Кіріспе

Форт Уильям Генри – Нью-Йорк штатындағы Джордж көлінің оңтүстік жағасында орналасқан британдық бекініс. Бұл форттың құрылысын 1755 жылдың қыркүйегінде сэр Уильям Джонсон француз және үнді соғысы кезінде француздық позицияға шабуыл жасау үшін плацдарм ретінде тапсырды. Ол Нью-Йорк қаласынан Монреальге дейінгі маңызды ішкі су жолындағы британдық және француздық бекіністер тізбегінің бір бөлігі болды және Нью-Йорк пен Жаңа Франция арасындағы шекарадағы маңызды алдыңғы қадам болды. 1757 жылы француз генералы Луи Жозеф де Монкальм британдықтарды жеңіліске ұшыратып, капитуляцияға мәжбүр етті. Француз армиясымен бірге келген хурон жауынгерлері көптеген британдық тұтқындарды өлтірді. Қоршау мен қырғын Джеймс Фенимор Купердің «Соңғы мохикан» романында бейнеленген. Форт король Георг II-нің кіші ұлы Камберленд герцогы Уильям және король Георг II-нің немересі, болашақ король Георг III-нің інісі Глостер және Эдинбург герцогы Уильям Генридің құрметіне аталған. 1757 жылғы қоршаудан кейін француздар фортты қиратты және шегінді. Кейінірек жақын жерлерге басқа бекіністер салынғанымен, Форт Уильям Генри орны екі ғасыр бойы тастамалданды. 19 ғасырда форттың қираған орындары туристер үшін қызығушылық тудырды. 1950 жылдары осы орынның тарихына қызығушылық жаңадан оянды және форттың көшірмесі салынды. Қазір ол тірі музей ретінде және Джордж көлі ауылындағы танымал туристік орын ретінде жұмыс істейді.

Құрылыс

1755 жылы солтүстік-шығыстағы британдық үнділерді қадағалаушысы сэр Уильям Джонсон Джордж көлінің оңтүстік жағасында әскери лагерь құрды. Оның мақсаты – Крон-Пойнттағы, Шамплейн көліндегі француздың Сен-Фредерик бекінісіне шабуыл жасау еді. Француз командирі, барон Дискау, Джонсонның қолдау базасы – Хадсон өзеніндегі Форт-Эдвардқа алдын ала шабуыл жасауға шешім қабылдады. Олардың қимылдары 8 қыркүйекте 1755 жылы Джордж көліндегі шайқаста британдықтардың жеңісіне әкелді, оның бір бөлігі Джонсонның Джордж көліндегі лагерінің жерінде болды. Шайқас аяқталғаннан кейін Джонсон осы жерге жақын бекініс салуға шешім берді, ал француздар көлдің солтүстік жағасында Кариллон бекінісін салуды бастады. Жаңа бекіністің жобасын жасау және құрылысын 44-ші жаяу әскер полкінің британдық әскери инженері Уильям Эйр қадағалады. Форт Уильям Генри – бұрыштарында бастиондары бар, дұрыс емес төртбұрышты бекініс. Ол индейлердің шабуылына тойтарыс беру үшін жобаланған, бірақ артиллериямен қаруланған жаудың шабуылына төтеп беруге міндетті емес еді. Оның қабырғалары 9 метр қалыңдықпен, ішкі жағында топырақпен нығайтылған ағаш қаптамаларымен салынған. Бекіністің ішінде парад алаңының айналасында салынған екі қабатты ағаш казармалары орналасқан. Оның қоймасы солтүстік-шығыс бастионында, ал госпиталі – оңтүстік-шығыс бастионында болды. Форт үш жағынан құрғақ ормен қоршалған, ал төртінші жағы көлге қарай еңіске түседі. Фортқа кіруге жалғыз жол – ордың үстінен өтетін көпір арқылы болатын. Фортта 400-500 сарбазға сыйымдылық болды, ал қосымша әскерлер форттың оңтүстік-шығысында, 1755 жылғы Джордж көлінің шайқасы болған жерге жақын орналасқан.

Кәсібі

Форт толыққанды аяқталмаса да, 1755 жылдың 13 қарашасында пайдалануға дайын болды. Айр оның алғашқы қолбасшысы болды, гарнизоны оның 44-ші полкінің роталарынан және Роджерстің рейнджерлерінің бірнеше роталарынан тұрды. 1757 жылдың көктемінде форттың басқаруы Джордж Монроға берілді, гарнизоны негізінен 35-ші және 60-шы (Royal American) полкінен құралды. Маусым айына қарай гарнизонның саны Коннектикут және Нью-Джерсиден келген провинциялық милиция роталарының қосылуымен 1600 адамға дейін жетті. Форттың мұндай көп санды әскерді орналастыруға жеткілікті болмағандықтан, олардың көп бөлігі Джонсонның форттың оңтүстік-батысындағы ескі лагерінде орналастырылды. Шілде айының соңында француздар фортқа шабуыл жасауға дайындалып жатқаны туралы хабар келгенде, тағы 1000 тұрақты әскер мен милиция келді, бұл Монроның күштерін шамамен 2300 жауынгерге жеткізді. 1757 жылдың жазында француздар күшті шабуылды қайта бастады. 1757 жылдың 3 тамызында генерал Луи Жозеф де Монкальм басқаратын әскерлер форттың оңтүстігі мен батысында лагерь құрды. Француз әскерінің жалпы саны шамамен 8000 адамды құрады, оның ішінде 3000 тұрақты сарбаз, 3000 милиция және әртүрлі тайпалардан келген 2000-ға жуық үндістер болды, бұл британдық күштерден екі есе көп. Француз қоршауына форттың қарама-қарсы жақтарынан артиллериялық оқтармен ауыр бомбалау кірді, бір жақ бомбаласа, екінші жақ форттың қабырғаларына жақындаған қорғаныс траншеяларын қазып жатты. Алты күндік қоршау кезінде форттың артиллериясы тозу бастады және оқ-дәрісі азая бастады. Британ полковнигі Монро оңтүстікке қарай 14 шақырым қашықтықта орналасқан Эдвард фортын басқаратын генерал Дэниел Веббтен күш-жігер күтті. Монроның хабаршы арқылы көмек сұрауына қарамастан, Вебб француздардың үлкен күштері Форт-Эдвардқа шабуыл жасауынан қорқып, күш-жігер жіберуден бас тартты. 8 тамызда британдықтар француздармен келіссөздер жүргізіп, фортты тапсырды. Келісім бойынша британдықтар француз қорғауымен Эдвард фортына көшуге, оқ-дәрілерін фортта қалдыруға және дұрыс алмастырылғанға дейін соғысқа қатыспауға келісті. Британдық әскерлерге соғыс мақтанышын сақтауға, түстерін, оқ-дәрісі жоқ мылтықтарын және бір символды қаруын ұстауға рұқсат берілді. Форт француздарға берілді. Британдық билік үш ай ішінде француз тұтқындарын босатуға міндетті болды. Берілу шарттарына Монкальм мен Монро қол қойды. Францияның үндістандық одақтастары фортты тонауға кірісіп, ауру және жарақат алған британдықтарды өлтіре бастады. Британдық әскерлер мен олармен бірге болған 100-ге жуық әйелді қоса алғанда, азаматтық тұрғындар Форт-Эдвардқа қарай аттанғанда, оларға үндістер шабуыл жасады. Францияның үндістандық одақтастары алдымен британдықтардың қару-жарағын және мүлкін тартып алды. Содан кейін жауынгерлер колоннаның соңынан адамдарды ұстап алып, өлтіріп, бас-аяғын шауып тастады. Кейбір британдықтар шабуылдан құтылуға тырысқанда, ал басқалары өздерін қорғауға тырысқанда колонна ыдырады. Уәде етілген француз қорғауы жүзеге аспады. Барлық әйелдер мен балалар, сондай-ақ көптеген британдық сарбаздар мен милиция өкілдері қаза тапты. Тұтқынға алынған, жараланған немесе қаза тапқандардың саны 200-ден 1500-ға дейін бағаланды. Жоғалғандар мен қаза тапқандардың ең төменгі бағасы 69-дан 184-ке дейін (2308 адамның ең көп дегенде 7,5%) жетті, олар француздарға берілген. Додждің сол кездегі күнделіктерге, хаттарға және есептерге негізделген бағасы бойынша, форттың 2300 тұрғынының 429-ы Форт-Эдвардқа жетті, ал 406-сы қаза тапты (97-сі қоршау кезінде және 308-і қырғын кезінде), 536 адам "жоғалып қалды", 929 тұтқынға алынды. Басқа бір тарих бойынша, британдықтардың қаза тапқандары "700-ден астам". Үндістер форттың тұрғындарын және француздар фортты тастауға рұқсат берген қарусыз британдық сарбаздарды, сондай-ақ әйелдерді, балаларды және британдықтарға тиесілі үндістерді өлтірді. Руфус Путнам өзінің естеліктерінде трагедияны былай сипаттады: "Үндістер оларға шабуыл жасады, қанды қырғын болды, өмірлерін сақтап қалғандар жалаңаштай қалды, қашып құтылғандардың көбі орманға түсіп, бірнеше күн бойы тамақсыз адасты, бір адам он күн сыртта болды және кейбіреулері, әсіресе жарақат алғандар, қаза тапты деп есептеуге болады". 1990 жылдары сот антропологтары Форт Уильям Генриден адам қалдықтарын қазып шығарды. Олар "бұл қырғынның кең ауқымды дәлелдерін тапты, оның ішінде бас кесу, мүшелерді кесу (жыныс мүшелерін кесуді қоса алғанда) және ішектерді шығару" сияқты қылмыстарды анықтады. Жетекші антрополог "біз тапқан сарбаздардың көптегені бастарына соққы салғаннан өлген" деді.

Тастауы

Қоршаудан кейін француздар Форт-Кариллонға қайтып оралғанға дейін фортты жүйелі түрде қиратты. 1992 жылғы "Соңғы мохикан" эпикалық соғыс фильмінің түсірілімі кезінде Солтүстік Каролина штатының батысындағы Джеймс көлінде 1 миллион долларлық Форт Уильям Генридің көшірмесі салынды.