do not go gentle into that good night" is perhaps the most renowned villanelle of all. Theodore Roethke and Sylvia Plath wrote villanelles in the 1950s and 1960s, Since then, many contemporary poets have written villanelles, and they have often varied the form in innovative ways; in their anthology of villanelles (Villanelles), Annie Finch and Marie Elizabeth Mali devote a section entitled "Variations on the Villanelle" to such innovations.
Нысан
Вилланелл үш жолдан тұратын бес тармақтан (терцеттерден) және төрт жолдан тұратын бір тармақтан (квартинадан) құралады, барлығы он тоғыз жолдан тұрады. Ол екі қайталама рифма және екі рефрен арқылы құрылады: алғашқы тармақтың бірінші жолы екінші және төртінші тармақтардың соңғы жолы ретінде, ал алғашқы тармақтың үшінші жолы үшінші және бесінші тармақтардың соңғы жолы ретінде қолданылады. Вилланелдің белгілі бір ырғағы жоқ, бірақ 19 ғасырдағы вилланелдердің көпшілігі триметр немесе тетраметрді, ал 20 ғасырдағы вилланелдердің көпшілігі пентаметрді пайдаланған. Рефрен жолын сәл өзгертуге рұқсат етіледі.
The villanelle consists of five stanzas of three lines (tercets) followed by a single stanza of four lines (a quatrain) for a total of nineteen lines. It is structured by two repeating rhymes and two refrains: the first line of the first stanza serves as the last line of the second and fourth stanzas, and the third line of the first stanza serves as the last line of the third and fifth stanzas. The villanelle has no established meter, although most 19th century villanelles used trimeter or tetrameter and most 20th century villanelles used pentameter. Slight alteration of the refrain line is permissible.
Тиімділігі
Форманың жолдарды қайталауына сілтеме жасай отырып, Филип К. Джейсон "вилланель көбінесе және дұрыс қолданылады, бірақ ол бір түрлі көңіл тоқуға немесе басқа да жайсыз сезімдерге арналған" дейді, мысалы Сильвия Платтың "Ақылсыз қыздың махаббат әні" сияқты. Ол қайталанатын жолдардың арақатынасы арқылы форманың орынсыздық сезімін және "шизофренияның үлгісін" тудыру мүмкіндігін атап көрсетеді, сондай-ақ олардың формасы әнге немесе лирикалық поэзияға жақын екенін айтады. (Дегенмен, вилланель көбінесе жеңіл өлеңдер үшін де қолданылады, мысалы Луи Унтермейердің "Бос сөздердің қайғылы вилланелі" сияқты.) Форма мен мазмұн арасындағы байланыс туралы Энн Ридлер өзінің "Жолдың ортасы үшін вилланель" өлеңіне жазған кіріспесінде Т. С. Элиоттың "өте қатаң форманы қолдануға болады, себебі сіз форманы меңгерудің техникалық қиындықтарына назар аударасыз, ал өлеңнің мазмұнына еңсерілмейтін және еркін шығармашылыққа мүмкіндік бересіз" деген ойын келтіреді. "Жоғалған күндер" деп аталатын формаға жасаған жеке тәсіліне кіріспеде Уильям Эмпсон вилланельдің "өте қатаң форма" болғанымен, В. Х. Ауденнің "Теңіз және айна" атты ұзын поэмасында "оның сөйлеуі күнәсіз қыздың сөйлеуі сияқты табиғи естілді" деген пікірін білдіреді.
With reference to the form's repetition of lines, Philip K. Jason suggests that the "villanelle is often used, and properly used, to deal with one or another degree of obsession" citing Sylvia Plath's "Mad Girl's Love Song" amongst other examples. He notes the possibility for the form to evoke, through the relationship between the repeated lines, a feeling of dislocation and a "paradigm for schizophrenia". and that instead they are closer in form to a song or lyric poetry. (In spite of this, the villanelle has also often been used for light verse, as for instance Louis Untermeyer's "Lugubrious Villanelle of Platitudes".) On the relationship between form and content, Anne Ridler notes in an introduction to her own poem "Villanelle for the Middle of the Way" a point made by T. S. Eliot, that "to use very strict form is a help, because you concentrate on the technical difficulties of mastering the form, and allow the content of the poem a more unconscious and freer release". In an introduction to his own take on the form, entitled "Missing Dates", William Empson suggests that while the villanelle is a "very rigid form", nonetheless W. H. Auden—in his long poem The Sea and the Mirror—had "made it sound absolutely natural like the innocent girl talking".
Үлгілер тізімі
Дилан Томастың "Жақсы түнге жұмсақ қарама" өлеңі. Франсис Хинидің "Әдебиеттің қасиетті тангосы" еңбегіндегі "Динамостар, тоқтаңдар!". (Бұл "Жақсы түнге жұмсақ қарама" өлеңінің пародиасы.) Теодор Реткеңнің "Ояну". Сильвия Платтың "Ақылсыз қыздың махаббат әні". Элизабет Бишоптың "Бір өнер". В. Х. Оденнің "Егер мен сізге айта алсам (өлең)". Эдвин Арлингтон Робинсонның "Төбедегі үй". "Сен құштарлық жолдардан жалықпадың ба?" - Джеймс Джойс романы "Сәнгердің жас кезіндегі портреті"нің басты кейіпкері Стивен Дедалус жазған вилланель. Ол көптеген сын талдаулардың нысаны болды. Аға Шахид Алидің "Поштасы жоқ ел" жинағынан "Вилланель".
"Do not go gentle into that good night" by Dylan Thomas. "Halt, Dynamos!" by Francis Heaney, in his Holy Tango of Literature. (A parody of "Do not go gentle into that good night.") "The Waking" by Theodore Roethke. "Mad Girl's Love Song" by Sylvia Plath. "One Art" by Elizabeth Bishop. "If I Could Tell You (poem)" by W. H. Auden. "The House on the Hill" by Edwin Arlington Robinson. "Are you not weary of ardent ways," the villanelle written by Stephen Dedalus, the protagonist of James Joyce's novel A Portrait of the Artist as a Young Man. It has been the subject of several critical analyses. "A Villanelle" by Agha Shahid Ali, from his collection "The Country Without a Post Office".