Кіріспе
Жердің геологиялық тарихын зерттеу. Тарихи геология немесе палеогеология – геологияның принциптері мен әдістерін пайдаланып, Жердің геологиялық тарихын қайта құрумен айналысатын ғылым. Тарихи геология миллиардтаған жылдармен өлшенетін геологиялық уақыттың ұлылығын зерттейді және осы ұзақ мерзім ішінде Жерде болған, біртіндеп және кенеттен жүз беретін өзгерістерді қарастырады. Ол Жердің бетін және ішкі құрылымын уақыт өте келе өзгертетін, мысалы, плиталық тектоника сияқты геологиялық процестерге, сондай-ақ осы оқиғалардың тізбегін анықтау үшін стратиграфия, құрылымдық геология, палеонтология және шөгінді тау жыныстарын зерттеу сияқты әдістерді қолдануға бағытталған. Бұдан өзге, геологиялық уақыт шкаласының әртүрлі кезеңдеріндегі тіршілік эволюциясына да назар аударады.
Historical geology or palaeogeology is a discipline that uses the principles and methods of geology to reconstruct the geological history of Earth. Historical geology examines the vastness of geologic time, measured in billions of years, and investigates changes in the Earth, gradual and sudden, over this deep time. It focuses on geological processes, such as plate tectonics, that have changed the Earth's surface and subsurface over time and the use of methods including stratigraphy, structural geology, paleontology, and sedimentology to tell the sequence of these events. It also focuses on the evolution of life during different time periods in the geologic time scale.
Тарихи дамуы
17 ғасырда Николас Стено алғаш рет тарихи геологияның бірқатар негізгі принциптерін, соның ішінде үш маңызды стратиграфиялық принципті: қабаттасу заңы, бастапқы көлденеңдік принципі және бүйірлік үзділіктік принципін байқап, ұсынды. 18 ғасырдың геологы Джеймс Хаттон жер тарихын түсінуге униформизм теориясын ұсыну арқылы үлес қосты, бұл қазір геологияның барлық салаларындағы негізгі принцип болып табылады. Униформизм бүгінде жұмыс істеп тұрған табиғи құбылыстармен қалыптасқан Жерді, баяу және үздіксіз геологиялық өзгерістердің нәтижесін сипаттайды. Теорияны «қазіргі заман өткенге кілт» деген сөздермен қорытындылауға болады. Хаттон сонымен қатар терең уақыт тұжырымдамасын да сипаттады. 18 ғасыр Еуропасындағы жер тарихының басым түсінігі, христиан жазбаларының сөзбе-сөз түсіндіріліміне негізделген, апаттық оқиғалармен қалыптасқан жас Жер болды. Алайда, Хаттон өте көне Жерді баяу және үздіксіз өзгерістер арқылы қалыптасқан деп бейнеледі. Чарльз Лайелл 19 ғасырда униформизм теориясын одан әрі дамытты. Қазіргі заманғы геологтар Жердің геологиялық тарихы кенеттен болған апаттық оқиғалардың (мысалы, метеориттердің соқтығысуы және жанартаулардың атқылауы) және біртіндеп жүзеге асырылатын процестердің (мысалы, ауа райы, эрозия және шөгінділер) нәтижесі екенін мойындайды. 19 ғасырдың соңында радиоактивті ыдыраудың ашылуы және 20 ғасырда радиометриялық жас анықтау әдістерінің дамуы геологиялық тарихтағы оқиғалардың абсолютті жасын анықтау құралын ұсынды.
Пайдалануы мен маңызы
Геология тарихи ғылым ретінде қарастырылады; осыған байланысты тарихи геология осы саланың маңызды бөлігін құрайды. Тарихи геология физикалық геологиямен салыстырылатын көптеген мәселелерді қамтиды, яғни геологиялық процестерді және олардың Жердің құрылымын және құрамын қалай өзгертетінін зерттейді. Тарихи геология физикалық геологияны өткенге қарай дамытады.
Абсолюттік даталау
Абсолюттік даталау геологтарға сандық жасқа немесе жас диапазондарына негізделген геологиялық құбылыстардың нақтырақ мерзімдемесін анықтауға мүмкіндік береді. Абсолюттік даталауға радиометриялық даталау әдістері жатады, мысалы, радиокөміртекпен, калий-аргон және уран-қорғасын даталау сияқты. Люминесценциялық даталау, дендрохронология және аминқышқылдық даталау – абсолюттік даталаудың басқа да әдістері.
Плиталар тектоникасы
Плиталық тектоника теориясы литосфералық плиталардың қозғалысы арқылы Жердің геологиялық тарихында қалыптасуын түсіндіреді.
Ауа райының әсерінен ерозия және шөгінділер
Ауа райының әсері, эрозия және шөгінділер – геологиялық уақыт шкаласының кең аумақтарында жүретін біртіндеп болатын геологиялық процестердің мысалдары. Тау жыныстары айналымында тау жыныстары үнемі бұзылады, тасымалданады және шөгінді түзеді, үш негізгі тау жынысы типі арқылы өтеді: шөгінді, метаморфты және жанартаулық.
Палеоклиматология
Палеоклиматология – геологиялық уақыт бойынша сақталған бұрынғы климаттарды зерттеу ғылымы.
Қысқаша геологиялық тарихы
Эон Эра Период Эпохалар Фанерозойдың басталуы Кенозой тоқалдық Голоцен 0,0117 Плейстоцен 2,558 Неоген Плиоцен 5,333* Миоцен 23,030* Палеоген Олигоцен 33,9* Эоцен 56,0* Палеоцен 66,0* Мезозой Креданың соңы 100,5* Креданың басы шамамен 145,0 Юраның соңғы кезеңі 163,5 ± 1,0 Ортаңғы Юра 174,1 ± 1,0* Ерте Юра 201,3 ± 0,2* Триас Триастың соңы шамамен 235* Орта триас 247,2 Ерте триас 252,2 ± 0,5* Палеозой Перм 298,9 ± 0,2* Карбон Пенсильвания 323,2 ± 0,4* Миссисип 358,9 ± 0,4* Девон 419,2 ± 3,2* Силур 443,4 ± 1,5* Ордвик 485,4 ± 1,9* Кембрий 541,0 ± 1,0* Протерозой Неопротерозой Эдиакар Прекамбрий шамамен 635* Криоген 850 Тониан 1000 Мезопротерозой Стен 1200 Эктасий 1400 Калимм 1600 Палеопротерозой Статер 1800 Оросир 2050 Риакий 2300 Сидерий 2500 Архей Неоархей 2800 Мезоархей 3200 Палеоархей 3600 Эоархей 4000 Гадеан 4567 Тарихи геология