Лериквик қаласы және оның тарихы

Кіріспе

ұшақ
норвегиялық Лервик қаласы

Лервик ( /lɛrɪk/ немесе /lɜːrwɪk/) – Шотландиядағы Шетланд архипелагының бас қаласы және порты. Шетландтың жалғыз бургысы Лервиктің 2010 жылы шамамен 7000 тұрғыны болған. Шотландия материгінің солтүстік жағалауынан 123 миль (198 км) және Шетланд материгінің шығыс жағалауында орналасқан Лервик, Абердиннен солтүстік-шығысқа қарай 211 миль (340 км), Норвегиядағы Бергеннің де осылай қорғалған портынан батысқа қарай 222 миль (357 км) және Фарер аралдарындағы Торшавннан оңтүстік-шығысқа қарай 228 миль (367 км) қашықтықта жатыр. Ұлыбританияның жағалаудағы метеорологиялық станцияларының бірі осы жерде орналасқан, жергілікті климат теңіздің әсерінен аз маусымдық өзгерістерге ұшырайды. Санкт-Петербургтен және төрт скандинавиялық астананың үшінен солтүстікке орналасқандықтан, Лервиктің жаздың ортасындағы түндері тек қараңғылыққа толы болады, ал қыста толық күн сәулесі алты сағаттан кем болады.

Тарих

Лервик – көне скандинав тілінен және оның жергілікті диалекті – норн тілінен шыққан атау, норн тілі 19-ғасырдың ортасына дейін Шетланд аралдарында қолданылған. "Лервик" атауы "сазды шығанақ" деген мағынаны білдіреді. Норвеж тіліндегі сәйкес атау – Leirvik, мұнда leir – саз, ал vik – "шығанақ" немесе "қосымша" дегенді білдіреді. Осыған ұқсас атаулар Норвегияның оңтүстік-батысында (Leirvik, Lervik) және Фарер аралдарында (Leirvík) кездеседі. Лервик аймағында адамдар қоныстанғанының алғашқы дәлелдері неолит дәуіріне (4000–2500 ж.б.д.) және қола дәуіріне (2500–800 ж.б.д.) дейін барып жетеді, олар палеоэкологиялық жазбалар мен тас балтаның бас бөлігі сияқты артефакттардың табылуы арқылы белгілі, ол Брессей шығанағының түбінде табылған. Темір дәуіріндегі (800 ж.б.д. – 800 ж.) қоныс Кликмин бекінісінде болған, ол б.з.д. 400 жылға дейін салынған. Лервик деп аталатын алғашқы елді мекен 17-ғасырда голландтық балық аулау флотымен сауда жасау үшін шамалы және ақ балық порты ретінде құрылған. Бұл елді мекен Брессей шығанағының батыс жағында, Шетланд аралдары мен Брессей аралы арасындағы оңтүстік және солтүстік кіреберістері бар табиғи портта орналасқан. Оның ағаш үйлері екі рет өртеліп, қиратылды: бір рет 17-ғасырда, Шетландтың бұрынғы астанасы Скалоуэй тұрғындары балықшылар мен теңізшілердің бейшаралық және маскүнемдік әрекеттеріне наразылық білдіргенде, екінші рет 1702 жылы француз флоты тарапынан. Шарлотта форты 17-ғасырдың ортасында Лервик жағалауында салынды, ал форттың маңында және жағалау бойында тұрақты тас ғимараттар салына бастады. Ғимараттардың ең көп шоғырланған жері – "жолдар" аймағы, жағалаудан Hillhead төбесіне дейін созылатын тік беткей. 1708 жылы Лервик Шетланд аралдарының астанасы болды, бұл функцияны Скалоуэйден алды. Лервик азаматтық округі 1701 жылы Тингвол округінің кішкентай бөлігінен құрылды, Скалоуэй әлі де осы округқа қарайды. 19-ғасырда Лервик теңіз саудасы мен балық аулау өнеркәсібі арқасында өркендеген кезде, қала 1891 жылы Hillhead-тің батыс жағына қарай кеңейіп, бұрынғы Гулбервик және Кварф азаматтық округтерін, сондай-ақ Бура аралдық округін қамтыды. Лервик қалалық әкімшілік ғимараты осы кеңею кезеңінде салынды. Лервик соғыс ескерткіші 1923 жылы салынды және оны сэр Роберт Лоример жобалады. Келесі маңызды кеңею кезеңі 1970 жылдардағы Солтүстік теңіздегі мұнай ахуалы кезінде болды, сол кезде Staney Hill-дің (Лервик ішінде орналасқан) солтүстігінде және оңтүстігінде (Неддердейл және Сандвейен) ірі тұрғын үй кешендері салынды.

Lerwick is a name with roots in Old Norse and its local descendant, Norn, which was spoken in Shetland until the mid 19th century. The name "Lerwick" means bay of clay. The corresponding Norwegian name is Leirvik, leir meaning clay and vik meaning "bay" or "inlet". Towns with similar names exist in southwestern Norway (Leirvik, Lervik) and on the Faroe Islands (Leirvík). Evidence of human settlement in the Lerwick area dates back to the Neolithic (4000–2500 BC) and the Bronze Age (2500–800 BC) known from paleoenvironmental records for human activity and the recovery of artefacts, including a stone axe head submerged in Bressay Sound. Iron Age (800 BC – AD 800) settlement is known at the Broch of Clickimin, which was constructed as early as 400 BC. The first settlement to be known as Lerwick was founded in the 17th century as a herring and white fish seaport to trade with the Dutch fishing fleet. This settlement was on the mainland (west) side of Bressay Sound, a natural harbour with south and north entrances between the Shetland mainland and the island of Bressay. Its collection of wooden huts was burned to the ground twice: once in the 17th century by the residents of Scalloway on the western side of Mainland, then the capital of Shetland, who disapproved of the immoral and drunken activities of the assembled fishermen and sailors; again in 1702 by the French fleet. Fort Charlotte was built in the mid 17th century on Lerwick's waterfront, and permanent stone built buildings began to be erected around the fort and along the shoreline. The principal concentration of buildings was in the "lanes" area: a steep hillside stretching from the shoreline to Hillhead at the top. Lerwick became capital of the Shetland Islands in 1708, taking over the function from Scalloway. The civil parish of Lerwick had been in 1701 created from a small part of the parish of Tingwall, to which Scalloway still belongs. When Lerwick became more prosperous through sea trade and the fishing industry during the 19th century, the town expanded in 1891 to the west of Hillhead, thereby including the former civil parishes of Gulberwick and Quarff, as well as the islands parish of Burra. Lerwick Town Hall was built during this period of expansion. Lerwick war memorial dates from 1923 and was designed by Sir Robert Lorimer. The next period of significant expansion was during the North Sea oil boom of the 1970s when large housing developments were built to the north of Staney Hill (located in Lerwick) and to the south (Nederdale and Sandveien).

Климат

Лервик жақында субполярлық мұхиттық климаттан (Cfc) теңіз климатына (Cfb) ауысты, жыл бойы салқын және суық температурамен сипатталатын. Ағаштардың аздығының басты себебі – мыңдаған жылдар бұрын адамдардың аралдарды жайылым және егіс үшін тазалауы. Лервик – бұлтты қала, жылдық орташа күн сәулесінің ұзақтығы 1110 сағатқа жетеді. Ең суық ай – ақпан, орташа температурасы шамамен 5,8 °C (42 °F). Тамыз айы ең жылы ай болып есептеледі, орташа ең жоғары температурасы 14,7 °C (58 °F). Бұл 60-шы параллельдің солтүстігіндегі аймақ үшін едәуір тар диапазонды құрайды. Орташа айлық жауын-шашын мөлшері бойынша қазан мен қаңтар айлары жылдың ең жауынды айлары, әр айда жауын-шашын мөлшері жоғары; мамыр мен маусым – ең құрғақ айлар, орташа айлық жауын-шашын мөлшері олардан азырақ. Қар жаууы желтоқсаннан наурызға дейін болуы мүмкін, бірақ қардың қалыңдығы көбінесе аз және ұзаққа созылмайды. Солтүстік Атлантиканың ашық орналасуы және күзгі-қысқы дауылдардың жолдарына жақындығы салдарынан, желдің күшті болуы жиі кездеседі, сонымен қатар бұлттылық пен жауын-шашын деңгейі де жоғары. Теңіз деңгейінде температура біршама жоғары болуы мүмкін, себебі метеостанция теңізден жоғары орналасқан. Лервикке қыс айларында күннің қысқа болуы тән. Қысқы күн тоғысы күні жарық сәті 5 сағат 49 минутқа жетеді. Керісінше, жазғы күн тоғысы күні жарық сәті 18 сағат 55 минутқа созылады. Осының салдарынан, жаз айларында түн толық қараңғы болмайды, аспандағы көк түстің елессіз нюанстары сақталады. Теңіздің ықпалы күндізгі уақыттың өзгеруінен туындайтын климаттық әсерлерді жұмсартады, бірақ әлемнің көптеген аймақтарында осы ендікте қатал қыс болады. Әлемнің солтүстігінде, Лервик сияқты қаңтар айындағы орташа температурасы жоғары болатын Фарер аралдары мен Норвегиядағы Кинн сияқты бірнеше ғана жер бар – бұл ыстық Атлантика ағындарының мұздың пайда болуына кедерес келтіруіне байланысты. Тек континенттік аймақтарда температураның рекордтық төмендеуі ғана Лервикке суықтың әсерін сыйлайды, мысалы, 2010 жылдың желтоқсанында Ұлыбритания аралдары мен Еуропаны қамтыған суық толқын кезінде. Дегенмен, орташа ең жоғары температура 3 °C (37 °F) жоғары болды және аяз жеңіл болды. Жаздың жылы болуы да сирек кездеседі, ең жылы ай 2006 жылдың шілдесінде орташа ең жоғары температурасы 16 °C (61 °F) тіркелді. Лервик климаты бойынша деректерАйқаңтар ақпан наурыз сәуір мамыр маусым шілде тамыз қыркүйек қараша желтоқсанЖылОрташа теңіз температурасы °C9.38.88.68.89.911.513.013.412.811.911.410.310.8Күн сәулесінің орташа тәуліктік ұзақтығы7.010.012.014.017.019.017.015.013.010.08.06.012.4Ультракөк сәуле индексінің орташа тәуліктік көрсеткіші0123455431002.4

Lerwick has recently transitioned from a subpolar oceanic climate (Cfc) to a maritime climate (Cfb), with cool to cold temperatures all year long. The lack of trees is mostly due to man clearing the islands for grazing and agriculture thousands of years ago. Lerwick is a very cloudy town, averaging only 1,110 sunshine hours annually. February is the coldest month, with high temperatures averaging around 5.8 °C (42 °F). In August, the warmest month, average high temperatures are 14.7 °C (58 °F). This produces an extremely narrow difference for an area north of the 60th parallel. In terms of average monthly precipitation, October to January are the year's wettest months, with over of precipitation each month; May and June are the driest months, with average monthly precipitation less than each. Snowfall can occur, primarily from December to March, but snow accumulation is rarely heavy and usually short lived. The exposed North Atlantic location and proximity to autumn and winter storm tracks means high winds are a regular occurrence, alongside high levels of cloudiness and precipitation. Temperatures are likely to be slightly milder in the town centre at sea level, as the weather station is at an elevation of
Owing to its northerly location, winter months are extremely dark in Lerwick. On the day of the winter solstice it gets only 5 hours and 49 minutes of daylight. In sharp contrast daylight lasts 18 hours and 55 minutes on the day of the summer solstice. As a result, nights never get completely dark for a period of time in summer, with dark blue elements remaining in the sky. The maritime influence tempers the climate effects of these swings in daylight, but in many areas of the world this latitude has hostile winters. Farther north in the world, only the Faroe Islands and a few places in Norway like Kinn have such high January averages as Lerwick and fellow Shetland station at Baltasound – with the warm Atlantic currents preventing ice formation. Only when temperatures in continental areas are record cold does Lerwick experience some cold as was the case in December 2010 during the severe cold wave affecting the British Isles and Europe that covered much of mainland UK in snow. Even so, average highs remained above 3 °C (37 °F) and frosts were light. Mild summers are also rare with the warmest recorded month being July 2006 at an average high of 16 °C (61 °F). Climate data for LerwickMonthJanFebMarAprMayJunJulAugSepOctNovDecYearAverage sea temperature °C 9.38.88.68.89.911.513.013.412.811.911.410.310.8Mean daily daylight hours7.010.012.014.017.019.017.015.013.010.08.06.012.4Average Ultraviolet index0123455431002.4Source: Weather Atlas

Демография

2011 жылғы мәлімет бойынша Лервик қаласында 6 958 адам тұрады. Оның 97,0% - ақ нәсілді (83,3% - шотланд ақ нәсілді, 8,9% - басқа британдық ақ нәсілді, 2,6% - басқа ақ нәсілді, 1,4% - поляк ақ нәсілді, 0,8% - ирланд ақ нәсілді), 2,2% - азиялық немесе азиялық шотландтар немесе британдық азиялықтар, ал 0,8% - басқа этникалық топтарды құрайды. Лервик тұрғындарының 2,5% жұмыссыз, 17,3% жартылай штатпен, ал 50,3% толық штатпен жұмыс істейді.

Өнеркәсіп және экономика

Лервик – көріккілі балық аулау және паром порты. Бұл порты сонымен қатар теңіздегі мұнай өнеркәсібіне қатысты кемелерге де қызмет көрсетеді.

Электрмен жабдықтау

Негізгі электр қуаты Гремистада орналасқан Лервик электр стансасынан келеді.

Белгілі ғимараттар

Лервиктегі маңызды ғимараттардың қатарында Форт-Шарлотта, Лервик қалалық әкімдігі, Шетланд мұражайы және Кликмин бекінісі бар. Аймақтың тарихи маңызы бар болғандықтан, BBC-нің «Шетланд» сериалының бірнеше түсірілімдері Лервик қаласында жүзеге асырылды.

Көлік

Лервикті бірнеше шақырым қашықтықта орналасқан Тингволл әуежайы және оңтүстікке қарай орналасқан Самбург әуежайы қызмет көрсетеді. Самбург әуежайы жыл бойына Шотландияның кейбір қалаларына рейстер ұсынады. NorthLink Ferries Lerwick пен Абердин арасында күн сайын түнгі паром қызметін жүргізеді, сондай-ақ Оркни аралдарындағы Киркволлға үнемі тоқтап тұрады. Шетланд аралдары кеңесі қала орталығында орналасқан терминалдан Out Skerries және Bressayге ро-ро паром қызметін жүргізеді. Жергілікті автобус қызметін Өңірлік көлік серіктестігі (ZetTrans) ұйымдастырады, ал оны бірнеше жергілікті автобус операторлары басқарады. Қалада Викинг автобус станциясы бар автобус станциясы орналасқан.

Мектептер мен білім беру

Лервиктің орта мектебі – Андерсон орта мектебі. Шетланд колледжі, Таулы және аралдар университетінің құрамына кіретін серіктес оқу орны, қалада орналасқан. Ол жергілікті тұрғындарға, алысқа барып оқуға мүмкіндігі шектеулі болғандарға жоғары білім беруге (қосымша білім беру курстарымен бірге) мүмкіндік береді.

Ауруханалар мен денсаулық сақтау

Гилберт Бэйн ауруханасы Шетланд аралдарының барлық халқына екінші деңгейдегі медициналық қызметтер көрсетеді. Монтфилд ауруханасы, бірнеше жүз метр қашықтықта орналасқан, Гилберт Бэйн ауруханасынан ескірек, бірақ уақыт өте Лервик тұрғындары үшін екінші деңгейдегі денсаулық сақтау қызметіне айналды.

Спорт

Қалада төрт футбол командасы бар: «Лервик Спёрс», «Лервик Тистл», «Лервик Селтик» және «Лервик Рейнджерс». «Кликмин» демалыс орталығы қала тұрғындарына бассейн және ашық корт сияқты спорттық жабдықтарды ұсынады.

Медиа

Теледидар сигналдары Брессей теледидар таратушысынан қабылданады. Жергілікті тәуелсіз радиостанция SIBC күн сайын Market Street көшесіндегі студиядан хабар таратады. BBC Radio Shetland, BBC Radio Scotland аймақтық бөлімшесі, Питт Лейнде студияға ие. Шетланд Таймс, апталық жергілікті газет, Лервиктің солтүстік жағындағы Гремистада орналасқан. Millgaet Media Group, көпүрлі медиа өндіріс компаниясы, Солтүстік Несс бизнес-паркінде орналасқан.

Мәдениет

Лервиктің Скандинавия елдерімен, әсіресе Норвегиямен берік байланыстары бар (Лервиктің Норвегиядағы Мэлёймен достық туралы келісімі бар).

Оқиғалар

Лервик – Шетланд аралдарындағы көптеген шаралардың орталығы, оның ішінде жыл сайын қаңтар айының соңғы сейсенбісінде өтетін ең ірі "Up Helly Aa" от фестивалі де осы қалада өткізіледі.