Кіріспе

Англияның Дарем графтығындағы қала Хартлпул – Англияның Дарем графтығындағы теңіз және порты бар қала. Оны қаланың атымен аталған біртұтас әкімшілік округі басқарады. Округ Тис аңғарының құрамына кіреді. Шамамен 87 995 халқы бар, ол Дарем графтығындағы екінші ірі елді мекен (Дарлингтоннан кейін). Ескі қала 7-шы ғасырда, Хартлпул аббаттығының монастыры төңірегінде, мүйіс үстінде пайда болған. Орта ғасырларда ауыл қалаға айналғанда, оның порты Дурхэм графтығының Палатиннің ресми порты ретінде қызмет еткен. 1835 жылы жаңа порт салынғаннан және Оңтүстік Даремнің көмір кендерінен (батысқа қарай) және Стоктон-он-Тистен (оңтүстікке қарай) теміржол байланыстары құрылғаннан кейін жаңа қала – Батыс Хартлпул құрылды. 1867 жылы ескі қала мен Батыс Хартлпулды қамтитын парламенттік округ құрылды, ол «Хартлпулдер» деп аталды. Екі қала 1967 жылы ресми түрде бірігіп, Хартлпул округін құрады. Бірігуден кейін 1974 жылы округ атауы «Хартлпулдер»-ден «Хартлпул»-ға өзгертілді. Қазіргі қала орталығы мен басты теміржол стансасы бұрынғы Батыс Хартлпулде орналасқан; ескі қала қазір әдетте Хедленд деп аталады. Солтүстік Англиядағы өнеркәсіптік даму және 19-шы ғасырдың соңында кеме жасау өнеркәсібінің пайда болуы Бірінші дүниежүзілік соғыстың басында Императорлық неміс теңіз күштері үшін маңызды нысанаға айналдырды. 1914 жылғы 16 желтоқсанда 1150 снарядтан жасалған бомбалау салдарынан қалада 117 адам қаза тапты. Екінші дүниежүзілік соғыстан кейін ауыр өнеркәсіп пен кеме жасау саласының күрт төмендеуі 1990 жылдарға дейін жоғары жұмыссыздық деңгейіне әкелді, содан кейін ірі инвестициялық жобалар және кемежай аумағын маринаға айналдыру қаланың болашағын жақсартты. Қалада сондай-ақ Ситон Карю деп аталатын теңіз жағалауындағы курорт бар.

Тарих

Бұл жердің атауы көне ағылшын тіліндегі "heort" ("еркек желен") сөзінен туындаған, ол бұл жерде көрінетін ақбұғыларға және олардың ішетін суға толы көлге сілтеме жасайды. Ерте дереккөздердегі жер атауының жазбалары осыны растайды: 649: Heretu, немесе Hereteu. 1017: Herterpol, немесе Hertelpolle. 1182: Hierdepol.

Қаланы көтеру

7 ғасырда Нортумбриялық елді мекен 640 жылы Әйден қасиеттісі (ирландтық христиан дін қызметкері) құрған, табиғи порты мен Солтүстік теңізін көріп тұрған төбедегі аббатхананың төңірегінде қалыптасты. Монастырь Кильда қасиеттісі басшылығымен, 649-657 жылдар аралығында үлкен күшке ие болды. 8 ғасыр Нортумбриялық жылнама авторы Беда, қазіргі қала орналасқан жерді "еліктер су ішуге келетін орын" деп атады, ал осы кезеңде Англдер бұл төбені Heruteu (Елік аралы) деп атаған. Қазіргі жоғары толқын деңгейінен төмен археологиялық куәліктер табылған, ол сол кезде теңіз жағасында ежелгі мұздықтан кейінгі орман болғанын көрсетеді. Аббатхана 8 ғасырдың басында құлдырап, 9 ғасырда викингтердің теңіз шабуылы кезінде қиратылған болуы мүмкін. 2000 жылдың наурыз айында археологиялық зерттеулерге арналған Time Team телешоуы Кильда қасиеттісі шіркеуінің аумағында жоғалған монастырдың негізін тапты. 11 ғасырдың басында бұл атау Гертерполға айналды.

Қаттылығы

Нормандық жаулап алу кезінде Де Брус әулеті Хартлпулді қоршаған жерлерге жоғары билікке ие болды. Вильгельм Жеңімпаз кейіннен Дурхам қамалын салуға бұйрық берді, ал олардың үстемдігіндегі ауылдар 1153 жылы Роберт де Брус, Аннандейлдің 1-ші лорды Хартнесс лоры болғанда тарихқа енді. Қаланың алғашқы жарғысы 1185 жылға дейін алынды, осының арқасында алғашқы қала әкімі, жыл сайынғы екі апталық жәрмеңке және апталық базар пайда болды. Орта ғасырларда Хартлпул маңызды (бірақ әлі де шағын) сауда қаласы ретінде өсіп дамыды. Оның байлығының арту себебінің бірі – оның порты Дурхам графтығының Палатин порты ретінде тағайындалғандығы еді. Осы кезеңде қаланың басты кәсібі балық аулау болды, және Хартлпул Англияның шығыс жағалауындағы маңызды порттардың бірі ретінде бекінді. 1306 жылы Роберт Брюс Шотландия королі болып таж киді, сонымен қатар Хартнесс иелігінің соңғы лорды атанды. Ашуланған король Эдуард I Хартлпул тақымын тартып алып, болашақ соғысқа дайындықпен қаланың әскери қорғанысын күшейтуге кірісті. 15 ғасырдың соңында порттың жұк көлемін арттыруға көмектесетін пирс салынды.

Жағалаудағы қала

ХІХ ғасырдың басында Хартлпул әлі де 900-ге жуық адам тұратын шағын қала болып келді, және порты құлдырап бара жатқан еді. 1823 жылы кеңес және Сауда министрлігі қалаға жаңа өнеркәсіп қажеттігін шешті, сондықтан Хартлпулды көмір порты ретінде дамыту және Дархам көмір кенінен минералдарды тасымалдау үшін жаңа темір жол салу туралы шешім қабылданды. Осы мақсатта 1831 жылдың желтоқсанында қалаға келген Изамбард Кингдом Брунелл: «Ерекше оқшауланған ескі балықшы қаласы – өте жақсы адамдар. Шіркеу мұнарасына көтеріліп, көрініс тамашалады» деп жазды. Бірақ жоспар жаңа доктардан жергілікті бәсекелестікке тап болды. Солтүстікте Лондондерри графы жаңа Сихем портын құруға келісім берді (31 шілде 1831 жылы ашылды), ал оңтүстікте Кларенс темір жолы Стоктон-он-Тис және Биллингхемді Порт-Кларенс портына (1833 жылы ашылды) қосты. Тағы оңтүстікке қарай, 1831 жылы Стоктон және Дарлингтон темір жолы Миддлсбро портына дейін созылды. Кеңес қолданыстағы портты кеңейту және жергілікті кен орындарымен, сондай-ақ оңтүстіктегі дамып келе жатқан темір жол желісімен байланыстыру үшін Hartlepool Dock and Railway Company (HD&RCo) компаниясын құруға келісті. 1833 жылы Кристофер Теннант Yarm қаласынан HD&RCo компаниясын құруға келісті, бұрын Кларенс темір жолын (CR) ашқан болатын. Теннанттың жоспары бойынша HD&RCo жаңа темір жолды, Стоктон және Хартлпул темір жолын құруды қаржыландыратын еді, ол зиян келтіріп жатқан CR-ді иелігіне алып, солтүстікке қарай жаңа докқа дейін кеңейтіп, Дархам көмір кеніне қосылатын еді. Теннант қайтыс болғаннан кейін, 1839 жылы HD&RCo басшылығын Стоктон-он-Тис заңгері Ральф Уорд Джексон өз қолына алды. Бірақ Джексон ескі Хартлпул догына және айналасындағы аумаққа қол жеткізуге қойылған шектеулерге наразы болды, сондықтан оңтүстік-батысқа қарай, негізінен құмды далалар болатын жерді сатып алып, Батыс Хартлпулды құрды. Джексон Батыс Хартлпул док және темір жол компаниясы арқылы Батыс Хартлпулдан көмірді тасымалдауда үлкен табысқа жетті, және технология дамыған сайын кемелердің көлемі мен сыйымдылығы артқандықтан, жаңа қала ескі қаланы басып өтетін болды. Батыс Хартлпул порты мен догы 1 маусымда 1847 жылы ашылды. 1 маусымда 1852 жылы Джексон догы ашылды, сол күні Батыс Хартлпулды Лидс, Манчестер және Ливерпуль қалаларымен байланыстыратын темір жол да ашылды. Бұл көмір мен жүн өнімдерін шығысқа, ал балық пен шикі жүнді батысқа тасымалдауға мүмкіндік берді, бұл қалада тағы бір өсімге себеп болды. Бұл өз кезегінде 1856 жылдың 3 маусымында Уорд Джексонның әкесінің құрметіне аталған Свейнсон догының ашылуына әкелді. 1878 жылы Батыс Хартлпулдағы Уильям Грей және Ко кеме жасау зауыты әлемдегі кеме жасау зауыттарының ішіндегі ең үлкен тоннажды кемені сүзу арқылы ерекше жетістікке қол жеткізді, және бұл жетістік бірнеше рет қайталанды. 1881 жылы ескі Хартлпул халқы 993-тен 12 361-ге дейін өсті, бірақ Батыс Хартлпул халқы 28 000 адамды құрады. Уорд Джексон Батыс Хартлпул қаласының жоспарын жасауға көмектесті және алғашқы қоғамдық ғимараттардың құрылысына жауапты болды. Ол сонымен қатар тұрғындардың білім алуына және әл-ауқатын жақсартуға қатысты. Ақырында, ол қаланы дамытуға арналған өзінің амбициясының құрбаны болды: күмәнді қаржылық мәмілелер туралы айыптаулар және жылдар бойы соталғандықтан, ол жақында кедейлікке ұшырады. Өмірінің соңғы жылдарын ол Лондон қаласында, өзі құрған қаладан алыс өмір сүрді.

Біріктіру

1891 жылы екі қаланың халқы 64 мың адамды құрады. 1900 жылы екі Хартлпул порты Англиядағы ең жұқ жүретін үш порттың біріне кірді. Қазіргі қала "Ескі Хартлпул" және Батыс Хартлпулдың бірігуін көрсетеді, "Ескі Хартлпул" жергілікті жерде "Хедленд" деп белгілі. Бұған дейін айтылғандай, Батыс Хартлпул ірі қалаға айналды және екеуі де 1967 жылы ресми түрде біріктірілді. Бүгінде "Батыс Хартлпул" термині спорттан басқа жағдайларда сирек қолданылады, бірақ қаланың регби командаларының бірі әлі де сол атауды сақтап келеді. Қаланың кәсіби футбол клубының аты екі ауданды да көрсетеді; 1905 жылы FA Аматор кубогын жеңіп алған Батыс Хартлпулдың сәттілігінен кейін, 1908 жылы құрылғанда, екі қаланың да қолдауын тарту ниетімен "Хартлпул Юнайтед" деп аталды. 1967 жылы аудандар біріккеннен кейін клуб өзін "Хартлпул" деп атады, ал 1970 жылдары "Хартлпул Юнайтед" деп қайта атады. Клубтың көптеген жанкүйерлері әлі де команданы "Пулс" деп атайды.

Қалпына келтіру

Соғыстан кейін өнеркәсіп күрт құлдырады. Хартлпулда салынған соңғы кеме – «Бланшланд» 1961 жылы доктан шықты. 1967 жылы Бетти Джеймс былай деп жазды: «Егер маған Англияның Солтүстік-Шығысында кез келген жерде тұру бұйырса, мен Хартлпулге жақын жерде тұрар едім. Егер менде мүмкіндік болса». 1970 жылы Принцесса Аннаның қатысуымен «Миддлтон Гранж» сауда орталығы ашылды, бұл бөлшек сауда секторына серпіліс берді. Орталықта «Marks & Spencer» және «Woolworths» сияқты 130-дан астам жаңа дүкен ашылды. Сауда орталығы ашылғанға дейін ескі қала орталығы Линн көшесінің маңында орналасқан еді, бірақ 1974 жылға қарай дүкендер мен базардың көп бөлігі жаңа сауда орталығына көшірілді. Сол кезде Линн көшесінің көп бөлігі жаңа тұрғын үйлер салу үшін бұзылып, қиратылды. Көшенің тек солтүстік бөлігі ғана сақталды, қазір ол Солтүстік Линн көшесі деп аталады. Бұл жерде Хартлпул қалалық кеңесінің қоймасы (қасында «Focus DIY» дүкенімен бірге) 2006 жылдың тамызына дейін орналасқан еді, содан кейін ол маринаға көшірілді. 1977 жылы «British Steel Corporation» 1500 жұмыс орнын жоғалтып, Хартлпул болат зауытын жабу туралы хабарлады. 1980-жылдары аймақ өте жоғары жұмыссыздық деңгейімен күресті, ең жоғары көрсеткіш қаланың еңбекке жарамды халқының 30 пайызын құрады, бұл Ұлыбританиядағы ең жоғары көрсеткіш еді. 1983 жылы «British Steel» компаниясы 630 жұмыс орнын жоғалтты, ал Англияның бұрынғы Солтүстік өндірістік аймақтарының экономикалық деиндустриализациясы салдарынан қаладан барлығы 10 000 жұмыс орны жойылды. 1983-1999 жылдар аралығында қалада кинотеатр болмады, ал оның кейбір аудандары эндемикалық экономикалық кедейліктің әлеуметтік белгілерімен зардап шекті: қалалық құлдырау, жоғары қылмыс деңгейі, есірткі және алкогольге тәуелділік кең таралды. 1994 жылы ашылған Корольдік теңіз күштерінің ұлттық мұражайымен бірге, ол бұрын Хартлпул тарихи порты деп аталды. 2022 жылдың тамызына дейін жобаларды ұйымдастыру үшін даму корпорациясымен консультациялар жүргізілуде, қаланың қаражаты қалаға және басқа да қорларға бөлінеді. Корпорация құрылса, жоспарлар теміржол вокзалына, жағалауға (Корольдік теңіз күштері мұражайы мен жаңа демалыс орталығын қоса алғанда) және Чирч-стритке бағытталмақ. Солтүстік өнер мектебі де теле- және киностудияларға қаржылай көмек көрсетеді.

Басқару

Хартлпулді қамтитын жергілікті басқарудың бір негізгі деңгейі бар, ол – бірлік әкімшілік деңгейінде: Хартлпул қалалық кеңесі. Headland-ті қамтитын азаматтық приход бар, ол сол аудан үшін жергілікті басқарудың қосымша деңгейін құрайды; қалалық аумақтың қалған көп бөлігі приходқа кірмейтін аудан болып табылады. Қалалық кеңес Тиз өңірінің біріккен билігінің құрамына кіреді, оны тікелей сайланған Тиз өңірінің әкімі басқарады. Қалалық кеңес Виктория жолындағы Әкімшілік орталығында орналасқан. Хартлпул тарихи тұрғыдан алғанда ежелгі Харт приходының қалашығы болған. Хартлпул сондай-ақ ежелгі қалашық болды, оған 1200 жылы король Джон жарлық берді. Қалалық округ 1850 жылы муниципалдық округке реформаланды. Кеңес өзінің бас кеңсесі ретінде қызмет ету үшін Хартлпул қалалық залын салды, ол 1866 жылы аяқталды. Батыс Хартлпул Хартлпулдің тарихи округ шекарасынан тыс жерде, көршілес Странтон приходының аумағында салынды. Жаңа қаланы басқару үшін 1854 жылы жақсарту комиссарлары құрылды. Комиссарлар 1887 жылы Батыс Хартлпул муниципалдық округ ретінде құрылған кезде алмастырылды. Жаңа округтік кеңес 1889 жылы аяқталған Чирк алаңындағы муниципалдық ғимараттарда бас кеңсесін салды. Кейіннен 1897 жылы Раби жолындағы Вест-Хартлпул қалалық үйі деп аталатын шаралар өткізілетін орын мен қоғамдық зал аяқталды. 1902 жылы Батыс Хартлпул округтік округ мәртебесіне көтерілді, осылайша Дарем округтік кеңесінен тәуелсіз болды. Ескі Хартлпул қалалық кеңесі 1967 жылы Батыс Хартлпул қалалық кеңесімен бірігіп, Хартлпул деп аталатын округтік округ құрды. 1974 жылы округ сегіз көршілес приходты қосып кеңейтілді және жаңа Кливленд графтығына берілді. Кливленд 1996 жылы Банхам шолуынан кейін таратылды, ол өзінің төрт округіне, соның ішінде Хартлпулға бірлік әкімшілік мәртебесін берді. 1997 жылғы Лейтенанттар туралы заңға сәйкес округ салтанатты мақсаттар үшін Дарем графтығына қайта қосылды, бірақ бірлік әкімшілігі ретінде Дарем округтік кеңесінен тәуелсіздігін сақтайды.

Тез жәрдем қызметі

Хартлпул Кливленд өрт сөндіру бригадасы мен Кливленд полициясының қарауында. 1974 жылға дейін ол Дурхам полициясы мен Дурхам өрт сөндіру қызметінің қарауында болған. Хартлпулда екі өрт сөндіру станциясы бар: Странтон ауданындағы толық штатты станция және Хедлендтегі кезендік станция.

Экономика

Хартлпул экономикасы тарихи түрде теңіз өнеркәсібімен байланысты, және бұл жергілікті бизнестің қазір де маңызды бөлігі болып табылады. Хартлпул догы PD Ports компаниясына тиесілі және олар басқарады. Инженерлік саласында шамамен 1700 адам жұмыс істейді. Хартлпулдің теңіз өнеркәсібімен тарихи байланыстары «Теңіздік Тәжірибе» орталығында және оны толықтыратын PS Wingfield Castle және HMS Trincomalee көрмелерінде шоғырланған. Камерон сыра зауыты 1852 жылы құрылған, қазіргі уақытта 145 шамасында адам жұмыс істейді. Бұл Ұлыбританиядағы ірі сыра зауыттарының бірі. Бірнеше иегер алмасудан кейін, 2001 жылы ол Castle Eden Brewery компаниясының бақылауына көшті, олар екі зауытты біріктіріп, Castle Eden зауытын жапты. Зауыт баррельді және бөтелкедегі сыралардың, соның ішінде 4% алкогольдік құрамы бар Strongarm ащы сыраның кең ауқымын шығарады. Сондай-ақ, «Кроненбург 1664», «Джон Смит» және «Фостер» сияқты сыралар да контракт бойынша пісіріледі. Орхидея сусындары Хартлпул 1992 жылы Камерон компаниясының сусын бөлімін басқару құқығын сатып алғаннан кейін құрылды. Олар Purdey's және Amé сусындарын өндірді. 67 миллион фунт стерлингке Britvic компаниясы сатып алғаннан кейін, 2009 жылы зауыт жабылды. Миддлтон Гранж сауда орталығы – қаланың басты сауда орны. Бөлшек сауда саласында 2800 адам жұмыс істейді.

Мерекелер мен жәрмеңкелер

2014 жылдың қарашасынан бері Headland жыл сайынғы Қысқы фестивальді ұйымдастырып келеді. Бұл фестиваль жұма күні қауымдық шерумен басталып, жексенбі күні финалдық қойылым мен әсем отшашумен аяқталады.

Ұзын кемелер жарысы

2006 жылдың 28 маусымында Хартлпул "The Tall Ships' Races" жарысын қабылдауға қол жеткізгендігіне қуанды. 2010 жылы қала жарысты ұйымдастырушы Sail Training International таңдауымен жарыстың аяқталу орны ретінде 125-ке дейін биік кемелерді қарсы алды. Хартлпул Норвегияның Кристиансанд қаласынан шыққан кемелерді жарыстың екінші және соңғы кезеңінде күтіп алды. Хартлпул 2023 жылдың шілде айында да жарысқа төңкерілді.

Мұражайлар, көркемсурет галереялары және кітапханалар

Хартлпул өнер галереясы 1854 жылы салынған және сәулетші Эдвард Бактон Лэмб (1806–1869) жобалаған, қайта жаңартылған Виктория дәуіріндегі Христ-Чёрч шіркеуінің ішінде, шіркеу алаңында орналасқан. Галереяның уақытша көрмелері үнемі ауысып тұрады және жергілікті суретшілердің туындыларымен қатар, сэр Уильям Грей құрған тұрақты көркем өнер коллекциясын ұсынады. Галереяда Хартлпул туристік ақпарат орталығы да орналасқан. Хью батареясы мұражайы Хедлендте орналасқан. Ол 1860 жылы Хартлпул портын қорғау үшін салынған үш батареяның бірі болды. Батарея 1956 жылы жабылып, қазір Хью Гун Батареясы қорының қамқорлығында және артиллериялық жинақтарға үйі болып табылады. Хартлпулда Корольдік Әскери-теңіз күштерінің Ұлттық мұражайы (нақтырақ айтқанда, NMRN Hartlepool) орналасқан. Бұрын «Тарихи Порт» және «Хартлпулдің теңіздік тәжірибесі» деп аталған мұражай, 18 ғасырлық теңіз портының қайта құрылымы болып табылады, оның көрмесінің орталық бөлігі – HMS Trincomalee желкенді фрегаты. Мұражай кешеніне Хартлпул мұражайы да кіреді. Willows – ықпалды Уильям Грей & Компанияның сэр Уильям Грейдің Хартлпулдағы сарайы. Ол 1920 жылы оны қалаға сыйға тартып, одан кейін ол қаланың алғашқы мұражайы мен өнер галереясына айналдырылды. Жергілікті жұртшылық арасында «Грей» деп белгілі, ол 1994 жылы мұражай ретінде жабылды және қазір жергілікті биліктің мәдениет департаменті орналасқан. Хартлпулда алты кітапхана бар, олардың бастысы – Қоғамдық орталық қалалық кітапханасы. Басқа кітапханалар: Тросстон Грандж кітапханасы, Қоғамдық орталық Солтүстік кітапханасы, Ситон Керью кітапханасы, Оутон Манор кітапханасы және Хедленд филиалы кітапханасы.

Жол

Хартлпулді екі маңызды жол қамтамасыз етеді: A179 және A689 жолдары, екеуі де қаланы A19 жолымен байланыстырады. A179 жолы – солтүстік-батысқа қарай A19 жолына, Дарем, Сандерленд және Тайнсайдке бағытталған басты жол. A689 жолы – A19 және Биллингхэм, Стоктон, Миддлсбро және Йоркке қарай оңтүстік-батысқа бағытталған басты жол. A178 жолы Транспортер көпірі арқылы оңтүстікке қарай Сетон Керу, Грейторп, Сил Сэндс, Порт Кларенс және Миддлсброға жетелейді. A1086 жолы солтүстікке қарай Кримдон, Блэкхолл, Хорден, Питерли және Иссингтонға дейін барады.

Темір жол

Хартлпул екі теміржол станциясымен қамтамасыз етілген, екеуі де Дарем жағалау желісінде орналасқан. Сағат сайынғы қатынастар , және қалаларына Northern компаниясымен жүзеге асырылады. Grand Central компаниясы Сандэрлендтен және одан басқа қалаларға 180 класс теміржол вагондарын пайдаланатын қызмет көрсетеді. Бұл қызмет 1980 жылдардан бері Хартлпулдің Лондонмен тікелей теміржол байланысын қамтамасыз етеді, саяхат шамамен үш жарым сағатқа созылады.

Автобус

Жергілікті автобус қызметтерін қала маңында негізінен Stagecoach North East компаниясы ұсынады. Бұл оператор Хартлпулден Биллингэмге, Стоктонға және Миддлсброға 36-бағытпен, сондай-ақ Ситон Карю және Порт Кларенс арқылы Миддлсброға дейін 1-бағытпен жылдам қызмет көрсетеді. Басқа бағыттарды Arriva North East компаниясы Хартлпулден Питерлиге, Даремге, Сиэмге және Сандерлендке дейін жүзеге асырады.

Теңіз

Хартлпул өзі құрылғаннан бері маңызды теңіз порты болып келді және балық аулаудың ұзақ тарихына ие. Өнеркәсіптік революция кезінде Кептің астынан өтетін каналдың оңтүстік жағында үлкен жаңа доктар салынды, осының нәтижесінде Батыс Хартлпул қаласы пайда болды. Қазір PD Ports компаниясына тиесілі, доктар әлі де пайдаланылуда және ірі кемелерді қабылдауға қабілетті. Дегенмен, бұрынғы доктар аймағының үлкен бөлігі 500 кемеге арналған маринаға айналдырылды. Хартлпул Маринасында түрлі демалыс және жұмыс кемелері орналасқан, теңізге және теңізден өту жолы шлюз арқылы жүзеге асырылады. Хартлпулда RNLI құтқару станциясы да бар.

Колледж

Хартлпул қосымша білім беру колледжі – қала орталығында орналасқан білім беру мекемесі және бір ғасырдан астам уақыт бойы түрлі форматтарда жұмыс істеп келді. Оның 1960 жылдардағы бұрынғы кампусы 52 миллион фунт стерлингтік, арнайы жобаланған жаңа ғимаратпен алмастырылды, ол 2008 жылдың шілдесінде принцип бойынша бекітіліп, 2011 жылдың қыркүйегінде ашылды. Хартлпулда Хартлпул жоғары сынып колледжі де бар. Бұл бұрынғы гимназия және жалпы білім беретін мектеп, колледж AS және A2 деңгейіндегі студенттерге бірнеше курстар ұсынады. Ағылшын шейіттері мектебі мен жоғары сынып колледжі 16-18 жастағы хартлпулдіктерге және басқа аймақтардан келген оқушыларға AS, A2 және басқа BTEC біліктіліктерін ұсынады. The Northern School of Art кампусы – Church Square-дегі өнер галереясына жақын орналасқан, өнер мен дизайнға мамандандырылған колледж және жоғары білім беру орталығы. Колледжтің Миддлсбро қаласында қосымша оқу орны бар, ол білім беру процесін жеңілдетуге көмектеседі.

Футбол

Хартлпул Юнайтед – қаланың кәсіби футбол клубы және олар Виктория Паркта ойнайды. Клубтың ең танымал сәті 2005 жылы болды, 2005 жылғы Футбол лигасының бірінші лига плей-офф финалында соңғы 8 минутта команда пенальти соқты, осы арқылы «Шеффилд Уэнсдей» командасының теңесуге және ақырында Чемпиондық лигаға өту үшін Хартлпулдан басым түсуіне мүмкіндік берді. Қазіргі уақытта клуб Ұлттық лигада ойнайды. «Пулер» (Pools) деген атпен белгілі клуб, «Хартлпул Юнайтед ФК Әйелдер» әйелдер командасымен байланысты. Олар 2015 жылы құрылған және қазіргі уақытта Солтүстік-Шығыс аймақтық әйелдер футбол лигасының құрамында ойнайды. Хартлпул Юнайтедтің жанкүйерлері «Маймыл ілгіштер» (Monkey Hangers) деген лақап атымен танымал. Бұл аңыз Наполеон соғыстары кезінде кеменің талисманы болған маймылдың француз тышпысы деп саналғаны және дарға асылғаны туралы әңгімеге негізделген. Хартлпул сонымен қатар футбол комментаторы Джефф Стелингтің туған жері, ол жақын жердегі Мидлсбро қаласында туған Крис Камарамен танымал серіктестік құрған. Джефф Стелинг Хартлпулдың жанкүйері және Sky Sports News бағдарламасын жүргізер кезде олар туралы жиі айтады. Бұл сонымен қатар «Football Ramble» подкастының әрі қатар жүргізушісі Пит Дональдсонның туған жері және балалық шағы, сондай-ақ «Abroad in Japan» подкастының әрі қатар жүргізушісі және танымал радио диджеї. Қалада «FC Hartlepool» деп аталатын жартылай кәсіби футбол клубы да бар, ол Солтүстік лигасының екінші дивизионында ойнайды.

Регби одағы

Хартлпул – Англиядағы ерекшелік, өйткені 90 000-ға жуық халқы бар қалада тарихи түрде көптеген клубтар сақталған. Оларға мыналар кіреді: Батыс Хартлпул, Хартлпул Роверс, Хартлпул Атлетик RFC, Хартлпул Ұлдар Бригадасы Ескі Оқушылар RFC (BBOB), Ситон Карю RUFC (бұрынғы Хартлпул Грамматикалық Мектеп Ескі Оқушылары), Батыс Хартлпул Техникалық Күндізгі Мектеп Ескі Оқушылар RUFC (TDSOB немесе Tech) және Хартлпул Ескі Оқушылар RFC (Хартлпул). 1904 жылдан бастап, бас аралдан 8 миль (13 км) радиустағы клубтар Пайман кубогы үшін жарыса алатын болды, ол содан бері үнемі өткізіліп келеді және Хартлпул және аудандық одақ оны ұйымдастыруды жалғастыруда. Қаладан тыс ең танымал клуб – 1992 жылы қазіргі Премьер-лигаға жолдама алған Батыс Хартлпул RFC, ол 1992–93, 1994–95, 1995–96 және 1996–97 маусымдарында өнер көрсетті. Бұл жетістіктің құны болды, өйткені жақын арада Уэст банкротқа ұшырап, Бриертон-Лейн стадионы мен алаңын бұрынғы демеушісі Юиллс Хоумсқа даулы түрде сатты. Кейін клуб Дарем/Нортумберленд лигаларында тұрақталғанға дейін бірнеше рет деградацияға ұшырады. Вест пен Роверс дәстүрлі түрде көп көрермен жирайтын Бокс күнінде өзара кездесулерін жалғастыруда. 1879 жылы құрылған Хартлпул Роверс, Вест-Вью-роудқа көшуден бұрын Хартлпулдің Хедленд ауданындағы Ескі Монастырда ойнады. 1890 жылдары Роверс көптеген округтік, дивизиондық және халықаралық ойыншыларды тәрбиеледі. Клуб көптеген жоғары деңгейдегі матчтарды қабылдады, соның ішінде 1890 жылы Барбарийлер футбол клубының алғашқы матчы, 1888 жылы Жаңа Зеландия маорилері және 1905 жылы Хартлпул клубының біріккен командасына қарсы ойнаған легендарлық All Blacks. 1911–12 маусымда Хартлпул Роверс бір маусымда 860 ұпай жинап, 122 әрекет, 87 реализация, бес айыппұл және он бір дроп-голдан тұратын әлемдік рекордты жаңартты. 2008–09 жылдары RFU лигаларындағы бәсекелестіктен бас тартқанмен, Вест-Хартлпул TDSOB (Tech) қала мен округтік регбиді қолдауды жалғастыруда, ал қаланың басқа да бірнеше клубтары өз алаңдары қолжетімсіз болған кезде Грейфилдсте ойнады. Грейфилдс сонымен қатар Дарем округі кубогының бірнеше финалын, сондай-ақ 16, 18 және 20 жасқа дейінгі жас топтарының ойындарын қабылдады.

Бокс

2012 жылғы жазғы Олимпиада ойындарында 21 жасар Саванна Маршалл, Хартлпул қаласындағы English Martyrs мектебінде және алтыншы форма колледжінде оқыған, 2012 жылғы Олимпиада ойындарының әйелдер бокс турниріне қатысты. Ол ширек финалда қазақстандық Марина Волновадан 12:6 есебімен жеңілді. Саванна Маршалл қазір кәсіби боксшы, және кәсіби рингте жеңіліске ұшырамаған. 2020 жылдың 31 қазанында өзінің 9-шы кәсіби жекпе-жегінде Маршалл Вембли Аренада қарсыласы Ханна Ранкинді ТКО арқылы жеңіп, WBO әйелдер орта салмағы бойынша чемпионы атанды.

Жүзу

2012 жылдың тамызында Хартлпул қаласындағы High Tunstall College of Science колледжінде оқыған, Ұлыбритания рекордын ұстаған Джемма Лоу 2012 жылғы Олимпиада ойындарына қатысты. Ол 200 метрлік баттерфляй жарысының финалында 58,06 секунд көрсетіп, алтыншы орынды иеленді. Сонымен қатар, ол 400 метрлік эстафеталық кешенде сегізінші орын алған Ұлыбритания құрамасының құрамында болды.

Маймылдар

Хартлпул Наполеон соғыстары кезінде маймылды атқа жазалауымен танымал. Аңыз бойынша, Хартлпул балықшылары жағалауда француз әскери кемесінің құлауын көрген, және аман қалған жалғыз тірі қалған – француз әскери формасын киген маймыл болды, бұл кемедегі офицерлерді көңіл көтеру үшін жасалған. Балықшылар француздардың осылай көрінетінін ойлады және қысқа соттан кейін маймылды дереу атқа жазалады. Тарихшылар «Боддамдықтар маймылды іліп қойды» деген шотланд халық әнінің бұрыннан бар екенін көрсетті. Онда Абердинширдегі Питерхед маңындағы Боддам ауылынан өткен кеме апатынан маймылдың қалай аман қалғаны айтылады. Ауыл тұрғындары кемеден аман қалғандар болмаса ғана құтқару құқығын иелене алатындықтан, олар маймылды дарға асты дегенді айтады. Сондай-ақ, «Хартлпул маймылы» деп аталатын ағылшын халық әнінде осы оқиғаның толыққанды баяндалуы бар. Ағылшын нұсқасында маймыл француз шпионы ретінде дарға асылады. «Маймыл ілгіш» және «Шимпанзе жоғарлағыш» – бұл «Пулилерге» (жартылай достана) айтылатын қорлау сөздері, көбінесе футболдағы қарсыластары Дарлингтондан. Хартлпул Юнайтед футбол клубының талисманы – H'Angus маймылы. Стюарт Драммонд 2002 жылы H'Angus маймылы кейпінде қала әкімі лауазымына кандидат болып түсті және мектеп оқушыларына тегін банан таратуды басты мақсаты етіп қойды. Көпшіліктің таңғалысына орай, ол жеңіске жетіп, Хартлпулдің тұңғыш тікелей сайланған мэрі болды, дауыс беруге қатысқандардың 30% - ымен және 52% дауыспен 7400 дауыс жинады. Ол 2005 жылы қайта сайланды, дауыс беруге қатысқандардың 51% - ымен 16 912 дауыс жинады, бұл оның ең жақын қарсыласы – Лейборист партиясының үміткерінен 10 000 дауыс көп. Маймыл туралы аңыз қаланың екі спорт клубымен де байланысты: Хартлпул Роверс RFC, клуб логотипі ретінде дарға асылған маймылды пайдаланады. Хартлпул (Олд Бойз) RFC галстук белгісі ретінде регби добын тепкілеп жатқан дарға асылған маймылды қолданады.

Климат

Хартлпул Ұлыбританияға тән мұхиттық климатқа ие. Бұл климат бойынша Кёппен климаттық жіктелімінің субтипі "Cfb" (Батыс жағалау теңіздік климаты) болып табылады.