Кіріспе
Crappies ("/k/r/ɒ/p/i/, /'/k/r/æ/p/i/") – Centrarchidae (күнбалық) туысына жататын Pomoxis тұқымдасына жататын Солтүстік Америкадағы тұщы су балықтарының екі түрі. Екі crappie түрі де ойын балығы ретінде әуесқой балық аулаушылардың арасында танымал.
Crappies ('/k//r//ɒ//p//i//, /'/k//r//æ//p//i/) are two species of North American freshwater fish of the genus Pomoxis in the family Centrarchidae (sunfishes). Both species of crappies are popular game fish among recreational anglers.
Этимология
Pomoxis туысының атауы сөзбе-сөз "қырлы қаптама" дегенді білдіреді, бұл балықтың тікенді жаңқалық қаптамаларына (перкулярлық сүйектерге) сілтеме жасайды. Ол грек тіліндегі poma (πῶμα, қаптама) және oxys (ὀξύς, "қырлы") сөздерінен құралған. Жалпы атауы (сонымен қатар croppie немесе crappé деп те жазылады) канадтық француз тілінен келген crapet сөзінен шыққан, ол күнбалық тұқымдасына жататын көптеген балықтарды білдіреді. Крэппидің басқа да атаулары: қағаз ауыз, құлпынай басы, дақты басс немесе дақтар (әсіресе Мичиган штатында), дақты шабақ, ақ шабақ, крэппи басы, калико басы (Орта Атлантика штаттары мен Жаңа Англияда) және Осуэго басы. Луизианада оны сакалайт деп атайды, бұл оның сүттей ақ етіне немесе күміс түсті терісіне байланысты болуы мүмкін. Дегенмен, француз тіліндегі мағынасы – халық этимологиясы, себебі сөздің түбі шокто тіліндегі sakli сөзінен шыққан, ол "форель" дегенді білдіреді.
Биология
Ересек екі түрдің де балықтары негіздік түрде кішкентай балық түрлерімен қоректенеді, оның ішінде өздерінің жыртқыштарының жас балықтары да бар (соның ішінде солтүстік шұңқыр, мускуллунг және валлий). Дегенмен, олардың рационы алуан түрлі, зоопланктон, жәндіктер және қабықтылылар да кіреді. Шабақтар зоопланктонмен қоректенеді. Зоопланктонның болуы шабақтар популяциясына әсер етуі мүмкін. Күндіз балықтар көбінесе арамшөптердің арасында немесе су астындағы ағаштар, тастар сияқты заттардың төңірегінде жиналады. Олар таңертең және кешке ашық суға немесе жағалауға жақындап қоректенеді. Гибридтік краппи (Pomoxis annularis × nigromaculatus) өсіріледі және табиғатта кездеседі. Қара краппи аналығы мен ақ краппи аталығының буданынан туған ұрпақтардың тіршілік ету және өсу көрсеткіштері, кері будандастырудан гөрі жақсы нәтиже береді.
Балық аулау
Краппи балығын аулау Солтүстік Американың көп бөлігінде кең таралған. Әдістер әртүрлі, бірақ ең танымал әдіс – "өміртка баулау" деп аталады, бұл әдіс қайықта отырған балықшының балық аулау таяқтарын әртүрлі бұрыштармен, дөңгелектің спицалары сияқты шашыратып қоюымен сипатталады (кейбір су қоймаларында өміртка баулауға рұқсат жоқ. Мысалы, Миннесота штатында ашық су маусымында балықшы тек бір таяқты ғана пайдалана алады). Өміртка баулау әдісін қолданатын балықшылар көптеген танымал жемдерден таңдау жасай алады, ең танымалдары – қорғасын бастары бар пластик жұмсақ жемдер, воблерлер немесе тірі шабақтар. Көптеген балықшылар балықты шақыру үшін суға тірі жем тастайды. Краппи балығын көктемгі шағылысу кезеңінде де жиі аулайды, ал қысқы уақытта мұз тесігі арқылы мұздалған көлдер мен тоғандардан ұстайды.
Қорғау
2023 жылы киім компаниясы Crappie Forever Миссисипи штатындағы белгілі бір көлдерде таңбаланған краппи балығын ұстап, қайта жібергендерге сыйлықтар беру арқылы краппи балығын қорғау және турнирлік балық аулауға қызығушылықты арттыру мақсатында акция жариялады.
Коммерциялық балық аулау
Мемлекеттік балық шаруашылығы департаменттері қорғауға бағытталған, шектеуші ережелерді енгізгенге дейін, 19-шы және 20-шы ғасырдың басында, әсіресе Миссисипи өзені бойындағы штаттарда көптеген краппилер коммерциялық мақсатта ауланды. Бір кезде АҚШ-тағы балық базарларында сатылатын жылдық краппи аулау көлемі шамамен ... құрады. 2003 жылға дейін Теннесси штатындағы Рильфут көлінде краппи балығын коммерциялық түрде аулау болды. Бұл соңғы онжылдықтарда краппи балығын коммерциялық мақсатта аулаудың сирек кездесетін мысалдарының бірі еді.
A commercial fishery for crappies existed at Reelfoot Lake in Tennessee until 2003. It was one of the few commercial fisheries for crappies in recent decades.