Кіріспе

Грейлок тауы – Массачусетс штатының ең биік нүктесі, 3489 фут (1063 метр) биіктікте. Штаттың солтүстік-батыс аймағында орналасқан, ол Таконик тауларының бөлігі болып табылады, геологиялық тұрғыдан жақын орналасқан Беркшир және Грин тауларынан ерекшеленеді. Оның жоғарғы бөлігі кең көріністермен және шағын субальпілік орманмен сипатталады. Маусымдық автомобиль жолы саммит аймағынан өтеді, 1930 жылдарға қатысты үш құрылымның жанынан, олар бірге шағын "Ұлттық тарихи ауданды" құрайды. Апалачиан жолы сияқты әртүрлі жаяу жолдар аймақтан өтеді, ол үлкен Маунт Грейлок мемлекеттік қорығының бір бөлігі. Бұл орын Натаниел Хоторн, Герман Мелвилл және Генри Дэвид Торо сияқты көрнекті авторлардың шығармаларына әсер еткен.

География

Грейлок тауы – Хоусик өзенінің жанында орналасқан, 18 км-лік "Грейлок жотасы" деп аталатын массивтің бір бөлігі. Осы жотаға Седл Болл тауы, Фич тауы және басқа да көптеген шыңдар кіреді. Грейлок тауының шыңы Массачусетс штатының Адамс қаласында орналасқан және жергілікті Хусак аңғарынан шамамен 610 метр биіктікте. Жотаның басқа бөліктері бес көршілес қалаға дейін созылады. Грейлоктан шамалы қашықтыққа дейін көрінуге болады. Грейлок жотасы – геологиялық құрамы жағынан жақын орналасқан Беркшир және Грин тауларынан ерекшеленетін Таконик тауларының бір бөлігі. Бұл екі тау жотасы Хусак аңғарымен бөлінген. Массив көбінесе Гудзон өзенінің су алабында, Хоусак өзені арқылы орналасқан, бірақ Лэйнсбороға жақын жердегі кішкентай бөлігі Хаусатоник өзенінің су алабына жатады. Грейлоктың шығыс беткейлері "Танддерболт" тау шаңғысы трассасы (төменде қараңыз), Адамс қаласының үстіндегі көшкін іздері және мемлекеттік қолдаумен жүзеге асырылып жатқан "Грейлок Глен" жобасымен әйгілі. Батыс беткейлерінде "Хоппер" деп аталатын, мұздық цирк деп саналатын жер орналасқан. Таудың солтүстік және оңтүстік бөліктерінде автокөлік жолымен және жаяу серуендеуге арналған жолдар бар.

Орман және құстар

Солтүстік жапырақты ормандар төменгі және орта биіктіктерде орналасқан, ал жоғарғы беткейлер бальзамдық шырша, қызыл шырша және американдық тау күлдерімен жабылған. Грейлок жотасындағы ескі өсімдіктердің шамамен бір бөлігі инвентаризацияланды, оның ішінде 350 жылға дейін өмір сүрген ағаштар да бар. Батыс беткейінде 37 метрлік қызыл шырша болған. Тауда 132 түр құстың кездесетіні туралы мәліметтер бар. Олардың ішінде қарақұйрық және Бикнеллдің торғайы бар, олар тек борал ормандарында көбейеді, ал Массачусетс штатының басқа жерлерінде олардың көбею мүмкіндіктері шектеулі.

Геология

Грейлок тауы – қазіргі орнына 40 шақырым шығысқа қарай жылжыған, әлдеқайда үлкен Таконикалық аллохтонның бір бөлігі. Тау жыныстары итеру арқылы жылжу арқылы қозды, бұл тектоникалық процесс ескі тау жыныстарын жас тау жыныстарынан жоғары итеруге мүмкіндік береді. Нақтырақ айтқанда, жергілікті массив көбінесе «Грейлок шистасы» деп аталады, геологтар бұл терминді 1891 жылдан бастап қолдана бастады және одан кейін де жиі пайдаланды, бірақ осы жыныстардың жасы 1960 жылдарға дейін белгісіз болды. Бұл ордовик дәуіріндегі шиста Грейлокта шамамен 300-600 метр (1000-2000 фут) қалыңдықты құрайды және «мусковит (серицит), хлорит және кварц шистасынан» тұрады. Ол «Беллоус Пайп Лаймстоун» деп аталатын құрылымның үстінде орналасқан. Бұл жас, төменгі қабат таудың төменгі беткейлерінде кендік жұмыстары жүргізілген. Соңғы («Плейстоцен») мұз дәуірінде мұздық тауды тегістеп, Грейлоктың батыс беткейіндегі «Хоппер» құрайтын U пішіндес, тұйық аңғарларды ойып, Лансбородағы «Баланс тас» сияқты мұздық ернектерді қалдырды. Лаврентид мұз қабаты аймақты 1 километрге дейін (3281 фут) жапқан. Еріген кезде ол Хоусик аңғарындағы Баском көлін құрады. Көл жағалауларының іздері (кейбір геологтардың пікірінше) Грейлоктың ең төменгі беткейлерінде бірнеше жерде көрінеді. Геологтар 2018 жылы аймақтағы плейстоцен мұздығының еру қарқынын өлшеу үшін жер бетінің әшкереленуіне негізделген әдіс қолданды. Бұл әдіс Жаңа Англиядағы бұрынғы бағалаулармен салыстырғанда, еру жылдамдығы жоғары екенін көрсететін деректер ұсынды.

Атауы

"Грейлок тауы" деген таудың қазіргі атауы, 1988 жылғы бір дереккөзге сәйкес, "Вильямс колледжінің профессоры Альберт Хопкинс" (1807–1872) немесе сол дәуірдегі басқа бір жергілікті профессордан шыққан болуы мүмкін. Таудың аты – Грей Лок, және ол тарихи түрде бұл таумен байланысты емес. 18-шы ғасырдағы ағылшындар бұл шыңды "Ұлы Хоусук" деп атаған болуы мүмкін, бірақ Тимоти Дуайт IV өз саяхат естеліктерінде, 18-шы ғасырдың соңына қатысты айта келіп, оны "Еңбек тауы" деп атаған. 19-шы ғасырдың басында оңтүстіктен көрінісіне байланысты "Саддлбек тауы" деп аталған. 1838 жылғы журнал жазбасына сәйкес (авторының өлімінен кейін 1868 жылы жарияланған), Натаниел Хоторн жергілікті тұрғынның оны "Грейлок" деп атағанын естіген. Хоторн "Саддлбек" атауының "көбірек таралғанын" айтқан. Бірақ басқа жерде Хоторн оны жай ғана Грейлок деп атап, бұл атаудың таудың қысқы аязда жиі көрінуімен байланысты екенін түсіндірген. Дегенмен, 1841 жылы Эдвард Хичкоктың штат геологиясы бойынша "Соңғы есептемесінде" бүкіл массив "Еңбек тауы" деп аталған, ал Хичкок бойынша "жотаның ең биік нүктесі" – "Грейлок" деп аталған.

Тарихи аудан

Үш құрылым 1930 жылдардағы "Маунт Грейлок саммитінің тарихи ауданына" үлес қосады, ол 1998 жылдан бері Тарихи орындардың ұлттық тізілімінің бөлігі болып табылады және кезеңдік саябақ құрылымдарының рустикалық дизайнымен сипатталады. Грейлок комиссиясы бұрынғы саммит үйін ауыстыру үшін (шамамен 1902 жылы салынған; 1929 жылы өрттен қираған) әлдеқайда мықты баспана іздеді. Бастапқы батыс қанаты 1932 жылы Жюль Эмиль Делой кіші салған. Негізгі орталық және шығыс қанаттары 1935–1938 жылдары Делойдың қадағалауымен Азаматтық консервациялық корпус құрылысын аяқтады. Ложаға Грейлок резервациясының комиссары және жергілікті профессор Джон Баскомның (1911 жылы қайтыс болған) құрметіне ат қойылды. 1937–1938 жылдардың қысында Грейлок комиссиясы Харрисон Л. Лазуерді ложда тұрып, маусымды өткізуге жалдады, ол "тауға көтерілетін шаңғышылар мен басқа да қысқы әуесқойларға қонақжайлық көрсету үшін" тағайындалды. Бір газетте бұл ғимараттың "бумен жылыту, электр қуаты және телефон" құралдарымен жабдықталғаны айтылған. Осы маусымда өткен шаңғы жарысына көбінесе таудың ішкі бетінде 7000 көрермен жиналды (төмендегі сілтемеге қараңыз). Бүгінде Bascom Lodge-ді (тек жылы айларда) мемлекеттен концессиялық жалдау шарты бойынша қызмет көрсету компаниясы басқарады. Басқа да ертерек келісімдердің ішінде Аппалачи тау клубы 2000 жылы аяқталған 16 жаз бойы лоджа басшылық етті.

Ардагерлер соғыс мемориалдық мұнарасы

Ветерандардың соғыс мемориалдық мұнарасы 1930 жылы жергілікті заң шығарушылар мен губернатор Франк Г. Алленнің қолдауымен штаттық заң шығарушы органмен бекітілді. Ол екі жылдан кейін Спрингфилд қаласының J. G. Roy & Son мердігерлік фирмасымен 200 000 долларлық шығынмен аяқталды. 1933 жылы губернатор Джозеф Б. Эллидің қатысуымен өткен ашылу салтанатына шамамен 1500 адам қатысты, бұл оқиға NBC радиосы арқылы бүкіл елге таратылды. 28 метрлік (93 фут) шахтасында сегіз бақылау терезесі бар, ол классикалық қарапайымдылықты көрсету үшін жобаланған. Онда ар-деко элементтері де бар, олардың кейбіреулерін Квинси қаласынан Джон Бизозеро жасаған, оның жұмыстарын Вермонт штатының Капитолий ғимаратында да көруге болады. Мұнараның ішінде, жер деңгейінде тақталар мен соғыс реликвияларын сақтауға арналған күмбезді бөлме орналасқан. Жергілікті заң шығарушылар мен тұрғындар жергілікті тас пайдаланғысы келсе де, мұнараның гранитті қаптамасы Квинсиден алынды. Мұнарада «Олар өлімге дейін адал болды» деген сияқты жазулар бар. Ескерткіштің ішіндегі жазулардың бірі – Джордж Элиоттың өлеңінен алынған «Өлмес өлгендер, олардың жанында жасайтын жандар» деген сөздер. Бастапқыда он екі 1500 ваттты шаммен (қазір алты) жарықтандырылған мұнараның үстіндегі шамды шар түнде 70 миль (113 км) қашықтықтан көрінеді. Бұл түн бойы саммит аймағында жарық ластануына себеп болады. Ветерандардың соғыс мемориалдық мұнарасы 2013 жылдан бастап төрт жылға жабылды, себебі судың сіңуі салдарынан мұздың әсерінен құрылымдық зақымдар пайда болды. 2015 жылдың тамызында басталған, Питтсфилд қаласының Allegrone Construction компаниясына 2,6 миллион долларлық қайта жаңарту жобасы тапсырылды.

Тарату мұнарасы

Тарихи ауданның бөлігі болмаса да, батыс жағындағы шыңның астындағы хабар тарату мұнарасынан бір радио және бір теледидар станциясы хабар таратады: WAMC (90.3 Albany, New York); және W38DL (38 Adams, Massachusetts) (WNYT TV қайталайтын станциясы). NOAA ауа райы радио станциясы (WWF 48, 162.525 МГц) таудағы басқа мұнарадан хабар таратады. Солтүстік Беркширдің әуесқой радио клубы K1FFK шақыру таңбасымен таудың бірнеше әуесқой радио ретрансляторларын пайдаланады.

Америка әдебиетінде

XIX ғасырдың ортасына қарай аймаққа көлік инфрақұрылымының жақсаруы Грейлокқа көптеген келушілерді тартты. Олардың арасында тау пейзажынан шабыт алған жазушылар мен суретшілер болды: Натаниел Хоторн, Уильям Каллен Брайант, Оливер Венделл Холмс, Герман Мелвилл және Генри Дэвид Торо. 1838 жылдың жазында Хоторн Массачусетс штатындағы Норт-Адамс қаласына барып, Грейлок тауына бірнеше рет шықты. Сол жерде болған оқиғалары, әсіресе түн ортасындағы серуені кезінде көрген күйген әк пеші, оның "Кешірілмейтін күнә" атты әңгімесіне түрткі болды. Хоторн 1844 жылдан бері әңгіме жазбаған еді, ол 1848–1849 жылдардың қысында "Этан Брэнд" атты туындысын жазды. Мелвиллдің "Моби Дик" романына шабыттанған бөлігі Питтсфилдтегі "Арроухед" үйінен таудың көрінісінен келгенін айтады, себебі қармен жабылған таудың силуэті оған мұхиттың бетінен шығып тұрған алып ақ киттің арқасын еске салды. Мелвилл келесі романын, "Пьерді", "Грейлоктың ең ұлы мәртебесіне" арнап, тауды "менің егеменді билеушім және патшам" деп атады. 1851 жылдың тамызында Мелвилл және бірнеше досы, соның ішінде жас ақын Сара Морвуд, Грейлоктың шыңында бір түнге орналасты. Торо 1844 жылдың шілдесінде таудың басына шығып, бір түнді сонда өткізді. Оның "Конкорд және Мерримак өзендеріндегі бір апта" атты еңбегінде бұл оқиға туралы жазған есебі, қазіргі Белоус Пайп жолымен өрлеу жолын сипаттайды. Ғалымдар бұл Грейлок тәжірибесі оны өзгерткенін, ағасы Джонның қайтысынан кейін дербес саяхаттау қабілетін нығайтқанын және келесі жылы, 1845 жылы Уолден көліндегі қатал жекешелік экспериментіне дайындық болғанын айтады. Тимоти Дуайт IV, бір кезде танымал ақын және уағызшы, Йель колледжінің президенті, Уильямс колледжінің президенті Эбенезер Фитчпен бірге 1799 жылы Грейлокқа көтерілді, бұл жергілікті фермер Еремия Уилбур жасаған қиын жолмен болған болуы мүмкін. Дуайттың саяхат естеліктерінде тау былай сипатталған: "Жылдың көп бөлігінде ол бұлттармен оранып немесе жабылып, айналасындағы тұрғындарға ауа райының өзгеруін едәуір дәлдікпен көрсетеді".

Басқару және даму тарихы

1830 жылы колледж президенті Эдвард Дорр Гриффин басшылығымен Уильямс колледжінің студенттері Хоппер жолының соңынан шыңға дейін жолды жақсарып, одан әрі кеңейтті. Бұл қазіргі Хоппер жолы, оны Уильямс студенттері жыл сайын бір рет бағындырып жүреді. 1831 жылдың мамыр айында студенттер таудың шыңында ағаштан салынған "Гриффин мұнарасы" деп аталатын метеорологиялық обсерватория салды. Тоғыз жылдан кейін, оның орнына 1858 жылы Донати кометасының суреті түсірілген 18 метрлік (60 фут) ағаш мұнара орнатылды. 1863 жылы профессор Альберт Хопкинс Уильямстаун қаласында Альпинистік клубты құрды. Клуб тау үстінде жиі кемпінг жасады, ал кейбір мүшелері кейіннен Аппалачи тау клубы мен Америка альпинистік клубын құруға көмектесті. 19 ғасырдың соңына қарай, ағаш кесу Грейлок орманды ағаш өнімдері, соның ішінде ағаш көмірі үшін кеңінен жойды. Бұған орман өрттері мен тау көшкіндері де қосылды. Грейлок паркі қауымдастығы (GPA) 1885 жылы құрылды, акциялар жергілікті тұрғындарға сатылды, туристерді тарту арқылы табыс табу жоспарланды. Компания шыңға иелік етіп, Нотч жолын жөндеу жұмыстарын жүргізді. ГПА керуен жолы үшін 25 цент, ал 1889 жылы салынған темір бақылау мұнарасына көтерілу үшін 10 цент төлемақы алды.

ХХ ғасыр

Солтүстіктен Ноч жолы арқылы шыңға алғашқы көліктер 1902 жылы бумен жұмыс істейтін "Локомобильдер" болды, ал 1904 жылы бензинмен жұмыс істейтін автомобиль келді. 1907 жылы Беркшир округі комиссиясы оңтүстіктен шыңға жаңа жол ашты, бұл солтүстіктегі "Ноч Роудты" толықтырды. Округ кейіннен жаяу жолдарды салуға кірісті, 1913 жылға қарай 17 жол аяқталды. 1929 жылы тау арқылы Аппалачи жолы ашылды, ал Массачусетс штатының бөлігінің көп бөлігі 1931 жылға қарай аяқталды. Массачусетс (Ветерандар) соғыс ескерткіш мұнарасы 1932 жылы құрылысын аяқтады. 1941 жылға дейінгі тоғыз жыл ішінде Азаматтық консервациялық корпус (CCC) тауда, негізінен 107-ші ротасы, MA SP 7 лагері арқылы жұмыс істеді. CCC жұмысына жол жүйесін жақсарту (құмды-қиярлы жабынмен), Адирондак паналары, Thunderbolt шаңғы панасы және оған қоса жол, сондай-ақ Баском Лоджының көп бөлігін салу кірді. 1954 жылдан бастап тауға әуе трамвай жолын салу үшін Грейлок трамвай басқармасы құрылды.

Мемлекеттік парктер

Маунт Грейлок мемлекеттік қорығы Массачусетс табиғатты қорғау және демалыс департаменті басқаруында және күтуінде. Грейлок тауында шамамен 70 мильге жуық жаяу серуендеу жолдары бар, соның ішінде Аппалачи ұлттық көркем жолының 11,5 мильдік бөлігі де кіреді. Арқалық саяхатшылар үшін қарапайым кемпингке бірнеше орында рұқсат беріледі. Лансборо қаласындағы келушілер орталығы жыл бойы жұмыс істейді (7-жолдан 1,5 миль қашықтықта).

Танымал мәдениетте

Грейлок тауы Натаниел Хоторнның 1850 жылғы "Этан Брэнд" (From The Snow Image, and Other Twice told Tales, 1850, 1852) әңгімесінде, сондай-ақ оның өлімінен кейін жарық көрген "Америкалық жазбаларында" есімдері аталады. Грейлок тауы Герман Мелвиллдің 1852 жылғы "Пиер немесе Екіұштылық" романына арналған, ол Массачусетс штатының Питтсфилд қаласындағы үйінде жазылған. Грейлок тауы Билл Брайсонның 1998 жылғы "Ормандағы саяхат" кітабында айтылады. Грейлок тауы – Гарри Поттер әлеміндегі Солтүстік Американың сиқыр және колдовство мектебі Ильверморни орналасқан жер.