Кіріспе
Неміс режиссері Эрнст Вильгельм "Вим" Вендерс (; 14 тамыз 1945 жылы туған) – неміс режиссері және драматург, Жаңа неміс киносының көрнекті өкілі. Ол Канн, Венеция және Берлин кинофестивальдерінің жүлделері сияқты көптеген наградаларға ие болған. Сонымен қатар, ол BAFTA сыйлығын алды және үш рет «Оскар» мен бір рет «Грэмми» сыйлығына ұсынылды. Вендерс «Қаладағы жаз» (1970) фильмімен көркем фильмдегі дебютін жасады. «Алиса қалаларда» (1974), «Бұрыс қадам» (1975) және «Жол корольдері» (1976) фильмдерін түсіргені үшін сыншылардың жоғары бағасын алды, бұл фильмдер кейін «Жолдық трилогия» деп аталды. Вендерс «Париж, Техас» (1984) үшін «Үздік режиссура» номинациясында BAFTA сыйлығы мен «Алтын пальма» сыйлығын, ал «Тыныстың қанаттары» (1987) үшін Канн кинофестивалінің «Үздік режиссер» сыйлығын жеңіп алды. Оның басқа да танымал фильмдеріне «Америкалық дос» (1977), «Алыс, бірақ жақын!» (1993) және «Көктем күндері» (2023) кіреді. Вендерс «Оскар» сыйлығының «Үздік деректі фильм» номинациясына үш рет ұсынылды: «Буэна Виста әлеуметтік клубы» (1999), «Пина» (2011) және «Жердің тұзы» (2014) фильмдері үшін. Ол «Вилли Нельсон Театрда» (1998) үшін «Ең үздік ұзақ форматты музыкалық бейне» номинациясында «Грэмми» сыйлығына ұсынылды. Сонымен қатар, ол «Токио Га» (1985), «Адамның жаны» (2003) және «Папа Франциск: Оның сөзінің адамы» (2018) деректі фильмдерін түсіргенімен де танымал. Вендерс 1996 жылдан бері Еуропа кино академиясының президенті болып табылады және 2015 жылы «Құрметті Алтын аю» сыйлығын жеңіп алды. Ол белсенді фотограф, көбінесе шөлейт ландшафттарды бейнелейді. Ол авторлық кино режиссері деп есептеледі.
Ernst Wilhelm "Wim" Wenders (; born 14 August 1945) is a German filmmaker and playwright, who is a major figure in New German Cinema. Among the honors he has received are prizes from the Cannes, Venice and Berlin film festivals. He has also received a BAFTA Award and been nominated for three Academy Awards and a Grammy Award. Wenders made his feature film debut with Summer in the City (1970). He earned critical acclaim for directing the films Alice in the Cities (1974), The Wrong Move (1975), and Kings of the Road (1976), later known as the Road Movie trilogy. Wenders won the BAFTA Award for Best Direction and the Palme d'Or for Paris, Texas (1984) and the Cannes Film Festival Best Director Award for Wings of Desire (1987). His other notable films include The American Friend (1977), Faraway, So Close! (1993), and Perfect Days (2023). Wenders has received three nominations for the Academy Award for Best Documentary Feature: for Buena Vista Social Club (1999), Pina (2011), and The Salt of the Earth (2014). He received a nomination for the Grammy Award for Best Long Form Music Video for Willie Nelson at the Teatro (1998). He is also known for directing the documentaries Tokyo Ga (1985), The Soul of a Man (2003), and Pope Francis: A Man of His Word (2018). Wenders has been the president of the European Film Academy since 1996 and won an Honorary Golden Bear in 2015. He is an active photographer, emphasizing images of desolate landscapes. He is considered an auteur director.
Ерте өмір және білім
Вендерс Дюссельдорф қаласында дәстүрлі католик отбасында дүниеге келген. Оның әкесі, Генрих Вендерс, хирург болған. Голланд тіліндегі "Вим" есімі – крещениедегі "Вильгельм" есімінің қысқартылған түрі. Бала кезінде Вендерс Амстердамға, Рейксмузейге жеке барып, саяхат жасайтын. Ол Оберхаузендегі орта мектепті бітірген. Содан кейін Фрайбург университетінде медицинаны (1963–64) және Дюссельдорф университетінде философияны (1964–65) оқыды, бірақ оқуын тастап, 1966 жылдың қазан айында суретші болу үшін Парижге кетіп қалды. Францияның ұлттық киномектебіне (қазіргі Ла Фемис) түсу емтиханынан өте алмады, орнына Монпарнастағы Джонни Фридлендер студиясында гравер болды. Оның фильмдеріндегі ерекше түсірілімнің көп бөлігі голланд операторы Робби Мюллермен ұзақ жылғы ынтымақтастықтың нәтижесі. Вендерс режиссерлік дебютін 1970 жылы "Қаладағы жаз" фильмімен жасады, бұл Мюнхен теле және кино университетіндегі дипломдық жұмысы болды, онда ол 1967 жылдан 1970 жылға дейін оқыған. 16 мм қара-ақ түспен түсірілген бұл фильмде Вендерспен көп жылдар бойы жұмыс істеген Робби Мюллердің қатысуымен, мақсатсыз ізденіс, көрінбейтін дүрліктетуші жандардан қашу және белгісіз мақсатқа қарай табанды саяхаттау сияқты Вендерстің кейінгі тақырыптарының көптеген белгілері көрінді. Басты кейіпкер Ханс (Зишлер) түрмеден босатылып, Батыс Германияның қараңғы көшелері мен барларын аралағаннан кейін Берлиндегі ескі досына барады. Содан кейін Вендерс Питер Хэндкенің 1970 жылғы қысқа повесінен бейімделген "Қақпашының пенальтиден қорқуы" (АҚШ-та "Голкипердің пенальтидегі үлкен қорқынышы" деп аталады) фильмін түсірді. Одан кейін ол Натаниел Хоторнның 1850 жылғы сол аттас романынан бейімделген "Қызыл әріп" (1973) тарихи драмасын түсірді. 1974 жылдан 1976 жылға дейін Вендер "Жол фильмі" трилогиясын режиссерлік етті. Трилогияның алғашқы фильмі – 16 мм түсірілген "Алиса қалаларда" (1974). Соңғы екі фильм – "Бұрыс қадам" (1975) және "Жолдың патшалары" (1976), соңғысы 1976 жылғы Канн кинофестивалінде FIPRESCI жүлдесін жеңіп алды.
1977-1987: Жетістік және танымалдық
1977 жылы Вендер Деннис Хоппер мен Бруно Ганцтің қатысуымен "Американдық дос" нео-нуар фильмін түсіргені үшін танымал болды. Фильм Патрисия Хайсмиттің 1974 жылғы "Риплидің ойыны" романы бойынша түсірілді. The New York Times газетінің J. Hoberman бұл фильмді Мартин Скорсезидің "Такси жүргізушісі" фильмімен салыстырып, "Сияқты 'Такси жүргізушісі', 'Американдық дос' – киноның жаңа түрі болды: әдемі, ойлы, терең сезімтал және киноға деген сүйіспеншілікке толы" деп жазды. Вендерс 1984 жылғы "Париж, Техас" драмасы үшін сыншылардың жоғары бағасын алды, онда Гарри Дин Стэнтон, Настасья Кински және Дин Стоквелл ойнады. Фильм 1984 жылғы Канн кинофестивалінде көрсетіліп, "Алтын пальма" жүлдесін жеңіп алды. Сыншы Роджер Эберт фильм туралы былай деп жазды: "[Бұл] он бес жыл бұрынғыдан гөрі қазір сирек кездесетін құмарлық пен тәжірибе жасауға дайындықпен жасалған фильм. Оның 'Five Easy Pieces', 'Easy Rider' және 'Midnight Cowboy' сияқты фильмдермен байланысы, 1980-ші жылдардың кассалық табысқа жеткен ойын автоматтарынан гөрі күшті. Ол шынайы, терең және керемет". Содан кейін Вендерс Бруно Ганц пен Питер Фолк ойнаған "Жан құштарлығының қанаттары" (1987) романтикалық фантазиясын түсірді. Фильм 1987 жылғы Канн кинофестивалінде көрсетілді, онда Вендерс Канн кинофестивалінің үздік режиссер сыйлығын жеңіп алды. Сценарийді Питер Хэндке де бірлесіп жазды. Батыс Германия "Жан құштарлығының қанаттары" фильмін үздік шетелдік фильм номинациясына ұсынды, бұл бастама оның дистрибьюторы тарапынан қолдау тапты. Фильм номинацияға ілікпеді, себебі академия Батыс Германия киносын көбінесе мойындамайтын. Бұл фильм жылдың ең танымал фильмдерінің бірі болды, көптеген сыншылар оны топ-10 тізіміне қосты.
1991-2010 жылдар: мансаптық ауытқулар
1991 жылы Вендерс Уильям Херт, Сольвейг Доммартин, Макс фон Сидоу және Жанна Моро қатысқан «Әлемнің соңына дейін» ғылыми-фантастикалық оқиғалық драмасын режиссерлік етті. Фильм 158 минуттан 287 минутқа дейін әртүрлі нұсқаларда шықты, ал ұзақ нұсқалары әртүрлі пікірлерге бөлінді. 1993 жылы ол «Құмар қанаттары» фильмінің жалғасы болған «Тым алыс, тым жақын!» фильмін түсірді. Актерлер Ото Сандер, Бруно Ганц және Питер Фальк адам кейпіне енген періштелер рөлін қайта ойнады. Фильмде сонымен қатар Настасся Кински, Виллем Дафо және Хайнц Рухманн, оның соңғы фильмдік рөлінде ойнады. Фильм 1993 жылғы Канн кинофестивалінде көрсетіліп, Гран-при жүлдесін жеңіп алды. Келесі жылы ол «Лиссабон оқиғасы» фильмін түсірді, ол 1994 жылғы Канн кинофестивалінде «Un Certain Regard» бағдарламасында көрсетілді. 1995 жылы ол «Жарықтың алдауы» және «Люмиер және компания» антологиялық фильмдерін түсірді. 1997 жылы Вендерс Билл Пуллман, Энди Макдауэлл және Габриэль Бёрн қатысқан «Зорлықтың соңы» атты американдық драмалық фильмін режиссерлік етті. Фильм теріс пікірлер алды және 1997 жылғы Канн кинофестивалінде көрсетілгеннен кейін кассада үлкен табысқа жете алмады. Вендерстің көптеген американдық фильмдері сияқты, ол Гриффит обсерваториясы мен Санта-Моника пирсін қоса алғанда, бірнеше жерде түсірілді. Вендерс бірнеше жоғары бағаланған деректі фильмдерді түсірді, соның ішінде Театрда Уилли Нельсон туралы, Театрда (1998) жазбалар сессиялары туралы деректі фильмді. Келесі жылы ол Куба музыкасы туралы «Buena Vista Social Club» фильмін түсірді. Ол «Үздік деректі фильм» номинациясы бойынша «Оскар» сыйлығына ие болды.
2011 қазіргі уақыт: деректі фильмдермен қайта өрлеу
Вендерс U2 және Talking Heads сияқты топтар үшін музыкалық бейнероликтерді, соның ішінде "Stay (Faraway, So Close!)" және "Саксофон мен скрипкалар" түсірді. Оның теледидар жарнамаларының қатарында Ұлыбританияда Carling Premier канадалық сырасының жарнамасы бар. Вендерстің киностудент кезінде жазған күнделік эсселерінен құралған "Эмоция суреттері" кітабы BBC Radio 3 арнасында Питер Капальдидің Вендерс рөлінде, Джина МакКи, Саския Ривз, Деннис Хоппер, Гарри Дин Стэнтон және Рикки Томлинсоннің қатысуымен Нил Каргиллдің драматургиялық қойылымы ретінде бейімделіп, көрсетілді. Вендерс сонымен қатар Складановский ағайындылары туралы деректі фильм түсірді, ол ағылшын тілінде "A Trick of the Light" деп аталады. Складановский ағайындылары "қозғалмалы суреттерді" ойлап тапқан кезде, Люмьер ағайындылары мен Уильям Фриз Грин сияқты тағы бірнеше адамдар да солай істеді. 2011 жылы Вендерс 2013 жылы Байройт фестивалінде Рихард Вагнердің "Der Ring des Nibelungen" циклын сахналауға шақырылды. Алайда, ол 3D форматында түсіргісі келгендіктен, Вагнер отбасы үшін бұл тым қымбат және қиындық тудырды. 2012 жылы өзінің 3D би фильмі "Pina" фильмін насихаттаған кезде Вендерс Құжаттық арнаның блогына сәулет туралы жаңа 3D деректі фильмде жұмыс бастағанын айтты. Ол содан кейін тек 3D форматында жұмыс істейтінін мәлімдеді. Вендерс 1985 жылдан бері би хореографы Пина Баушқа ғибраткер болған, бірақ оның жұмысын экранда толыққанды бейнелеуге тек цифрлық 3D киноның пайда болуымен мүмкіндік алды. 2015 жылы Вендерс суретші, журналист және ұзақ жылдардан бергі досы Мелинда Камбер Портермен бірлесіп, оның шығармашылығы туралы "Wim Wenders – Visions on Film" деректі фильмін жасады. Портер фильмді аяқтамай қайтыс болды, сондықтан фильм аяқталмай қалды. Вендерс – Дүниежүзілік кино қорының кеңесші кеңесінің мүшесі. Бұл жобаны Мартин Скорсезе құрды, мақсаты – әлемдік кинода назардан тыс қалған фильмдерді тауып, қайта жаңарту. 2015 жылдан бастап ол цифрлық студияның қазылар алқасының мүшесі болды. 2017 жылдың маусым айында Вендерс Берлин мемлекеттік операсында (Staatsoper) Ольга Перетятько мен Франческо Демуроның басты рөлдерде ойнаған және Даниэль Баренбойм дирижерлік еткен Жорж Бизенің "Les Pêcheurs de perles" операсын қойды. 2018 жылғы сұхбатында ол өзінің барлық уақыттағы сүйікті фильмінің Рим папасы Франциск туралы түсірген фильмі екенін және бүкіл өмірі осы фильмге дайындалғанын айтты. Ол Францискке деген құрметін жоғары бағалайды, оның пікірінше, Франциск апатқа толы әлемде бар күшімен жұмыс істеп жатыр. Сондай-ақ, ол католик болып өскенін, бірақ бірнеше жыл бұрын протестант дініне ауысқанын жеткізді. 2019 жылы Вендерс өзінің бұрынғы режиссердің көмекшісі Лука Луккезидің "A Black Jesus" деректі фильмінің атқарушы продюсері болды, бұл фильм Папа Франциск туралы фильммен ("Pope Francis: A Man of His Word") ұқсас тақырыптарды қамтиды. Фильм діннің қоғамдық біртіндікке қатысты рөлін және бұл қалай босқындар дағдарысы кезінде Сицилияның шағын қаласында келіспеушіліктерді тудыруға немесе жоюға әкелуі мүмкін екенін зерттейді. Луккези Вендерстің фильмді символдық және философиялық тұрғыдан жасауға ынталандырғанын айтты, Вендерс фильмнің "әмбебап ертегілік мәні" болуын және "Еуропаны бірнеше сөзбен бейнелеуін" қалағанын жеткізді.
Фотография
Вендерс шөл далалардың фотосуреттерімен және естелік, уақыт, қанағатсыздық, ностальгия және қозғалыс тақырыптарымен жұмыс істеген.
Жеке өмір
Вендерс әйелі Донатамен бірге Берлинде тұрады және жұмыс істейді. Ол – экуменистік христиан, жасөспірім шағында католик священнігі болуды қалаған. Ол неміс футбол клубы «Боруссия Дортмунд» жақтасы. 2009 жылы Вендерс режиссер Роман Поланскиді қолдау петициясына қол қойды, ол 1977 жылғы жыныстық зорлық-зомбылыққа қатысты айыптаулар бойынша кинофестивальге бара жатқанда ұсталған болатын. Петицияда бұл тұтқындау кинофестивальдердің «еркін және қауіпсіз» орын ретіндегі дәстүрін бұзады және бейтарап елдерге саяхаттайтын кинорежиссерлерді қамау «ешкімнің салдарына білмейтін әрекеттерге» есік ашады деп айтылды. 1979 жылдан 1981 жылға дейін Вендерс американдық актриса және әнші-күйші Рони Блейклимен үйленген болатын.