Кіріспе
Тайваньдағы қала. Австралиядағы Виктория қаласында орналасқан қала. Килунг (/k//iː/'/l//ʊ//ŋ/ keeLUUNG; Тайвань тілінде: Ke lâng), Чилунг немесе Джилунг (/dʒ//iː/'/l//ʊ//ŋ/ jeeLUUNG; Тайвань 1887 жылы Фуцзянь провинциясынан бөлінгеннен кейін, 1895 жылы Бірінші Қытай-Жапон соғысынан соң қала Жапон империясының құрамына кірді. Жапон отарлық кезеңінде қала алдымен Тайхоку префектурасының қаласы ретінде Кирун деп аталды, содан кейін 1920 жылы ауданға, ал 1924 жылы қалаға айналды. 1945 жылы Екінші дүниежүзілік соғыстан кейін, Цин империясын құлатқан Қытай Республикасы Килунгты Тайвань провинциясының провинциялық қаласы ретінде қайта құрды, ол кейін 1998 жылдан бастап реформаланды. Жиі жауатын жаңбыр мен теңіз маңындағы орналасуы үшін «Жаңбырлы Порт» атымен танымал қала Тайваньның екінші ірі теңіз порты (Каосиунгтан кейін) және 1984 жылғы мәліметтер бойынша әлемдегі 7-ші ірі порт болып саналды.
the city located in Victoria, Australia
Keelung (/k//iː/'/l//ʊ//ŋ/ keeLUUNG; Taiwanese: Ke lâng), Chilung or Jilong (/dʒ//iː/'/l//ʊ//ŋ/ jeeLUUNG; After Taiwan was detached from Fujian in 1887, the city became part of the Empire of Japan in 1895 following the First Sino Japanese War. During the Japanese era, the city was known as Kirun first as a town of Taihoku Prefecture, then became a district in 1920 and finally a city in 1924. After World War II in 1945, the Republic of China, which overthrew the Qing empire, reestablished Keelung as a provincial city of Taiwan Province, which would later become streamlined from 1998. Nicknamed the Rainy Port for its frequent rain and maritime role, the city is Taiwan's second largest seaport (after Kaohsiung) and the 7th largest in the world by 1984.
Атауы
Ертедегі қытай деректерінде бұл солтүстік жағалау аймағы бастапқыда Пак канг деп аталған. 20 ғасырдың басында қала Батыс әлемінде Келунг деп белгілі болды, сондай-ақ Килунг, Киланг және Келунг сияқты түрленулері де қолданылды. 1903 жылы Тайвань тарихының жалпы шолуында Формозадағы АҚШ консулы (1898–1904) Джеймс В. Дэвидсон «Келунг» атының жақсы танымал есімдердің бірі екенін, сондықтан жапон тілінде басқаша транскрипциялау қажет емес екенін айтты. Дегенмен, Тайвань халқы қаланы ұзақ жылдар бойы Келанг деп атап келген. Бұл атау әтештің қуысы тәріздес жергілікті таудан шыққан деген болжам бар, бірақ атаудың көптеген басқа Тайвань қалаларының аттары сияқты, аймақтың алғашқы тұрғындарынан алынғаны ықтимал. Осы жағдайда, алғашқы тұрғындар – Кетагалан халқы болды, ал ертедегі Хань қоныс аударушылары «Кетагаланды» Ке ланг (Кетагалан: ke, «домендік маркер префиксі» + Тайваньдық Хоккиен) деп шамалаған болуы мүмкін, атаудың түбірі Тайваньдық Хоккиендегі «адамдар» деген сөзбен ауыстырылып, «ke an» домендік маркерлік айналымы тек префикске дейін қысқартылды. 1875 жылы, соңғы Цин дәуірінде, қалаға жаңа ресми атау берілді. Мандарин тілінде, сол кездегі Қытай үкіметінің жұмыс тілі болғандықтан, ескі және жаңа атаулар да Гилонг деп айтылған (содан «Келунг» пайда болды). Жапон үкімшілігі кезеңінде (1895–1945) қала Батыста Кирун (Kīrun) деп те белгілі болды (сондай-ақ Киирун деп жазылған). Тайваньдық Хоккиен тілінде, аймақтың ана тілінде, қала Ке ланг деп аталады. Қытайдың материктік бөлігінде мандарин тілі үшін жасалған Ханьюй Пиньинь жүйесінде Келунгтің аты Цзилонг деп жазылады (бастапқы K әрпінен J әрпіне ауысу – бұл Пекин диалектісінің соңғы дамуы, Ескі мандарин туралы көріңіз).
Ерте тарих
Килунг алғаш рет кетагалан тайпасымен, тайвань аборигендерінің бір тобымен қоныстанды. 17 ғасырдың басында Формозаға жасалған испан экспедициясы оның Батыспен алғашқы байланысы болды; 1624 жылға қарай испандықтар Килунгте Сан-Сальвадор-де-Квелунг бекінісін салды, ол Манила негізделген испандық Шығыс Үндістанның алғы шебі қызметін атқарды. Испандықтар оны испандық Формозаның бір бөлігі ретінде басқарды және испандықтар Солтүстік Тайваньты испандықтармен, филиппиндіктермен және Манила-Акапулько галеондарымен импортталған латын американдықтармен қоныстандырды. 1642 жылдан 1661 жылға дейін және 1663-1668 жылдары Килунг голландтардың бақылауында болды. Голландиялық Шығыс Үндістан компаниясы Сантиссима Тринидадтағы испандық Сан-Сальвадор бекінісін басып алды. Олар оның көлемін кішірейтіп, Форт-Норт-Холлант деп атады.
Бірінші опиум соғысы
Тайваньның стратегиялық және коммерциялық құндылығын ескере отырып, 1840 және 1841 жылдары аралды жаулап алу туралы британдық ұсыныстар жасалды. 1841 жылдың қыркүйегінде Бірінші опиум соғысы кезінде британдық "Нербудда" көліктік кемесі тайфун салдарынан Келунг портына жақын жерде құлап кетті. 1842 жылдың наурыз айында "Анн" бригі де кеме апатына ұшырады. Ұлыбританиялық кемелердің экипаждарының көп бөлігі үнді ласкарларынан тұрды. Екі кемеден де аман қалғандарды билік Тайнань қаласына жеткізді. Тайваньдағы Цин әскерлерінің командирлері Та Хун А және Яо Ин императорға Келунг бекінісінен жасалған шабуылды тойтарғандары туралы жалған мәлімдеме жасады. 1841 жылдың қазан айында "Нимрод" кемесі "Нербудда" кемесінен аман қалғандарды іздеу үшін Келунгке бағытталды. Бірақ капитан Джозеф Пирс олардың оңтүстікке түрмеге жіберілгенін білген соң, портыны бомбалауға және Гонконгқа қайтқанға дейін 27 дүрбіні жоюға бұйрық берді. "Нербудда" кемесінен 130-дан астам және "Анн" кемесінен 54 аман қалған, барлығы 1842 жылдың тамызында Тайнаньде жазаланды.
Қытай-француз соғысы
Қытай-француз соғысы (1884–85) кезінде француздар Килунг науқаны барысында Тайваньға шабуыл жасауға тырысты. Тайваньды қорғауды басқарған Лю Минчуан, полковник Жак Дюшенидің Формоза экспедициялық корпусының француздарына қарсы күресте қытай сарбаздарымен бірге аборигендерді де қатарға қосты. Француздар Тамсуи шайқасында жеңіліске ұшырады, ал Цин әскерлері француздарды Килунгте сегіз ай бойы қоршап тұрды, содан кейін француздар шегінді.
Жапон империясы
Жапон дәуірінде, 1895 жылғы Шимоносеки шартынан кейін, Тайвань толығымен Жапонияға өткеннен соң, жүйелі қала құрылысы басталды. Кейлунг портының бес кезеңдік құрылысы іске қосылды, және 1916 жылға қарай сауда көлемі тіпті Тамсуи және Каосунг порттарынан асып, Тайваньның маңызды сауда порттарының біріне айналды. Кейлунг 1920 жылы Тайхоку префектурасының Кирун ауданындағы Кирун қаласы (基隆街) ретінде басқарылды және 1924 жылы қала мәртебесіне көтерілді. Келунг жақын орналасқан Келунг аралын, сондай-ақ стратегиялық маңызы бар, алыс жатқан Пенджия, Мианхуа және Хуапин аралдарын да басқарады.
Климат
Келунгтің ылғалды субтропикалық климаты (Köppen Cfa) бар, жылдық жауын-шашынның орташа мөлшері өте жоғары. Бұл қала әлемдегі ең ылғалды және көңілсіз қалалардың бірі ретінде ұзақтан бері танымал, бұл құбылыс Куросио ағынымен байланысты. Тайваньдағы ең салқын қалалардың бірі болғанымен, қыстары қысқа және жылы, ал жаздары ұзақ, салыстырмалы түрде құрғақ және ыстық болады. Жылы қыс күндері температура 26°C-тан асып кетуі мүмкін, ал жаңбырлы жаз күндері 27°C-тан төмен түсуі мүмкін, бұл жағдай Тайваньдың солтүстігінің көп бөлігіне тән. Дегенмен, солтүстік тау етегінде орналасқандықтан, орографиялық көтерілудің әсерінен күз және қыс айларында жауын-шашын мөлшері артады, әсіресе қыс айларында солтүстік-шығыс желдері басым болады. Жаз айларында оңтүстік-батыс желдері үстемдік етеді, сондықтан шамалы жаңбыр көлеңкелі әсер пайда болады. Тұман қыс және көктем айларында ең қауіпті, осы кездегі салыстырмалы ылғалдылық деңгейі де ең жоғары болады.
Әкімшілік
Чжунчжэн ауданы – Килунг қаласының әкімшілік орталығы, онда Килунг қалалық әкімдігі және Килунг қалалық кеңесі орналасқан. Килунг қаласының қазіргі мэрі – Гоминьдан партиясының өкілі Джордж Сие.
Саясат
Келунг қаласы 2016 жылғы Қытай Республикасының Заң шығарушы жиналысына сайлауда Демократиялық прогрессивті партиясынан Цай Ши Ингті сайлап жіберді.
Фестивальдар
Тайваньдағы ең танымал мерекелердің бірі – жаздың ортасында тойланатын Арбақтар фестивалі. Килунгтегі Арбақтар фестивалі Тайваньдағы ең ежелгі фестивальдердің қатарында, ол 1851 жылға дейін созылған, қарсыласатын рулар арасындағы қырғын шайқастардан кейін бастау алған. Осы қақтығыстар көп адамның өмірін қиған, бірақ делдалдар араға түсіп, жағдайды реттеген.
Өңірлік шығу тегі
2021 жылға қарай Мацу аралдарынан келген адамдар тобы болды.
Экономика
Көмір өндірісі 1968 жылы ең жоғары шарына жетті. Қала қарқынды дамыды және 1984 жылы порты әлемдегі жетінші ірі контейнерлік портына айналды.
Білім
Келунг қаласындағы білім беру Келунг қалалық әкімдігінің Білім департаментімен басқарылады.
Университеттер мен колледждер
Келунг қаласында бірнеше университеттер мен колледждер орналасқан, мысалы Ұлттық Тайвань мұхит университеті, Чинг Куо басқару және денсаулық институты және Чунгю технология институты.
Энергия
Килунг қаласында Тайваньдағы жалғыз толыққанды мұнай отынымен жұмыс істейтін электр станциясы – Сье Хо электр станциясы орналасқан, ол Чжуншань ауданында орналасқан. Электр станциясының қуаты 2000 МВт құрайды.
Тарихи құрылыстар
Баймивенг бекінісі, Даулун бекінісі, Гонцзи Ляо бекінісі, Килунг бекінісі командирінің кеңсесі, Нуньнуан Анд храмы, Пенджия маяғы, Ухшаван артиллериялық батареясы және Сянь Донг Ян.
Су
Тайваньның екінші ірі порты – Келунг порты қалада орналасқан. Бұл порт Мацу аралдарына, Сямен және Окинаваға қатынайды.