Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Құс түрі
Species of bird
Еуразиялық көкқұмай (Alauda arvensis) – көкқұмайлар тұқымдасына жататын қос қанатты құс. Бұл түр Еуропа және Палеарктикада кеңінен таралған, сондай-ақ Австралия, Жаңа Зеландия және Гавай аралдарында бейімделген популяциялары бар. Ол ашық далалық және құнарлы жерлерде кездеседі, аталықтарының ән салып, қалықтап ұшуымен танымал. Екі жыныс та бірдей көрінеді. Жоғарғы жағы мен кеудесі сұрғылт қоңыр, ал құрсағы сары ақ түсті болып келеді. Аналық еуразиялық көкқұмай ағаштардан, бұталардан және тікенді бұталардан қашық, ашық жердегі шағын ойысқа ашық ұя салады. Ол үш-бес жұмыртқа туады және оларды шамамен 11 күндей күтіп жатыр. Балапандарды екі ата-анасы да тамақтандырады, бірақ олар ұша алмай тұрып, 8-10 күннен кейін ұядан шығып кетеді. Олар өсімдіктер арасында шашырап, жасырынып, 18-20 күндікке жетіп ұша бастағанша ата-аналарынан тамақ ала береді. Ұялар ірі құстар мен кішкентай сүтқоректілердің шабуылына жиі ұшырайды. Ата-аналары бір маусымда бірнеше рет бала туады.
The Eurasian skylark (Alauda arvensis) is a passerine bird in the lark family, Alaudidae. It is a widespread species found across Europe and the Palearctic with introduced populations in Australia, New Zealand and on the Hawaiian Islands. It is a bird of open farmland and heath, known for the song of the male, which is delivered in hovering flight from heights of The sexes are alike. It is streaked greyish brown above and on the breast and has a buff white belly. The female Eurasian skylark builds an open nest in a shallow depression on open ground well away from trees, bushes and hedges. She lays three to five eggs which she incubates for around 11 days. The chicks are fed by both parents but leave the nest after eight to ten days, well before they can fly. They scatter and hide in the vegetation but continue to be fed by the parents until they can fly at 18 to 20 days of age. Nests are subject to high predation rates by larger birds and small mammals. The parents can have several broods in a single season.
Таксономия және жүйелеу
Еуразиялық көкжұлдызды 1758 жылы швед натуралисі Карл Линней өзінің "Systema Naturae" еңбегінің оныншы басылымында сипаттады және оның бастапқы екі атаулы атауы – Alauda arvensis деп сақталды. Ол Alauda туысына жататын төрт түрдің бірі. 2013 жылы жарияланған алқызылдар (Alaudidae) тұқымдасының молекулалық филогенетикалық зерттеуінің нәтижелері Еуразиялық көкжұлдыздың Шығыс алқызылы Alauda gulgula-ға ең жақын туыс екенін көрсетті. Бұрын көптеген ғалымдар жапон алқызылын жеке түр деп санаған. Қазіргі кезде ол Еуразиялық көкжұлдыздың кіші түрі деп есептеледі. Еуразиялық көкжұлдыздың басқаша атаулары – солтүстік көкжұлдыз және аспан көкжұлдызы.
The Eurasian skylark was described by the Swedish naturalist Carl Linnaeus in 1758 in the tenth edition of his Systema Naturae and retains its original binomial name of Alauda arvensis. It is one of the four species placed in the genus Alauda. The results of a molecular phylogenetic study of the lark family Alaudidae published in 2013 suggested that Eurasian skylark is most closely related to the Oriental skylark Alauda gulgula. Formerly, many authorities considered the Japanese skylark as a separate species. It is now usually considered a subspecies of the Eurasian skylark. Alternate names for the Eurasian skylark include northern skylark and sky lark.
Таралуы және мекендейтін ортасы
Бұл торғай Еуропа мен Азияның көп бөлігінде, сондай-ақ Солтүстік Африка тауларында көбейеді. Ол негізінен ареалының батысында қоныстанады, бірақ шығыс популяциялары көшіп-қонып, қыс айларында оңтүстікке қарай жылжып тұрады. Аймақтың батысындағы қоңыржай климатқа қарамастан, көптеген құстар қыста жазықтарға және жағалауға көшеді. Азиялық құстардың, A. a. pekinensis түршесі Аляскада кездейсоқ пайда болады.
This lark breeds across most of Europe and Asia and in the mountains of north Africa. It is mainly resident in the west of its range, but eastern populations are more migratory, moving further south in winter. Even in the milder west of its range, many birds move to lowlands and the coast in winter. Asian birds, subspecies A. a. pekinensis, appear as vagrants in Alaska.
Кірісілген популяциялар
XIX ғасырда Еуразия көкқұйрығының бірнеше партиясы Жаңа Зеландияға 1864 жылы Нельсонда (Оңтүстік аралда) және 1867 жылы Оклендте (Солтүстік аралда) жіберілді. Жабайы популяциясы жылдам өсті және 1920 жылдары Солтүстік және Оңтүстік аралдардың бәріне тарады. Австралияда еуразиялық көкқұйрық 1850 жылдан бастап бірнеше рет таныстырылды. Қазір ол континенттің оңтүстік-шығысында кеңінен таралған. Жаңа Оңтүстік Уэльсте көбінесе 33°Оңтүстік ендігінен оңтүстікке қарай кездеседі. Ол Виктория және Тасманияда кеңінен таралған, сондай-ақ Оңтүстік Австралияның оңтүстік-шығыс бөлігінде, Аделаида маңында кездеседі. Еуразиялық көкқұйрық 1865 жылдан бастап Гавай аралдарының оңтүстік-шығысына енгізілді. Бұрын кең таралған болса да, Оахуда оның саны азайды және Кауаиде табылмайды. 1986 жылы жарияланған зерттеуде еуропалық көкқұйрықтар Гавай және Мауи аралдарында ғана қалды және олардың жалпы саны 10 000 жеке данаға жетеді деп есептелді. 1903 жылы Канаданың батыс жағалауындағы Ванкувер аралына еуразиялық көкқұйрық әкелінді; 1913 жылы қосымша құстар әкелінді. Популяция өсіп, 1962 жылы шамамен 1000 жеке дана болды. Кейіннен мекендеу ортасының жоғалуына байланысты саны азайды, ал 2007 жылы Саанич түбегіндегі төрт кішкентай ауданда тараған 100-ге жуық жеке дана ғана болды деп есептелді.
In the 19th century multiple batches of Eurasian skylarks were released in New Zealand beginning in 1864 in Nelson (in the South Island) and in 1867 in Auckland (in the North Island). The wild population increased rapidly and had spread throughout both the North and South Islands by the 1920s. In Australia the Eurasian skylark was introduced on multiple occasions beginning in 1850. It is now widespread in the southeast of the continent. In New South Wales it mostly occurs south of 33°S. It is widespread throughout Victoria and Tasmania and also occurs in the south eastern corner of South Australia around Adelaide. The Eurasian skylark was introduced to the southeastern Hawaiian Islands beginning in 1865. Although once common, it has declined in abundance on Oahu and is no longer found on Kauai. A study published in 1986 found European skylarks remained only on the islands of Hawaii and Maui and estimated a total population of 10,000 individuals. The Eurasian skylark was introduced to Vancouver Island off the west coast of Canada in 1903; additional birds were introduced in 1913. The population grew and by 1962 there were around 1000 individuals. The numbers have subsequently declined due to loss of habitat, and in 2007 there were estimated to be only around 100 individuals spread over four small areas of the Saanich Peninsula.
Өсіру
Еуразиялық көкқұйрықтар бір жасқа келгенде тұңғыш рет көбейеді. Ұя салу наурыздың соңында немесе сәуірдің басында басталуы мүмкін. Ұяны, әдетте, аналығы ғана салады, ол жердегі беткейге жасалған, шөппен төселген шағын ойыс болып келеді. Бір ұяда 3-5 жұмыртқа болады. Жұмыртқалардың негізгі түсі сұр-ақ немесе жасыл, олар қоңыр немесе зәйтүн түсті дақтармен жабылады. Аналығы ғана соңғы жұмыртқа салынғаннан кейін оларды күтіп, 11 күннен кейін синхронды түрде жарылады. Және де, көкқұйрықтардың балапандары екі ата-анасының күтімінде болады және алғашқы аптада негізгі қорегі жәндіктер. Балапандар 18-20 күннен кейін ұшып кетеді, бірақ көбінесе 8-10 күннен кейін ұядан шығып, шамамен 25 күннен кейін ата-аналарына тәуелді болмайды. Ата-аналары бір маусымда 4 рет жұмыртқалай алады.
Eurasian skylarks first breed when they are one year of age. Nesting may start in late March or early April. The nest is probably built by the female alone and is a shallow depression in the ground lined with grasses. The clutch is 3 to 5 eggs. The eggs of the nominate subspecies average in size and weigh around They have a grey white or greenish background and are covered in brown or olive spots. They are incubated only by the female beginning after the last egg is laid and hatch synchronously after 11 days. The altricial young are cared for by both parents and for the first week are fed almost exclusively on insects. The nestlings fledge after 18 to 20 days but they usually leave the nest after 8 to 10 days. They are independent of their parents after around 25 days. The parents can have up to 4 broods in a season.
Тамақтандыру
Еуразиялық көкқұмырсқа жер бетінде азық іздеп аралап жүреді. Оның рационы жәндіктер мен тұқымдар, жас жапырақтар сияқты өсімдіктерден құралады. Фрингиллидтер тұқымдасына жататын қарғақұстардан айырмашылығы, ол тұқымдарды қабығымен бірге жұтады. Жазда жәндіктер рационның маңызды бөлігін құрайды.
The Eurasian skylark walks over the ground searching for food on the soil surface. Its diet consists of insects and plant material such as seeds and young leaves. Unlike a finch (family Fringillidae) it swallows seeds without removing the husk. Insects form an important part of the diet in summer.
Қауіптер
Ұлыбританияда еуразиялық көкқұйрық саны 1970 жылдардан бері азайды, бұл туралы 1960 жылдардың басында Британдық орнитология қоры бастаған Жалпы құс санағы көрсетті. 2017 жылы олардың Ұлыбритания бойынша соңғы 10 жылда 41%, соңғы 22-25 жылда 62% төмендегені анықталды. RSPB мәліметінше, бұл үлкен төмендеудің басты себебі ауыл шаруашылығы тәжірибелеріндегі өзгерістер, ал пестицидтердің әсері шамалы. Бұрын дәнді дақылдар көктемде егіліп, жаз бойы өсіп, күздің басында жиналатын. Қазір дәнді дақылдар күзде егіліп, қыста өсіп, жаздың басында жиналады. Қыста егілген егістік алқаптары жазда тым тығыз болады, сондықтан еуразиялық көкқұйрық бидай сабақтары арасында азық іздеп жүгіріп-жүрмейді. RSPB түрге әсер ете алатын қорғау шараларының тізімін жариялады. Ағылшын фермерлері еуразиялық көкқұйрықтың тіршілік ортасын жақсарту үшін биологиялық әртүрлілікті сақтауға және құруға ынталандырылып, оларға төлем жасалады. Natural England Environmental Stewardship Scheme түрлі пайдалы шараларға 5 және 10 жылдық гранттар ұсынады. Мысалы, фермер қыста емес, көктемде дәнді дақылдарды өсіруге және қыста пестицидтермен өңделмеген шөпті қалдыруға мүмкіндік алады. Британдық орнитология қоры шөптерді "үлкен құс үстеліне" теңейді, олар құстарға төгілген дәнді және бедешорған тұқымдарын ұсынады.
In the UK, Eurasian skylark numbers have declined since the 1970s, as determined by the Common Bird Census started in the early 1960s by the British Trust for Ornithology. As of 2017, they were estimated to have declined across the UK by 4 10% over the last 10 years, and by 6 28% over the last 22 25 years. The RSPB have shown that this large decline is mainly due to changes in farming practices and only partly due to pesticides. In the past cereals were planted in the spring, grown through the summer and harvested in the early autumn. Cereals are now planted in the autumn, grown through the winter and are harvested in the early summer. The winter grown fields are much too dense in summer for the Eurasian skylark to be able to walk and run between the wheat stems to find its food. A list of conservation interventions that could impact the species was published by the RSPB. English farmers are now encouraged and paid to maintain and create biodiversity for improving the habitat for Eurasian skylarks. Natural England's Environmental Stewardship Scheme offers 5 and 10 year grants for various beneficial options. For example, there is an option where the farmer can opt to grow a spring cereal instead of a winter one, and leave the stubble untreated with pesticide over the winter. The British Trust for Ornithology likens the stubbles to "giant bird tables" – providing spilt grain and weed seed to foraging birds.
Мәдениетте
"Көкқұмырсқа" сөзі нақтыланбаған жағдайда, әдетте осы түрге қатысты қолданылады. Еуразиялық көкқұмырсқалардың жиын есімі – "көтеріліс". Оксфорд ағылшын сөздігінде бұл қолданыс "қиялға берілген" деп сипатталғанымен, оның бастауы шамамен 1430 жылға дейін Джон Лидгейттің сөзіне дейін жетеді. "Skylark" етістігі, бастапқыда теңізшілер қолданған, "әзіл жасау немесе ойын-қалжың жасау; көңіл көтеру, шалқып ойнау" дегенді білдіреді. "Көкқұмырсқа" етістігі мен есімінің мағынасы ұқсас, ол "skylark" сөзімен немесе диалекттегі "laik" сөзімен байланысты болуы мүмкін. Бұл құс Перси Биш Шеллидің ("Көкқұмырсқаға"), Джордж Мередиттің ("Көкқұмырсқаның көтерілуі"), Тед Хьюздің ("Көкқұмырсқалар") және тағы да көптеген авторлардың өлеңдерінің тақырыбы болып табылады; сондай-ақ Ральф Вон Уильямстың (осы аттас өлеңнен шабыттанған) "Көкқұмырсқаның көтерілуі" сияқты музыкалық шығармалардың да негізі болған. Бұл Кумамото префектурасының құс символы. "Ғарыштың көкқұмырсқасы" – Э. Э. "Док" Смиттің төрт ғылыми-фантастикалық романнан тұратын сериясы.
When the word "lark" is used without specification, it usually refers to this species. A collective noun for Eurasian skylarks is an "exaltation". Although the Oxford English Dictionary describes this usage as "fanciful", it traces it back to a quotation from John Lydgate dating from about 1430. The verb "skylark", originally used by sailors, means "play tricks or practical jokes; indulge in horseplay, frolic". The verb and noun "lark", with similar meaning, may be related to "skylark" or to the dialect word "laik" (New Shorter OED). The bird is the subject of poems by Percy Bysshe Shelley (To a Skylark), George Meredith (The Lark Ascending), Ted Hughes (Skylarks), and numerous others; and of pieces of music including The Lark Ascending by Ralph Vaughan Williams (inspired by the eponymous poem). It is also the bird emblem of Kumamoto Prefecture. The Skylark of Space is a series of four science fiction novels by E. E. "Doc" Smith.