Кіріспе
Екінші дүниежүзілік соғыста қолданылған технологияның рөлі мен маңызы
Технология Екінші дүниежүзілік соғыста маңызды рөл атқарды. Соғыс кезінде қолданылған кейбір технологиялар 1920-1930 жылдардағы бейбіт кезеңде жасалған, ал көптегені соғыс қажеттіліктері мен алынған сабақтарға жауап ретінде дамытылды. Тағы басқалары соғыс аяқталған кезде әзірлене бастады. Көптеген соғыстар біздің күнделікті өмірімізде қолданатын технологияларға үлкен әсер еткенімен, Екінші дүниежүзілік соғыс қазіргі технология мен құрылғыларға ең үлкен ықпал етті. Технология сонымен қатар тарихтағы басқа соғыстарға қарағанда Екінші дүниежүзілік соғыстың жүргізілуіне үлкен үлес қосты және оның нәтижесіне шешуші әсер етті. Көптеген технология түрлері әскери мақсаттарға бейімделді, сондай-ақ бірнеше сала бойынша маңызды жетістіктерге қол жеткізілді:
Қару-жарақ: кемелер, көлік құралдары, су асты кемелері, ұшақтар, танктер, артиллерия, жеке қарулар; сондай-ақ биологиялық, химиялық және атомдық қарулар.
Логистикалық қолдау: әскерилер мен жабдықты тасымалдауға қажетті көлік құралдары, мысалы, пойыз, жүк көліктері, танктер, кемелер және ұшақтар.
Байланыс және барлау: қашықтықтан сезімдеу, навигация, байланыс, шифрлау және тыңшылық үшін қолданылатын құрылғылар.
Медицина: хирургиялық жаңалықтар, химиялық дәрілер және әдістер.
Зымыран технологиясы: басқарылатын зымырандар, орташа қашықтықтағы баллистикалық зымырандар және автоматты ұшақтар.
Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде әскери қару-жарақ технологиясы қарқынды дамыды. Алты жылдың ішінде ұшақтардан жеке қаруларға дейін жауынгерлік әрекеттердегі өзгерістердің қарқыны өте жоғары болды. Шындығында, соғыс көптеген армиялар Бірінші дүниежүзілік соғыста қолданылған технологиядан көп өзгешеленбеген технологияны пайдалана бастады, ал кейбір жағдайларда 19 ғасырдан бері өзгермеген. Мысалы, 1940 жылы атты әскер, окоптар және Бірінші дүниежүзілік соғыс кезеңінің соғыс кемелері кең таралған болса, алты жылдан кейін әлемнің әртүрлі елдеріндегі армиялар реактивті ұшақтарды, баллистикалық зымырандарды және тіпті АҚШ-та атомдық қаруды жасады. Екінші дүниежүзілік соғыс – әскери операциялардың көбінесе жаудың ғылыми-зерттеу жұмыстарын бағытталған алғашқы соғысы болды. Бұл 1943 жылы Нильс Борды Германия басып алған Даниядан Ұлыбританияға шығаруды, Норвегиядағы ауыр су өндірісіне саботаж жасауды және Пенемунде қаласын бомбалауды қамтыды. Жаудың технологиясы туралы ақпарат алу үшін де әскери операциялар жүргізілді, мысалы, неміс радары үшін Бруневаль шабуылы және неміс V-2 зымыраны үшін Most III операциясы.
Weaponry: ships, vehicles, submarines, aircraft, tanks, artillery, small arms; and biological, chemical, and atomic weapons
Logistical support: vehicles necessary for transporting soldiers and supplies, such as trains, trucks, tanks, ships, and aircraft
Communications and intelligence: devices used for remote sensing, navigation, communication, cryptography and espionage
Medicine: surgical innovations, chemical medicines, and techniques
Rocketry: guided missiles, medium range ballistic missiles, and automatic aircraft
Military weapons technology experienced rapid advances during World War II, and over six years there was a disorientating rate of change in combat in everything from aircraft to small arms. Indeed, the war began with most armies utilizing technology that had changed little from that of World War I, and in some cases, had remained unchanged since the 19th century. For instance cavalry, trenches, and World War I era battleships were normal in 1940, but six years later, armies around the world had developed jet aircraft, ballistic missiles, and even atomic weapons in the case of the United States. World War II was the first war where military operations often targeted the research efforts of the enemy. This included the exfiltration of Niels Bohr from German occupied Denmark to Britain in 1943; the sabotage of Norwegian heavy water production; and the bombing of Peenemunde. Military operations were also conducted to obtain intelligence on the enemy's technology; for example, the Bruneval Raid for German radar and Operation Most III for the German V 2.
Соғыс аралығы
1919 жылдың тамызында британдық онжылдық ереже үкіметтің он жыл ішінде тағы бір соғыс күтпеуі керек екенін жариялады. Осыған байланысты олар әскери ҒЗТК-ны өте аз жүргізді. Керісінше, Германия мен Кеңес Одағы әртүрлі себептермен әскери ҒЗТК саласында ынтымақтастыққа ұмтылған наразы державалар еді. Кеңес Одағы Веймар Германиясына қару-жарақ құрастыру және сынау, сондай-ақ әскери оқу үшін КСРО-ның ішінде, келісім шарты инспекторларының көзінен тыс жерлердегі нысандарды ұсынды. Қарсылығында олар неміс техникалық жетістіктеріне қол жеткізуді және Қызыл Армия Бас штабын құруға көмектесуді сұрады. Ірі артиллерия өндірушісі Крупп көп ұзамай КСРО-ның оңтүстігінде, Дондағы Ростов маңында белсенді жұмыс істеді. 1925 жылы Липецк қаласының жанында Липецк ұшқыштар мектебі құрылды, ол болашақ Люфтваффе үшін алғашқы ұшқыштарды даярлады. 1926 жылдан бастап Рейхсвер Казандағы Кама танк мектебін пайдаланды және Саратов облысындағы Томка газ сынақ алаңында химиялық қаруды сынады. Өз кезегінде Қызыл Армия осы оқу орындарына, сондай-ақ Веймар Германиясынан әскери технология мен теорияға қол жеткізді. 1920 жылдардың соңында Германия кеңестік өнеркәсібін жаңғыртуға және Ленинградтағы Большевик зауытында және Харьков локомотив зауытында танк өндірісін құруға көмектесті. Бұл ынтымақтастық 1933 жылы Гитлер билікке келген кезде тоқтап қалды. Дүниежүзілік қарусыздану конференциясының сәтсіздігі соғысқа әкелетін қару-жарақ жарысының басталуын білдірді. Францияда Бірінші дүниежүзілік соғыстың сабағы Германиямен шекарада Мажино желісін салу қажеттігінде көрінді. Мажино желісі өзінің саяси мақсатына жетті, ол кез келген неміс басқыншылығының Бельгия арқылы өтуін қамтамасыз етуі керек еді, бұл Францияның Ұлыбританиямен әскери одақтас болуын қамтамасыз етті. 1940 жылы соғыс басталған кезде Франция мен Ресейде Германиядан гөрі көбірек және сапалырақ танктер болды. Бірінші дүниежүзілік соғыста француз генералдары бронетехниканың көбінесе жаяу әскерге статикалық траншеялық шептерді бұзуға және пулемет ұяларын шабуылға көмектесетінін күтті. Сондықтан олар бронетехниканы жаяу әскер дивизиялары арасында таратып, жаңа неміс доктринасын ескермеді. Бұл доктрина жылдам, үйлесімді қозғалысқа негізделген, шоғырланған бронетехникалық шабуылдарды қолдана отырып, оған қарсы тиімді қорғаныс мобильді танкіге қарсы құралдар болды, өйткені ескі жаяу әскер танкіге қарсы мылтықтары жаңа орта және ауыр танктерге қарсы тиімсіз болды. Германия мен Ұлыбритания үшін соғыстар аралығында әуе күштері маңызды мәселе болды. Ұшақ қозғалтқыштары саудасы жалғасты, Ұлыбритания жүздеген ең жақсыларын неміс фирмаларына сатты, олар оларды ұшақтардың бірінші буынында қолданды және кейінгі неміс ұшақтарында пайдалану үшін жақсартты. Бұл жаңа өнертабыстар немістерге Екінші дүниежүзілік соғыста үлкен жетістіктерге жете алуға мүмкіндік берді. Германия әрқашан ішкі жану қозғалтқыштарын дамытуда көшбасшы болды. Геттинген университетіндегі Людвиг Прандтлдың зертханасы одақтастар жеңіске жеткеннен кейін таратылғанға дейін, жалпы алғанда, аэродинамика мен сұйықтық динамикасының әлемдік орталығы болды. Бұл Германияның реактивті ұшақтарды және су астындағы кемелерді жақсартылған су астындағы өнімділікпен дамытуына септігін тигізді. Осы уақытта RAF құпия түрде Chain Home радиолокациялық және Dowding жүйесін жау ұшақтарынан қорғану үшін әзірледі. Индукцияланған ядролық бөліну 1939 жылы Германияда Отто Хан (және Швецияда тұратын еврей ғалымдар) ашқан, бірақ нацистердің еврейлерге және зиялыларға қарсы саясатының салдарынан ядролық энергияны дамытуға қажетті көптеген ғалымдар жоғалып кеткен. Ғалымдар соғыстың басты құрамында болды және олардың үлесі көбінесе шешуші болды. Уинстон Черчилльдің соғыс уақытындағы әскери хатшысы Иан Джейкобтың (Ian Jacob) босқындар ғалымдарының ағыны туралы айтқан сөзі белгілі (оның ішінде 19 Нобель сыйлығының лауреаттары бар): "Одақтастар [Екінші дүниежүзілік] соғыста жеңіске жетті, өйткені біздің неміс ғалымдары олардың неміс ғалымдарынан жақсы болды".
Достастық ынтымақтастық
Екінші дүниежүзілік соғыстағы одақтастар әскери операцияларды және барлауды қолдау үшін, қолданыстағы және жаңа технологияларды дамыту мен өндіруде кеңінен ынтымақтасты. Одақтастардың ынтымақтастығының түрлі жолдары болды, соның ішінде американдық Lend-Lease бағдарламасы, Шерман Firefly сияқты гибридтік қарулар, сондай-ақ американдық Манхэттен жобасына біріктірілген британдық Tube Alloys ядролық қаруларды зерттеу жобасы. Ұлыбританияда ойлап табылған бірнеше технология әскери маңызға ие болып, Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде одақтастар тарапынан кеңінен өндірілді. Бұл ынтымақтастықтың бастауы 1940 жылы Аэронавтикалық зерттеу комитетінің төрағасы Генри Тизардтың сапарынан туды. Ол Гитлер жоспарлаған «Теңіз арыстаны» операциясы сәтті аяқталған жағдайда, Ұлыбританияның әскери технологиясын АҚШ-қа беруді ұйымдастырды. Тизард «Тизард миссиясы» деп аталған британдық техникалық миссияны басқарды, онда радар, реактивті қозғалтқыштар және атом бомбасын зерттеу сияқты салалардағы британдық технологиялық жетістіктердің толық мәліметтері мен үлгілері қамтылған. Миссия АҚШ-қа әкелген құрылғылардың бірі – резонанстық қуыс магнитроны, кейіннен «біздің жағалауымызға жеткізілген ең құнды жүк» деп аталды.
Көлік құралдары
Соғыстың соңындағы ең жақсы реактивтік ұшақтар 1939 жылғы кез келген жетекші ұшақтан, мысалы Spitfire Mark I-ден, әлдеқайда жоғары ұшу қабілетіне ие болды. Соғыстың басында көптеген қиратуға себеп болған бомбалаушылардың басым бөлігі 1945 жылы түсірілген болар еді, көбінесе радармен бағытталған, жақындықтағы қозғалтқыштармен жарылатын зениттік оқтармен, дәл сол сияқты 1941 жылғы "жеңілмейтін жауынгер" саналған Zero, 1944 жылға қарай "Мариана түркісінің атуындағы" "түркіге" айналды. Соғыстың соңғы кезеңіндегі ең жақсы танктер, мысалы, советтік JS-3 ауыр танкі немесе неміс Panther орта танкі, 1939 жылғы ең жақсы танктерді, мысалы Panzer III-ті оңай жеңіп шықты. Әскери-теңіз күштерінде ұзақ жылдар бойы теңіз күшінің басты құралы саналған линкор, ұшақ тасымалдаушының артық қашықтығы мен күшті соққы беру мүмкіндігімен ығыстырылды. Амфибиялық десанттардың маңыздылығы Батыс Одақтастарын Хиггинс қайығын (әскерді тасымалдауға арналған негізгі кеме), DUKW (алты дөңгелекті амфибиялық жүк көлігі), жағажайға шабуыл жасауға арналған амфибиялық танктер және танктерді жағажайға түсіруге арналған десанттық кемелерді жасауға итермеледі. Амфибиялық шабуылдарды ұйымдастыру мен үйлестірудің күшеюі, оларды қолдауға қажетті ресурстармен бірге жоспарлаудың күрделілігін еселеп арттырды, бұл ресми жүйелендіруді қажет етті, нәтижесінде қазіргі заманғы басқару әдістемесі – жоба басқару пайда болды, оның арқасында дерлік барлық қазіргі заманғы инженерлік, құрылыс және бағдарламалық жасақтама дамыту ұйымдастырылады.
Ұшақ
Екінші дүниежүзілік соғыстың Батыс Еуропа театрында әуе күші соғыстың барлық кезеңінде тактикалық және стратегиялық операцияларда (сәйкесінше, майдан және алыс қашықтықтан) маңызды рөл атқарды. Үлкен неміс ұшақтары, дизайн мен технологиялық жаңалықтарды енгізуге көмектесіп, 1940 жылы неміс армиясына Батыс Еуропаны үлкен жылдамдықпен басып алуға мүмкіндік берді. Бұған одақтастардың ұшақтарының жетіспеуі және Ұлы депрессиядан кейін ғылыми-зерттеуге инвестициялардың төмендеуінен кейін дизайн мен техникалық дамудағы артта қалу себеп болды. Бірінші дүниежүзілік соғыс аяқталғаннан бері француз әуе күштеріне тиісінше көңіл бөлмеді, өйткені әскери басшылар ақшаны жердегі әскерлерге және стационарлық бекіністерге жұмсауды жөн көрді. Нәтижесінде 1940 жылы француз әуе күштерінде бар болғаны 1562 ұшақ болды, ал 1070 RAF ұшағымен бірге 5,638 Люфтваффе истребителімен және истребитель-бомбардировщиктерімен күресті. Француз әуеайлақтарының көп бөлігі Францияның солтүстік-шығысында орналасқан еді және науқанның басында тез басып алынды. Ұлыбритания Корольдік әуе күштері Spitfire және Hurricane сияқты өте жетілген ұшақтарға ие болды, бірақ олар майдан даласындағы қарсыластарға шабуыл жасауға қолайлы болмады, ал Британдық экспедициялық корпусымен бірге Францияға жіберілген ұшақтардың аз саны тез жойылды. 1940 жылы Люфтваффе Францияда әуе үстемдігіне қол жеткізіп, неміс әскерилеріне барлау және ақпарат жинау саласында үлкен артықшылықтар берді. Неміс ұшақтары 1940 жылдың басында Францияда әуе үстемдігін тез орнатып, Люфтваффеге британдық қалаларға қарсы стратегиялық бомбалау науқанын бастауға мүмкіндік берді. Франциядағы әуеайлақтарды Англияға жақын жерде пайдаланып, немістер Лондонға және басқа қалаларға шабуылдар жасады. Бірінші дүниежүзілік соғыстан кейін жаппай әуе бомбалауы туралы идея – «бомбалаушы әрқашан өтеді» – саясаткерлер мен әскери басшылардың арасында кең таралды, олар траншеялық соғыстың қасіретіне балама іздеді. Нәтижесінде Ұлыбритания, Франция және Германияның әуе күштері осы мақсатқа жету үшін бомбалаушы ұшақтар паркін құрды (Францияның бомбалаушы қанаты назардан тыс қалды, ал Германияның бомбалаушылары Версаль келісімімен тыйым салынғандықтан жасырын түрде жасалды). Екінші дүниежүзілік соғыстағы әуе соғысы 1932 жылдың 28 қаңтарында және 1937 жылдың тамызында Жапон императорлық теңіз күштерінің Шанхайды бомбалауымен басталды. Испаниядағы азаматтық соғыс кезіндегі (1936–1939 жж.) бомбалаулар стратегиялық бомбалаудың күшін көрсетті, сондықтан Еуропа мен АҚШ-тағы әуе күштері бомбалаушы ұшақтарды өте күшті қару ретінде қарастырды, олар теория бойынша жау елін өздері бағындыра алады. Бомбалаушыларға деген қорқыныш ұшақтар технологиясын дамытуға түрткі болды. Испаниядағы азаматтық соғыс кезінде Stuka сияқты шұғыл бомбалаудың жау әскерлерін жоюдың тиімді тәсілі екені дәлелденді. Нәтижесінде Люфтваффе 1940 жылы Лондонға ауыр жүктемелі Heinkel және Dornier бомбалаушыларымен, тіпті жарамсыз Junkers Ju 87 ұшақтарымен шабуыл жасауға мәжбүр болды. Бұл бомбалаушылар өте баяу болды, өйткені инженерлер жеткілікті қуатты поршеньді ұшақ қозғалтқыштарын жасауға қол жеткізе алмады (жасалғандары қатты қызып жарылып кетті), сондықтан Ұлыбритания шайқасында қолданылған бомбалаушылар өте кішкентай болды. Неміс бомбалаушылары ұзақ қашықтыққа арналған стратегиялық миссияларға арналмағандықтан, олар жеткілікті қорғанысқа ие болмады. Messerschmitt Bf 109 эскорт ұшақтары бомбалаушыларды сыртқа және кері сапарларда күзету үшін жеткілікті отынмен жабдықталмаған, ал ұзақ қашықтықтағы Bf 110 ұшақтарын британдық ұшақтар жеңе алды. (Соғыстың ерекшелігі – қосымды бактарды ойлап табуға көп уақыт кеткені.) Әуе қорғанысы жақсы ұйымдастырылып, бомбалауға қарсы тиімді радарлармен жабдықталған. Нәтижесінде неміс бомбалаушылары көптеп атып түсірілді және қалалар мен әскери-өндірістік нысандарға жеткілікті зиян келтіре алмады, бұл Ұлыбританияны 1940 жылы соғыстан шығаруға немесе жоспарланған шабуылға дайындалуға мүмкіндік бермеді. Нацистік Германия тек бір ірі, ұзақ қашықтықты стратегиялық бомбалаушыны (Heinkel He 177 Greif, көптеген кешіктірулер мен проблемалармен) өндіріске енгізді, ал Америка бомбалаушы тұжырымдамасы тек прототиптерден ғана пайда болды. Британдық ұзын қашықтыққа ұшатын бомбалаушы ұшақтар, мысалы, Short Stirling 1939 жылға дейін стратегиялық ұшулар үшін жобаланған және үлкен қару-жарақпен жабдықталған, бірақ олардың технологиясы әлі де көптеген кемшіліктерге тап болды. RAF-тың ең көп қолданылатын бомбалаушысы Bristol Blenheim кішкентай және қысқа қашықтықтағы болды, ол тек бір гидравликалық түрде басқарылатын пулемет мұнарасымен қорғалған, ол неміс истребителінің эскадрильяларына қарсы тиімсіз қорғаныс екені тез анықталды. Американдық бомбалаушы ұшақтар, мысалы, B 17 Flying Fortress соғысқа дейін әлемдегі жалғыз жетілдірілген ұзақ қашықтықты бомбалаушылар ретінде салынған, АҚШ-тың ұзын жағалауларын патрульдеуге арналған. Алты пулемет мұнарасымен 360° қорғаныспен жабдықталған B 17 ұшақтары, тіпті үлкен формацияларда қолданылғанда да, истребительдердің қолдауы болмаса осал болып қала берді. Одақтас бомбалаушыларының мүмкіндіктеріне қарамастан, Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде одақтастардың стратегиялық бомбалауы Германияны тездетіп басып тастамады. Дәлдігі нашар болды және одақтас ұшқыштары түнде нысандарын табуға жиі қиналатын. Одақтастар қолданған бомбалар өте жетілдірілген құрылғылар болды, ал жаппай өндіріс салдарынан дәлдігі жоғары бомбалар көбінесе салмақты жасалғандықтан жарылмады. Неміс өнеркәсіптік өндірісі үнемі өсті. Маңыздысы, бомбалау науқаны соғыс кезінде революциялық Type XXI теңіздік қайықтарының пайдалануын тоқтатып тұрды. Сонымен қатар, одақтас әуе шабуылдары неміс үкіметіне үлкен пропагандалық әсер етіп, Германияны әуе қорғанысын дамытуға бағытталды. Ұшақтардың жаңа буыны пайда болды. Тәжірибелі ұшқыштардың кеңесімен жаңа технологиялар енгізілді. Ұшақтардың жаңа түрлері әртүрлі мақсаттарға арналды. Соғыс басталмас бұрын Heinkel He 178, алғашқы нағыз турбореактивті ұшақ жасалды. Соғыстың соңында немістер алғашқы операциялық реактивті истребителін, Messerschmitt Me 262 (Me 262) енгізді. Бірақ технологиялық артықшылықтарына қарамастан, неміс реактивті ұшақтары қозғалтқыштарының қысқа қызмет ету мерзімі сияқты техникалық проблемаларға тап болды, Me 262-нің қызмет ету мерзімі бар болғаны он сағатты құрады. Неміс реактивті ұшақтары одақтастардың әуе үстемдігінен де басылып, көбінесе әуежайдың жанында немесе оның үстінде жойылды. Соғыстағы алғашқы және жалғыз операциялық одақтас реактивті истребителі, британдық Gloster Meteor, неміс V 1 ұшатын бомбаларына қарсы күресті, бірақ соғыстың соңындағы поршеньді ұшақтардан айтарлықтай ерекшеленбеді. Ұшақтар әуе шайқасының талаптарын қанағаттандыру және алынған тәжірибеден сабақ алу үшін соғыс кезінде қарқынды және кең ауқымды дамуға ұшырады. Ашық кабинасы бар ұшақтан жылдам реактивті истребительге дейін көптеген түрлі ұшақтар қолданылды, көбінесе өте нақты миссиялар үшін жобаланған. Ұшақтар неміс теңіздік қайықтарына қарсы су астындағы соғыста, немістер кемелер жолын миналау үшін және жапондықтар бұрынғы күшті Корольдік теңіз күштерінің кемелеріне қарсы қолданылды. Соғыс кезінде немістер әртүрлі сырғалмалы бомбаларды жасады, олар «ақылды» қарулардың алғашқы үлгілері болды; V 1 ұшатын бомбасы, алғашқы қанатты зымыран қаруы; және V 2 зымыраны, алғашқы баллистикалық зымыран қаруы. Соңғысы ғарыш дәуіріне жасалған алғашқы қадам болды, өйткені оның траекториясы стратосферадан өтті, кез келген ұшақтан биік және жылдам. Бұл кейінірек тамырлық баллистикалық зымырандарды (ICBM) жасауға әкелді. Вернер фон Браун V 2 зымырасын жасау тобына жетекшілік етті және кейінірек АҚШ-қа эмиграциялады, онда ол 1969 жылы адамдарды айға апарған Saturn V зымырасын жасауға үлес қосты.
During the war the Germans produced various glide bombs, which were the first "smart" weapons; the V 1 flying bomb, which was the first cruise missile weapon; and the V 2 rocket, the first ballistic missile weapon. The latter of these was the first step into the space age as its trajectory took it through the stratosphere, higher and faster than any aircraft. This later led to the development of the Intercontinental ballistic missile (ICBM). Wernher Von Braun led the V 2 development team and later emigrated to the United States where he contributed to the development of the Saturn V rocket, which took men to the moon in 1969.
Отын
Осі елдері сұйық отын алу үшін мұнай тапшылығын күшті сезінді. Одақтастар мұнай өндіруде олардан әлдеқайда басым болды. Германия соғысқа дейін көмірден синтетикалық отын жасау технологиясын әзірледі. Синтез зауыттары Екінші дүниежүзілік соғыстың мұнай кампаниясының маңызды нысаналары болды. АҚШ авиациялық отынына тетраэтилқорғасын қосып, оны Ұлыбритания және басқа одақтастарға берді. Бұл октанды арттыратын қоспа қысымды жоғарылатуға, тиімділікті арттыруға, одақтас әуе күштерінің ұшақтарының жылдамдығы мен ұшу қашықтығын ұзартуға және салқындату жүктемесін азайтуға мүмкіндік берді.
Құрлық көліктері
Версальский шарт Германияның әскери мақсаттағы көлік құралдарын жасауына қатаң шектеулер қойды, сондықтан 1920-1930 жылдары неміс қару-жарақ өндірушілері мен Вермахт танктерді құпия түрде әзірлеуді бастады. Бұл көліктер құпия өндірілгендіктен, олардың техникалық сипаттамалары мен майдандық мүмкіндіктері соғыс басталғанға дейін еуропалық одақтастарға толық белгісіз болды. Француз және британдық генералдар Германиямен болашақ соғыс 1914-1918 жылдардағы жағдайға ұқсас болады деп сенді. Екеуі де қалың бронясы бар, күшті қаруланған көліктерге инвестиция жасады, олардың мақсаты – оқ-дәріден зақымдалған жерді және атыс астындағы окоптарды кесіп өту еді. Сонымен қатар, британдықтар жаудың тылында маневр жасау үшін жылдам, бірақ жеңіл бронялы крейсерлік танктерді дамытты. Француз танктерінің тек азаз бөлігінде ғана радиолар болды, және олар танк тегіс емес жерде қозғалғанда көбінесе істен шығып қалатын. Неміс танктері керісінше, барлығы радиомен жабдықталған, бұл оларға шайқас кезінде бір-бірімен байланыс орнатуға мүмкіндік берді, ал француз танк командирлері басқа көліктермен сирек хабарласа алды. Британ армиясының Matilda Mk I танктері де жаяу әскерге қолдау көрсету үшін жасалған және қалың бронямен қорғалған. Бұл окоп соғысына қолайлы болды, бірақ ашық шайқаста танктерді өте баяу қозғалды. Олардың жеңіл қару-жарағы көбінесе неміс көліктеріне елеулі зиян келтіре алмады. Ашық қалған гусеницалар оқ атудан оңай бұзылып, Matilda танктерінің экипажы соққыға ұшыраған жағдайда өртеніп кету қаупі бар еді, себебі жанармай бактерілері корпустың үстіңгі бөлігінде орналасқан. Ал, азырақ санымен қолданылған Matilda II жаяу әскер танктері неміс оқтарына төтеп бере алды және олардың қаруы неміс танктерін тесіп өте алды. Дегенмен, француз және британдық танктер әуеден қолдау алатын неміс броньды шабуылдарына қарағанда нашаррақ жағдайда болды, ал броньды қолдаудың жетіспеуі 1940 жылы одақтастардың жедел құлауына елеулі үлес қосты. Екінші дүниежүзілік соғыс – механикаландырудың маңызды рөл атқарған алғашқы толыққанды соғыс болды. Көптеген елдер соғысқа осыған дайын болмай келді. Тіпті, мақтан тұтатын неміс танк күштері де ірі операцияларда моторы бар емес қолдаушы және фланктік бөлімшелерге көп жүктеме салды. Германия механикаландырылған күштерді шоғырландырып пайдаланудың маңыздылығын мойындап көрсеткенімен, олардың бұл бөлімшелері дәстүрлі бөлімшелерді толығымен алмастыруға жеткілікті болған жоқ. Алайда, британдықтар да механикаландырудың тиімділігін түсінді. Олар үшін бұл – шектеулі әскер резервін арттырудың бір жолы болды. Америка да механикаландырылған армия құруға тырысты. АҚШ үшін мәселе шектеулі әскерлер емес, керісінше, мұндай жабдықты үлкен көлемде өндіруге қабілетті мықты өнеркәсіптік база болды. Екінші дүниежүзілік соғыстағы танктер – көзге көрінетін көліктердің бірі болды, механикаландырылған соғыстың броньды алғы шебін құрады. Олардың күшті атыс күші мен бронясы оларды жердегі соғыстың ең тиімді ұрыс машинасы етті. Алайда, жаяу әскерді, артиллерияны және басқаларын жылжытатын көптеген жүк көліктері мен жеңіл көліктер де үлкен маңызға ие болды.
Кемелер
Екінші дүниежүзілік соғыста теңіз соғысы күрт өзгерді, әуе кемелерінің флоттың басты кемесіне айналуымен және соғыстың барысына күштірек су асты кемелерінің әсерімен. Соғыс кезінде жаңа кемелерді құрылысы өндіріске қажетті ұзақ уақытқа байланысты шектелген болды, бірақ маңызды жаңалықтар көбінесе ескі кемелерге қосымша орнатылды. Алдыңғы қатарлы неміс су асты кемелерінің үлгілері өте кеш пайда болды, және дерлік барлық тәжірибелі экипаждар жоғалғаннан кейін. Ұшақ тасымалдаушы кемелермен қатар, оларға көмектесетін эсминецтер де жетілдірілді. Жапон императорлық теңіз күштерінен Фубуки классы эсминецтері енгізілді. Фубуки класы жапондық кемелер үшін ғана емес, бүкіл әлемдегі эсминецтер үшін жаңа стандартты белгіледі. Британдық және американдық эсминецтердің конструкциясы мұнарасыз, бір зеңбірекпен және жеңіл қару-жарақпен көп өзгермеген кезде, жапондық эсминецтер басқа флоттардағы ұқсас кемелерге қарағанда үлкен, күшті қаруланған және жылдам болды. Екінші дүниежүзілік соғыстағы жапондық эсминецтері әлемдегі алғашқы заманауи эсминецтер деп саналады. Неміс су асты кемелері негізінен Атлант мұхиты арқылы АҚШ пен Канададан келетін ресурстарды тоқтату/жою үшін қолданылды. Су асты кемелері Тынық және Атлант мұхиттарында да маңызды рөл атқарды. Су асты технологиясындағы жетістіктердің қатарында шнорхель де болды. Жапондықтардың одақтас су асты кемелеріне қарсы қорғанысы тиімсіз болды. Жапон империясының сауда флотының көп бөлігі, оның шашыраңқы күштерін жабдықтау және мұнай, азық-түлік сияқты материалдарды Жапон архипелагына жеткізу үшін қажет болды. Су асты кемелері батырған соғыс кемелерінің арасында соғыстың ең ірі ұшақ тасымалдағышы – "Шинано" да болды. Версаль келісімінің шектеулерін айналып өту үшін Kriegsmarine қалталық шайқас кемелерін енгізді. Жаңалықтарға дизельдік қозғалтқыштардың қолданылуы және бұрандалы емес, дәнекерленген корпус конструкциясы кірді. Кемедегі ең маңызды жетістіктер су астына қарсы соғыс саласында болды. Ұлыбританияны жабдықтау қажеттілігімен жетелеу арқылы, су асты кемелерін анықтау және жою технологиялары жоғары басымдыққа ие болды. ASDIC (SONAR) кеңінен қолданысқа енді, сондай-ақ кемедегі және әуедегі радарлар да орнатылды. Одақтастардың Ultra кодын бұзу арқасында конвойлерді неміс U-боттарының «қасқыр топтарынан» айналып өтуге мүмкіндік болды.
Кіші қаруды дамыту
Қару-жарақ өндірісінде штамптау, қаптау және дәнекерлеу сияқты жаңа әдістер пайда болды, бұл қажетті қару мөлшерін өндіруге мүмкіндік берді. Жобалау және өндіріс әдістері PPSh 41, PPS 42, Sten, Beretta Model 38, MP 40, M3 Grease Gun, Gewehr 43, Thompson автоматтары және M1 Garand мылтығы сияқты сенімді қару жасауға жетті. Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде кең таралған басқа қаруларға американдық Браунинг автоматты мылтығы (BAR), M1 карабин мылтығы, сондай-ақ Colt M1911 A1; жапондық 11-түрлі, 96-түрлі автомат және Арисака бұрандалы мылтықтары жатады. Екінші дүниежүзілік соғыста сенімді жартылай автоматты мылтықтар, мысалы, американдық M1 Garand және, ең бастысы, соғыс аясында неміс штурмгеверлерінің атымен аталатын алғашқы кеңінен қолданылған шабуыл мылтықтары пайда болды. Осы идеяға жақын болған бұрынғы үлгілер – Браунинг автоматты мылтығы мен 1916 жылғы Федоров автоматын қолдану, олар жаяу әскерлердің қарсыластың позициясына шабуыл жасап, оқ жаңбырына түсіру тактикасында қолданылды. Немістер алдымен парашютистері үшін FG 42-ні, кейіннен әлемдегі алғашқы шабуыл винтовкасы – Sturmgewehr 44 (StG 44)-ті жасады, ол аралық патрондармен атылатын. FG 42 толық қуатты винтовка патрондарын пайдаланғандықтан, оны басқару қиын болды. Машиналық қару технологиясының жетістіктері 42-машиналық мылтық (MG42) құрылысына әкелді, ол сол кезде теңдесі жоқ озық дизайнға ие болды. Ол алдағы Суық соғыстың екі жағында да соғыстан кейінгі дамуға түрткі болды және бүгінгі күнге дейін кейбір әскерлерде, соның ішінде неміс Бундесверінің MG 3-інде қолданылады. Heckler & Koch G3 және көптеген басқа Heckler & Koch дизайндары оның жұмыс істеу принципіне негізделген. АҚШ әскерлері FG 42 операциялық жүйесін MG42 белбеулі жүйесімен біріктіріп, Вьетнам соғысында қолданылған M60 пулеметін жасады. Өзін-өзі зарядтайтын/автоматты мылтықтар мен автоматтарына қарағанда бұрандалы мылтықтар Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде көптеген елдердің негізгі жаяу әскер қаруы болып қала берді. АҚШ Екінші дүниежүзілік соғысқа қатысқанда, американдық күштерінде M1 Garand мылтықтары жеткіліксіз болды, бұл АҚШ-ты M1903 мылтықтарын көбірек өндіруге мәжбүр етті, бұл M1 Garand жеткілікті мөлшерде өндірілгенге дейін "уақытша шешім" болды. Соғыс кезінде бірінші дүниежүзілік соғыстан алынған тәжірибелердің нәтижесінде бұрандалы мылтықтардың көптеген жаңа үлгілері жасалды, олардың дизайны өндірісті жылдамдату және мылтықтарды ыңғайлырақ ету үшін өзгертілді. Мысалға, неміс Mauser Kar98k, британдық Lee–Enfield No.4 және Springfield M1903A3 мылтықтарын атауға болады. Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде бұрандалы мылтықтар мен карабиндер кейбір елдердің әскерлері кездесетін жаңа соғыс түрлеріне, мысалы, қалалық және орман соғысына бейімделу үшін одан әрі жетілдірілді. Мысал ретінде советтік Мосин-Нагант М1944 карабинін келтіруге болады, ол совет әскерлерінің қалалық соғыс тәжірибесінің нәтижесінде, мысалы, Сталинград шайқасында әзірленді, сондай-ақ Оңтүстік-Шығыс Азия мен Тынық мұхитында жапондықтарға қарсы күрескен британдық және одақтас күштеріне арналған британдық Lee–Enfield No.5 карабинін атауға болады. 1945 жылы Екінші дүниежүзілік соғыс аяқталғаннан кейін, соғыста қолданылған ұсақ қарулар Суық соғыс кезеңінде және одан кейін әртүрлі елдердің қарулы күштерінде және партизандық қозғалыстарда қолданылып жүрді. Совет Одағы мен АҚШ сияқты елдер Суық соғыс кезеңінде көптеген елдер мен саяси қозғалыстарға екінші дүниежүзілік соғыс кезеңінен қалған артық қару-жарақтарды берді.
Атомдық бомба
1938 жылы неміс химиктері Отто Хан мен Фриц Страссманның ядролық бөлінуді ашқандығы және Лиза Майтнер мен Отто Фриштің теориялық түсіндірмесі атом бомбасын жасауды теориялық тұрғыдан мүмкін етті. Нацистік Германия мен басқа да фашистік елдерден қашқан ғалымдар Германияның атом бомбасын жасау жобасының алғашқы кезеңдерінде алаңдады. Ұлыбританияда Фриш пен Рудольф Пейерлс, Бирмингем университетінде Марк Олифанттың жетекшілігімен 1939 жылдың маусымында уран-235-тің сынды массасын зерттеуде үлкен жетістікке жетті. Олардың есептеулері оның шамамен 0,7 кг болатынын көрсетті, бұл сол кездегі бомбалаушы ұшақпен тасымалдауға жеткілікті болды. 1940 жылғы наурыздағы Фриш-Пейерлс меморандумы MAUD комитетінің тергеу жүргізуіне түрткіс болды. Уолес Акерс басшылығымен Ғылыми және өнеркәсіптік зерттеулер департаментінде атом бомбасын жасау мақсатында "Түтіктер қорытпасы" деп аталатын дирекция құрылды. 1940 жылдың шілдесінде Ұлыбритания АҚШ-қа ғылыми зерттеулеріне қол жеткізуді ұсынды, ал Тизард миссиясының Джон Коккрофт американдық ғалымдарға британдық жетістіктер туралы баяндады. Ол американдық атом бомбасын жасау жобасының бұрыннан бар екенін, бірақ британдық жобадан кіші және одан кем дамыған екенін анықтады. 1941 жылдың тамызының соңында Олифант АҚШ-қа ұшып барып, Эрнест О. Лоуренс және басқа да маңызды американдық физиктерге атом бомбасының мүмкіндігі мен әлеуетті күші туралы көндіретін дәлелдер келтірді. 1942-1946 жылдар аралығында американдық жобаға АҚШ Армиясының Инженерлер корпусының бригадир генералы Лесли Р. Гроувз кіші басшылық етті. Жобаның әскери бөлігі алғашқы штабы Манхэттенде орналасқандықтан "Манхэттен ауданы" деп аталды; бұл атау біртіндеп жобаның ресми кодтық атауын – "Қосалқы материалдарды әзірлеуді" ығыстырды. 1943 жылдың тамызында британдық және американдық жобалар Квебек келісімімен біріктірілді, ал британдық миссия Манхэттен жобасының АҚШ-тағы нысандарына қосылды. Манхэттен жобасы шағын басталып, бірақ ең жоғары деңгейде 130 000-ға жуық адамды жұмыспен қамтыды. Жобаға барлығы 500 мыңнан астам адам қатысты. Оук-Ридж, Теннесси, Ричленд, Вашингтон және Лос-Аламос, Нью-Мексико қалаларында үш құпия қала салынды. Манхэттен жобасының құны шамамен 2 миллиард долларға жетті (қазіргі шақта шамамен миллиард доллар). Қаржының 90 пайызынан астамы зауыттарды салуға және бөлінетін материалдарды өндіруге жұмсалды, ал 10 пайызынан азы қару-жарақтарды әзірлеуге және өндіруге жұмсалды. Бұл Екінші дүниежүзілік соғыста АҚШ жасаған ең қымбат қару-жарақ жобасы болды, тек Боинг B-29 Superfortress бомбалаушысынан кейін ғана. Уранның бөлінетін изотопы 235 табиғи уранның 0,7 пайызын ғана құрайды. Оның химиялық қасиеттері ең көп таралған изотоп – 238 уранға ұқсас және массасы шамамен бірдей болғандықтан, екеуін ажырату қиын болды. Уранды байыту үшін үш әдіс қолданылды: электромагниттік, газдық және термиялық. Бұл жұмыс Теннесси штатының Оук-Ридж қаласындағы Клинтон инженерлік жұмыстарында жүргізілді. Параллельдік тұрғыда плутоний өндіруге тырысты, ол да бөлінетін болуы мүмкін және ядролық реакторда уранның ядролық трансмутациясы арқылы өндірілуі мүмкін. Ядролық реактордың мүмкіндігі 1942 жылы Манхэттен жобасының Чикаго университетіндегі металлургиялық зертханасында Чикаго үйіндісі-1 іске қосылуымен дәлелденді. Х-10 графит реакторы пилоттық реактор ретінде Клинтон инженерлік жұмыстарында салынды, ал үш өндірістік реактор Вашингтон штатындағы Ханфорд инженерлік жұмыстарында салынды. Қаруды жобалау жұмысы Роберт Оппенгеймердің жетекшілігімен Лос-Аламостағы Y жобасы арқылы жүзеге асырылды. Манхэттен жобасы атом бомбасының екі түрін бір мезгілде жасады: салыстырмалы түрде қарапайым қару типіндегі бөлінуші қару, ол Thin Man деп аталды, және Fat Man деп аталған күрделі имплозиялық ядролық қару. Қару типіндегі конструкция плутониймен қолдануға жарамсыз болып шықты, сондықтан күш-жігер имплозиялық конструкцияға бағытталды. Содан кейін өте байытылған уранды пайдаланатын қарапайым қару – Little Boy жасалды. 1945 жылдың тамызында атом бомбалары Жапонияға қарсы қолданылды. Неміс ядролық қару жобасы жеткіліксіз ресурстар, уақыт және соғыс аяқталғанға дейін нәтиже беруі екіталай болған жобаға ресми қызығушылықтың болмауы сияқты бірқатар себептерге байланысты сәтсіз аяқталды. Германияның жетекші ядролық физигі Вернер Гейзенберг болды. Неміс жобасының басқа да маңызды тұлғаларына Манфред фон Арденне, Вальтер Боте, Курт Дибнер және Отто Хан кірді. Жапон ядролық қару бағдарламасы да үкімет тарапынан қызығушылық тудырғанмен, ресурстардың жетіспеуіне байланысты сәтсіз аяқталды.
Электрондық, байланыс және барлау
Электрондық құралдар тез дамып, маңызға ие болды. Соғыстың басында блицкриг өте тиімді болды, барлық неміс танктерінде радио орнатылған. Жау әскерлері жеңілістерінен тез сабақ алып, ескірген тактикаларын тастап, радио байланысын енгізді. Кемелер мен ұшақтардағы жауынгерлік ақпарат орталықтары желілік есептеу жүйесін құрды, бұл кейін азаматтық өмір үшін де аса қажет болды. Соғысқа дейін электрондық құрылғылардың көпшілігі соғыс үшін маңызды деп есептелмеген, бірақ соғыстың орта кезеңінде радар және ASDIC (сонар) сияқты құралдар құнды мүлікке айналды. Германия радар саласындағы дамуда алға шықты, бірақ Ұлыбританияда қуыс магнитронның зерттелуі мен жасалуына, сондай-ақ Массачусетс технология институтының «Радиациялық зертханасындағы» жұмыстарға оқпандап қалды. Неміс физиктерінің жартысы еврейлер болды және Екінші дүниежүзілік соғыс басталмас бұрын Германиядан эмиграция жасаған немесе елден айырылған. Коммуникацияны қамтамасыз ету және коммуникацияны ұрықтап алуға арналған жабдықтар маңызды рөл атқарды. Екінші дүниежүзілік соғыста криптография маңызды салаға айналды, жаңадан жасалған машиналық шифрлар, әсіресе роторлық машиналар кеңінен қолданылды. 1940 жылдың соңына қарай немістер американдық және британдық әскери шифрлардың көп бөлігін бұзды, тек Энигмаға негізделген Typex шифрын бұза алмады. Немістер өздерінің операциялық байланыстарын шифрлеу үшін Энигманың түрлі нұсқаларын, ал стратегиялық хабарламалар үшін Лоренц шифрын пайдаланды. Британдықтар Энигма шифрын бұзудың жаңа әдісін жасады, бұл Польшаның шифрлау бюросы берген ақпараттың арқасында мүмкін болды. Польшалықтар соғысқа дейін Энигманың алғашқы нұсқаларын бұзған. Кейін олар Лоренц шифрын да криптоанализден өткізді. Ұлыбританияның Блетчли Паркіндегі кодты бұзушылардың қажырлы еңбегі Германияның жеңіліске ұшырауына үлкен үлес қосты. Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде неміс радио барлауы кең ауқымды болды. Сигналдарды ұрықтап алу жұмысының көп бөлігі сәтті аяқталды, бірақ криптоанализдегі табыс жаудың радио байланысындағы тәртіпсіздікке байланысты болды. Американдықтар да электрондық компьютерлерді теңдеулерді шешу үшін, мысалы, майдандық теңдеулер, баллистика және т.б. үшін қолданды. Электрондық сандық интегратор және компьютер (ENIAC) машинасы 1945 жылы салынған алғашқы көп мақсатты компьютер болды. Бұрын адамдар осы теңдеулерді шешуге сағаттап уақыт жұмсаған. Алайда, баллистикалық теңдеулерді шешуге жеткілікті математиктер болған жоқ. Соның нәтижесінде пайда болған фон Нейман архитектурасы кейін көп мақсатты компьютерлердің негізіне айналды.
Ракеталық техника
Ракеталық техника Екінші дүниежүзілік соғыста кеңінен қолданылды. Ракета техникасында көптеген жаңалықтар мен жетістіктер болды, мысалы: V1, сонымен қатар "гулдегіш бомба" деп те аталады. Бұл автоматты ұшақ бүгінде "крейсерлік зымыран" деп аталады. V1 ұшағын екінші дүниежүзілік соғыс кезінде нацистік Германияның Люфтваффе әскері Пенеменде армиялық зерттеу орталығында жасады. Бастапқыда ол "Cherry Stone" кодолық атымен белгілі болды. Лондонды террорлық бомбалауға арналған Vergeltungswaffen сериясының біріншісі V1 француз (Па-де-Кале) және голланд жағалауларындағы ұшыру алаңдарынан атылды. Бірінші V1 1944 жылдың 13 маусымында Лондонға ұшырылды, бұл одақтастардың Еуропаға сәтті түсуінен бір апта өткен соң (және осыған байланысты) болды. Ең көп шабуыл жасалған күндері күніне жүзден астам V1 Оңтүстік-Шығыс Англияға атылды, барлығы 9 521 дана, 1944 жылдың қазан айына дейін олардың саны азайды, осы кезде Ұлыбритания аумағындағы соңғы V1 ұшыру алаңы одақтас күштер басып алды. Осыдан кейін V1 Антверпен портына және Бельгиядағы басқа да нысандарға бағытталды, барлығы 2 448 V1 ұшырылды. Шабуылдар 1945 жылдың 29 наурызында соңғы ұшыру алаңы одақтас күштер басып алғанда тоқтатылды. V2 (неміс тілінде: Vergeltungswaffe 2, "Қайтар шабуыл қаруы 2"), техникалық атауы Aggregat 4 (A 4), әлемдегі алғашқы ұзақ қашықтықтағы басқарылатын баллистикалық зымыран болды. Сұйық отынмен жұмыс істейтін зымыран екінші дүниежүзілік соғыс кезінде Германияда "қайтар шабуыл қаруы" ретінде жасалды, оның мақсаты одақтас қалаларын бомбалау арқылы герман қалаларына жасалған одақтас бомбалауларына жауап беру болды. V2 зымыраны сонымен қатар ғарыш шекарасын кесіп өткен алғашқы жасанды нысан болды. Бұл екі ракеталық жетістік 1944 және 1945 жылдары Лондонда көптеген бейбіт тұрғындардың өмірін құрбан етті.
Медицина
Пенициллин алғаш рет соғыс кезінде жасалып, жаппай өндіріліп, қолданылды. Мэпакриннің (Атабрин) безгектің алдын алу үшін кеңінен қолданылуы, сульфаниламид, қан плазмасы және морфин де соғыс уақытындағы маңызды медициналық жетістіктердің қатарында болды. Күйіктерді емдеудегі жетістіктер, оның ішінде тері егу, тетанусқа қарсы жаппай иммунизация және газ маскаларын жетілдіру де соғыс кезінде жүзеге асты.